Cs 80/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk M. Bieniaszewski.Sędziowie: płk Z. Wizelberg (sprawozdawca), mjr H. Kwaśny.Prokurator: mjr J. Burzyński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym negatywny spór o właściwość między Sądem Powiatowym w Zgorzelcu a Wojskowym Sądem Garnizonowym w Zielonej Górze w sprawie Jana P. oskarżonego o popełnienie przestępstw z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej i z art. 130 § 1 k.k.W.P.Sąd Najwyższy postanowił uznać w tej sprawie właściwość Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze i przekazać temuż Sądowi powyższą sprawę do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:1. Sporządzony przez Wiceprokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Żaganiu akt oskarżenia zarzuca oskarżonemu Janowi P., że:1. "jako bufetowy Garnizonowego Klubu Oficerskiego w N. w okresie od 10 XII 1961 r. do 23 II 1962 r. dopuścił się zagarnięcia mienia społecznego, nad którym sprawował zarząd z tytułu sprawowania funkcji, w ten sposób, że za pieniądze z bufetu kupił Leokadii C. płaszcz, sweter, pantofle oraz inne przedmioty na sumę 3.333 zł", przez co popełnił przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);2. "w tym samym czasie i miejscu jak w punkcie 1, działając na szkodę GKO, nie dopełnił swoich obowiązków służbowych przez to, że wbrew pkt 66 przepisów o zasadach prowadzenia i organizacji kasyn wojskowych nie odprowadzał codziennie do oficera finansowego utargu z bufetu (a nierzadko nosił ten utarg przy sobie), zezwalał Leokadii C., nieodpowiedzialnej materialnie, na wchodzenie za ladę bufetu, pożyczał lub darowywał różnym osobom pewne kwoty pieniężne z bufetu, wskutek czego spowodował manko w podległym mu bufecie na kwotę 11.565,13 zł", przez co popełnił przestępstwo z art. 130 § 1 k.k.W.P.Powyższy akt oskarżenia został złożony w dniu 11 kwietnia 1962 r. Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Zielonej Górze.2. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Zielonej Górze na rozprawie w dniu 27 kwietnia 1962 r. postanowił uznać się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy Jana P. i przekazać ją do rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Zgorzelcu.W uzasadnieniu tego postanowienia Wojskowy Sąd Garnizonowy w Zielonej Górze podał, co następuje:"Jan P. od dnia 10 grudnia 1961 r. do dnia 23 lutego 1962 r. zatrudniony był w Oficerskim Klubie Garnizonowym w N. w charakterze bufetowego. W czasie rozprawy ustalono, że kierownictwo klubu do chwili aresztowania Jana P. nie zawierało z nim umowy o pracę. Z zarządzenia MON Nr 89 z dnia 24 listopada 1956 r. w sprawie organizacji zatrudnienia pracowników cywilnych w jednostkach (instytucjach, zakładach) wojskowych wynika, że przez pracowników stałych rozumie się pracowników, z którymi zawarto umowę o pracę.Skoro zatem z Janem P. nie zawarto takiej umowy, to w myśl art. 6 i 7 Prawa o ustroju sądów i prokuratury wojskowej nie może on być uznany za osobę podlegającą właściwości sądów wojskowych, natomiast jako osoba cywilna, która dopuściła się przestępstw pospolitych, powinien odpowiadać przed sądem powszechnym. Rozpoznaniu sprawy przez sąd powszechny nie może stać na przeszkodzie fakt zakwalifikowania jego drugiego czynu z art. 130 § 1 k.k.W.P. Ta ostatnia kwalifikacja prawna może być bowiem w każdej chwili zmieniona na art. 286 k.k.Z uwagi na to, że Jan P. zarzuconych mu przestępstw dopuścił się na terenie N., przeto właściwym do rozpoznania jego sprawy jest Sąd Powiatowy w Zgorzelcu".3. Sąd Powiatowy w Zgorzelcu postanowieniem z dnia 4 października 1962 r. (które zostało przesłane Sądowi Najwyższemu dopiero 27 marca 1963 r.), na mocy art. 10 k.p.k., uznał się za niewłaściwy do prowadzenia przekazanej mu sprawy karnej Jana P., a jednocześnie postanowił przedstawić sprawę "Najwyższemu Sądowi Wojskowemu w Warszawie" celem rozpoznania sporu o właściwość. W motywach tego postanowienia Sąd Powiatowy w Zgorzelcu podaje, że "oskarżony od 10 XII 1961 r. do 23 II 1962 r. był pracownikiem cywilnym administracji wojskowej, a okoliczność podniesiona przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w Zielonej Górze, że z oskarżonym nie zawarto umowy o pracę, nie ma znaczenia wobec faktu pełnienia przez niego obowiązków służbowych".4. Na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) agendy byłego Najwyższego Sądu Wojskowego przejęte zostały przez Izbę Wojskową Sądu Najwyższego, do której - zgodnie z przepisem art. 11 Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej (Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 29) - należy rozstrzyganie sporów o właściwość między sądem wojskowym a sądem powszechnym.5. Z zeznań przesłuchanego na rozprawie w dniu 27 kwietnia 1962 r. świadka Jerzego D. wynika, że świadek ten jako kierownik Garnizonowego Klubu Oficerskiego w N. przyjął oskarżonego Jana P. do pracy w tymże Klubie Oficerskim w charakterze bufetowego, przekazał mu bufet, zapoznał go z instrukcją zbiorową, polecił mu punktualnie przychodzić do pracy i pouczył o sposobie wpłacania codziennych utargów z bufetu. Oskarżony P, "przy przyjęciu do pracy umowy nie podpisywał dlatego, że zabrakło druków", a potem świadek D. o braku umowy na piśmie zapomniał, chociaż załatwił inne formalności związane z przyjęciem Jana P. do pracy.Z aktu oskarżenia (a także z wyjaśnień oskarżonego złożonych na rozprawie) wynika, że oskarżony Jan P. pracował faktycznie jako bufetowy w okresie od dnia 10 grudnia 1961 r. do dnia 16 marca 1962 r., a więc przez okres przeszło 3 miesięcy i że w tym okresie oraz w związku ze swoją funkcją bufetowego GKO dopuścił się - według aktu oskarżenia - zagarnięcia sumy 3.333 zł oraz spowodował manko na sumę 11.565 zł.Przedstawiona Sądowi Najwyższemu kwestia sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia pytania, czy oskarżony Jan P. był w okresie popełnienia zarzucanych mu przestępstw pracownikiem administracji wojskowej, mimo że nie zawarto z nim umowy na piśmie, a tylko ustnie.6. Przepisy o właściwości sądów wojskowych zawarte są w art. 6 i 7 Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej (dekret PKWN z dnia 23 września 1944 r. - Dz. U. Nr 6, poz. 29), a także pośrednio w art. 5 i 6 k.k.W.P. w związku z art. 69 k.k.W.P.W myśl art. 7 lit. b) Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej właściwości sądów wojskowych podlegają osoby, które na zasadzie stosunku publicznoprawnego lub umownego pełnią służbę w poszczególnych działach administracji wojskowej.Stosownie do art. 5 lit. a) k.k.W.P., kodeks karny wojskowy stosuje się do żołnierzy Wojska Polskiego, a w myśl art. 69 k.k.W.P. za żołnierzy uważa się między innymi "wszystkie osoby pracujące (...) w administracji wojskowej".Ani art. 7 lit. b) Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej ani też art. 69 k.k.W.P. nie wymagają do uznania właściwości sądów wojskowych w stosunku do pracownika administracji wojskowej oraz do stosowania do niego przepisów kodeksu karnego wojskowego zawarcia z pracownikiem administracji wojskowej pisemnej umowy o pracę.Także powołane w postanowieniu Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 27 kwietnia 1962 r. zarządzenie Ministra Obrony Narodowej Nr 89/MON z dnia 24 listopada 1956 roku (Dziennik Rozkazów z 1956 r. Nr 32, poz. 146), wprowadzające podział na stałych i sezonowych pracowników cywilnych, nie wspomina o konieczności zachowania formy pisemnej przy przyjęciu tych pracowników do pracy. Według zaś art. 443 kodeksu zobowiązań tylko przy umowie o pracę zawartej na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata wymagana jest forma pisemna umowy, przy czym w razie niezachowania tej formy uważa się, że czas trwania stosunku pracy nie został w umowie oznaczony.Jak widać z powyższego, niezachowanie formy pisemnej przy umowie o pracę nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia, że umowa o pracę - chociaż ustna - obowiązuje obie strony.Wynika z tego logiczny wniosek, że do przyjęcia właściwości sądów wojskowych w stosunku do pracownika administracji wojskowej i do stosowania wobec niego przepisów kodeksu karnego wojskowego w razie popełnienia przez takiego pracownika przestępstwa w związku z wykonywaną pracą w administracji wojskowej wystarcza - w świetle art. 7 lit. b) Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej oraz art. 5 lit. a) i 69 k.k.W.P. - zatrudnienie tego pracownika w administracji wojskowej na podstawie ustnej umowy o pracę.7. Ponieważ oskarżony Jan P. był faktycznie zatrudniony jako bufetowy w wojskowym zakładzie, jakim jest Garnizonowy Klub Oficerski w N., na podstawie ustnej umowy o pracę zawartej przezeń z kierownikiem tegoż Klubu, Jerzym D., w okresie od dnia 10 grudnia 1961 r. do dnia 16 marca 1962 r. oraz ponieważ w tym okresie - według tezy aktu oskarżenia - dopuścił się on inkryminowanych przestępstw, przeto właściwość wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze w stosunku do oskarżonego P. nie może budzić żadnych wątpliwości.