I C 1117/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Z.B.W. i D. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę 32.304 zł 81 gr oraz z powództwa wzajemnego Skarbu Państwa przeciwko Z.B.W. i D. o 32.152 zł 56 gr, po rozpoznaniu rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 1954 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZ.B.W. i D. w pozwie z dnia 16 lutego 1950 r. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 1.076.827 zł (w dawnej walucie) tytułem zwrotu kosztów remontu domu stanowiącego własność Skarbu Państwa. Natomiast Skarb Państwa w pozwie z dnia 25 lipca 1950 r. wniósł o zasądzenie od Z.B.W. i D. kwoty 171.000 zł (dawnej waluty), podwyższonej w toku procesu do kwoty 32.152 zł 56 gr (w obecnej walucie), tytułem czynszu należnego ze stosunku najmu wspomnianego domu w okresie od dnia 1 sierpnia 1946 r. do dnia 28 lutego 1949 r.Sąd Wojewódzki, po połączeniu powyższych spraw do jednoczesnego rozpoznania, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz. Z.B.W. i D. kwotę 860.523 zł (w dawnej walucie), a od Z.B.W. i D. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 372.780 zł (w dawnej walucie). Po przeliczeniu powyższych kwot na walutę obowiązującą i po dokonaniu potrącenia tych należności Sąd zasądził ostatecznie od Skarbu Państwa na rzecz Z.B.W. i D. kwotę 5.077 zł 43 gr w walucie obecnej z odsetkami i kosztami sporu, oddalając dalsze żądania stron.W świetle poczynionych przez Sąd Wojewódzki ustaleń faktycznych Z.B.W. i D. na podstawie przydziału kwaterunkowego korzystał z pomieszczeń budynku w czasie od dnia 1 sierpnia 1946 r. do dnia 16 lutego 1949 r., w którym to dniu przekazał wspomniane pomieszczenia innej instytucji. Wspomniany budynek w chwili objęcia go przez Z.B.W. i D. znajdował się w następstwie działań wojennych w stanie niezdatnym do użytku i kosztem Z.B.W. i D. został zabezpieczony przed dalszym niszczeniem i kompletną ruiną oraz odbudowany w uszkodzonych partiach.W piśmie z dnia 17 lutego 1949 r. dyrektor Miejskiego Zarządu Nieruchomości wyraził gotowość uznania rachunków za przeprowadzone roboty remontowe po ich sprawdzeniu i zaakceptowaniu. Zgodnie z porozumieniem z dnia 17 lutego 1949 r. Z.B.W. i D. przedłożył Zarządowi Nieruchomości Komunalnych rachunki na kwotę 1.076.827 zł (w dawnej walucie), rachunków tych jednak Skarb Państwa nie rozpatrzył aż do chwili wyrokowania. Po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego sądowego i z przesłuchania świadka Jana D. Sąd Wojewódzki ustalił, że nakłady konieczne Z.B.W. i D. na zabezpieczenie i remont budynku wyniosły kwotę 880.523 zł (w dawnej walucie) oraz uznał, że Skarb Państwa powinien tę kwotę zwrócić Z.B.W. i D. na podstawie przepisów o niesłusznym zbogaceniu.Na podstawie zeznań świadka Stanisława D. oraz na podstawie "arkusza wymiaru czynszu" wystawionego przez Zarząd Nieruchomości Miejskich Sąd Wojewódzki ustalił, że czynsz za sporny okres wyniósł 372.780 zł (w dawnej walucie), którą to kwotę należy zasądzić Skarbowi Państwa od Z.B.W. i D.Po dokonaniu potrącenia powyższych wierzytelności zgodnie z żądaniem Związku pozostaje na korzyść Z.B.W. i D. kwota 1.507.743 zł w dawnej walucie, co po przeliczeniu na obecną walutę (w stosunku 100:1) równa się zasądzonej od Skarbu Państwa kwocie 5.077 zł 43 gr.Skarb Państwa wniósł rewizję z wnioskiem o zmianę zaskarżonego wyroku i o oddalenie powództwa Z.B.W. i D. w całości oraz o uwzględnienie powództwa Skarbu Państwa do wysokości 32.152 zł 56 gr, albo o uchylenie wyroku i o odesłanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzucił:1.Naruszenie art. 242, 326 i 337 k.p.c. oraz art. 123, 126 i 127 k.z., polegające na niesprecyzowaniu przez sąd pierwszej instancji, na czym polega niesłuszne zbogacenie Skarbu Państwa. W związku z tym skarżący wywodzi, że Związek Osadników Wojskowych, którego prawa i obowiązki przejął Z.B.W. i D., nie posiadał własnych funduszów, lecz budżet swój opierał na dotacjach Skarbu Państwa, co wyłącza możliwość niesłusznego zbogacenia się Skarbu Państwa kosztem Z.B.W. i D.2.Naruszenie art. 242, 326 i 337 k.p.c. oraz art. 397 k.z. polegające na nieuwzględnieniu przez Sąd z urzędu, że roszczenie Z.B.W. i D. o zwrot nakładów na przedmiot najmu uległo prekluzji, oraz na wadliwości ustaleń co do rodzaju i wartości tych nakładów (…).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustalenie, że Skarb Państwa zbogacił się kosztem Z.B.W. i D., oraz że zbogacenie to wyniosło kwotę 880.523 zł (w dawnej walucie), Sąd Wojewódzki oparł na opinii biegłego, który - nie mając możności porównania stanu budynku w chwili objęcia go przez Z.B.W. i D. ze stanem istniejącym w chwili zakończenia przez ten Z.B.W. i D. dokonanych prac remontowych - za punkt wyjścia przyjął dowody rachunkowe, przy czym na podstawie tych dowodów w zestawieniu z obecnym stanem budynku doszedł do wniosku, że dzięki dokonanym przez Z.B.W. i D. robotom remontowym, przeprowadzonym celowo i oszczędnie, wartość budynku, uszkodzonego działaniami wojennymi, podniosła się do wartości użytkowej budynku w dobrym stanie, którego dalszą trwałość określa się na okres 70-100 lat. W tych warunkach miał Sąd Wojewódzki dostateczną podstawę faktyczną do uznania, że Skarb Państwa uzyskał z majątku Z.B.W. i D. korzyść równą wzrostowi wartości budynku po remoncie dokonanym przez Z.B.W. i D. Ten wzrost wartości określono kwotą wartości celowych nakładów stwierdzonych przez biegłego, którego opinii rewizja nie podważa. Skoro niesporne jest to, że Z.B.W. i D. nie miał obowiązku prawnego dokonania gruntownego remontu budynku własnym kosztem, skoro Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że Skarb Państwa odniósł korzyść majątkową, otrzymując dzięki dokonanemu remontowi budynek w dobrym stanie używalności, zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki, że roszczenie Z.B.W. i D. znajduje podstawę prawną w przepisach Kodeksu zobowiązań o niesłusznym zbogaceniu. W szczególności żądanie Z.B.W. i D. uzasadnia art. 123 k.z.Nie jest uzasadniony zarzut rewizji, jakoby w niniejszym przypadku nie zachodziła ważność przyjęcia niesłusznego zbogacenia z tego względu, że Z.B.W. i D. nie miał własnego majątku, ani własnych funduszów, lecz budżet swój opierał wyłącznie na dotacjach ze Skarbu Państwa. Pomijając już to, że powoływanie się w tym względzie przez skarżącego na fakt notorycznie znany nie jest uzasadnione, najpewniej bowiem Z.B.W. i D. jako instytucja społeczna o znacznej liczbie członków opierał swój budżet między innymi również na składkach członkowskich, dochodach z imprez itp., należy stwierdzić, że Z.B.W. i D. stanowiąc odrębny od Skarbu Państwa podmiot prawa podlega w zakresie stosunków majątkowych ze Skarbem Państwa oraz innymi osobami ogólnym zasadom prawa cywilnego. Nie ma żadnej usprawiedliwionej podstawy do przyjęcia tezy rewizji, że instytucja korzystająca z dotacji ze Skarbu Państwa nie może względem Skarbu Państwa dochodzić swych roszczeń znajdujących uzasadnienie prawne w przepisach prawa, w szczególności w przepisach o niesłusznym zbogaceniu.Sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 397 k.z., będący terminem zawitym prawa materialnego (a nie procesowym terminem zawitym, jak uważa skarżący), nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, jak to bowiem trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, wspomniany przepis dotyczy roszczeń o zwrot wydatków na naprawy obciążające wynajmującego. Potrzeba takich napraw może wymknąć bądź w toku używania przedmiotu najmu, bądź nawet w chwili jego wydania, jest jednak oczywiste, że nie chodzi tu o naprawy równające się doprowadzeniu zniszczonego i niezdatnego do użytku obiektu do stanu używalności, co miało miejsce w niniejszym przypadku. W omawianym przepisie wyraźnie zaznaczono, że sześciomiesięczny termin zawity dotyczy zwrotu wydatków na naprawy obciążające wynajmującego. Za takie naprawy nie może być uważany remont kapitalny, konieczny do doprowadzenia budynku do stanu używalności, co wynika między innymi z art. 373 § 3 k.z. Podniesiony w rewizji zarzut wadliwości ustalenia, że Z.B.W. i D. odbudował budynek, nie jest uzasadniony, biegły bowiem stwierdził, że na skutek dokonanych nakładów wartość budynku uszkodzonego działaniami wojennymi podniosła się do wartości użytkowej budynku w dobrym stanie, z zeznań zaś świadka Jana D. wynika, że ze względu na zły stan budynku przed dokonaniem remontu nie nadawał się on do użytku (…).