I C 1631/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dyrekcja w O.) przeciwko Związkowi Samopomocy Chłopskiej (Oddział Wojewódzki w O.) o zapłatę 11.808 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 14 maja 1953 r., oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego, Zarząd Wojewódzki pozwanego Związku Samopomocy Chłopskiej w O. zorganizował dnia 13 maja 1952 r. wycieczkę chłopów do Zakopanego i Wieliczki. "Orbis" w O. wydał zbiorowy bilet ulgowy (50%) dla 350 podróżnych - uczestników wycieczki, jednakże za zgodą i wiedzą pozwanego Związku oraz kierownika wycieczki w wycieczce wzięło udział 410 osób, czego kierownik wycieczki przed odjazdem pociągu nie zgłosił. Gospodarz pociągu (pracownik P.K.P.) nie usunął z pociągu 60 osób nie posiadających biletów i nie objętych biletem zbiorowym, lecz pouczył kierownika wycieczki, że sprawę biletów dla 60 podróżnych bez biletu może i powinien załatwić w dyrekcji P.K.P. w Krakowie. Kierownik wycieczki w Dyrekcji P.K.P. w Krakowie nie zgłosił się i sprawy podróżnych bez biletu nie załatwił, mimo iż pociąg miał w Krakowie postój od godz. 23 do godz. 19 dnia następnego. W rezultacie 60 uczestników wycieczki zorganizowanej przez Zarząd Wojewódzki w O. pozwanego Związku, za zgodą i wiedzą pozwanych korzystało z przejazdu koleją w obie strony bez biletów.Na podstawie ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących w maju 1952 r. przepisów Kolejowych Taryfy Osobowej Sąd Wojewódzki zgodnie z żądaniem pozwu zasądził na rzecz powoda od pozwanych solidarnie sumę 11.808 zł tytułem podwójnej ceny za przebytą drogę 60 podróżnych bez biletów.W rewizji pozwany Związek wniósł o uchylenie wyroku Sądu i Wojewódzkiego w części zasądzającej na rzecz powoda ponad 5.904 zł i o przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania w uchylonej części.Powód wniósł o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwany Związek obecnie nie kwestionuje obowiązku zapłaty i normalnej ceny biletów kolejowych dla osób, które korzystały z przejazdu koleją bez biletów (wynosi to 5.904 zł), zarzuca jednak, iż Sąd Wojewódzki niesłusznie zastosował przepis § 17 Taryfy Osobowej, stanowiący o obowiązku zapłaty podwójnej ceny przez podróżnego bez ważnego biletu. Zdaniem skarżącego, obowiązek podwójnej ceny jest "sankcją porządkowo-pieniężną stosowaną do nieuczciwych lub opieszałych podróżnych", nie może więc być nałożony na pozwany Związek, który nie działał ani nieuczciwie, ani opieszale.Zarzut jest chybiony.Przepis § 17 ust. 1 wyżej wspomnianych przepisów kolejowych, zawartych w "Taryfie Osobowej. Części I" stanowi, że podróżny bez ważnego biletu obowiązany jest - niezależnie od odpowiedzialności karnej - zapłacić podwójną cenę za przebytą drogę. Przy wykładni tego przepisu, jak w ogóle przepisów kolejowych normujących ruch podróżnych, należy mieć na uwadze powszechną świadomość, że podróżujący koleją musi posiadać ważny bilet, oraz masowy charakter działalności P.K.P. w zakresie przewozu osób. Masowość ta nakazuje kontrolę biletową osób korzystających z przejazdu i oczywiście sankcje w stosunku do podróżnych bez ważnego biletu. Aby kontrola ta była skuteczna, aby przyczyniała się do koniecznego porządku na kolejach w zakresie praw i obowiązków tak P.K.P., jak i osób korzystających z przejazdu, aby zapobiegała nadużyciom i wykrywała nadużycia, by była skutecznym środkiem ochrony mienia społecznego - musi ona być jak najprostsza. Do tego przyczynić się mogą przepisy normujące kontrolę biletową, jednakże tylko wtedy, jeżeli będą stosowane i tłumaczone ściśle.Jeżeli chodzi o przepis § 17, to jego ścisła wykładnia prowadzi do wniosku, iż ma on zastosowanie do wszystkich bez wyjątku podróżnych bez ważnego biletu, a więc zarówno do nieuczciwych, jak i opieszałych czy przypadkowych.Stanowisko skarżącego, domagające się indywidualizowania podróżnych bez ważnego biletu, jest sprzeczne z zasadą ścisłej interpretacji i nie uwzględnia masowego charakteru działalności P.K.P. Indywidualizowanie podróżnych przy ich olbrzymiej ilości i przy znacznej ilości kontrolerów biletowych spowodowałoby często potrzebę żmudnych dochodzeń, uczyniłoby kontrolę wysoce utrudnioną i bardzo często bezskuteczną.Przytoczona wykładnia przepisu § 17 nie oznacza jednak, że P.K.P. stawia wszystkich podróżnych bez ważnego biletu na równi. Nieuczciwy podróżny bez ważnego biletu niezależnie od uiszczenia ceny przewidzianej w § 17 ust. 1 może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, co w tymże samym przepisie jest określone.W świetle ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wbrew zarzutowi rewizji prawidłowo zastosował przepis § 17 ust. 1. Jeżeli bilet zbiorowy był wystawiony na 350 osób, a za wiedzą i zgodą pozwanych z przejazdu korzystało 410 osób, to wśród uczestników wycieczki było 60 osób, które nie były objęte biletem zbiorowym. Ta grupa 60 osób to podróżni bez ważnego biletu i do nich ma zastosowanie przepis § 17 ust. 1 przepisów kolejowych.Obojętne jest, jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki, czy "Orbis" odmówił wydania pozwanym biletu na 400 osób. Jeżeli "Orbis" istotnie odmówił i uczynił to bezzasadnie, skarżący mógłby mieć w drodze regresu pretensję do niego, odmowa "Orbisu" nie pozbawiałaby jednak powoda praw z § 17 ust. 1, lecz przeciwnie, potwierdzałaby prawo powoda nawet w świetle wykładni przepisu § 17, stosowanej przez skarżącego, gdyż z faktu odmowy wynikałoby, że pozwani świadomie dopuścili się tego, iż spośród uczestników wycieczki 60 osób jechało bez ważnego biletu.W dalszym ciągu rewizja zarzuca naruszenie art. 223 § 1 k.p.c. i art. 235 i 326 k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosku pozwanego o dopuszczenie dowodu ze świadka W. na okoliczność, że pozwany Związek starał się w "Orbisie" o bilet zbiorowy na 400 osób, lecz odmówiono mu. Przyczyna odmowy byłaby zdaniem skarżącego istotną, gdyż wyjaśniałaby, że po stronie pozwanej nie było nieuczciwych zamiarów i nie było niedbalstwa, oraz że do braku ważnych biletów dla 60 podróżnych przyczynił się "Orbis".Zarzut jest bezzasadny. Z wywodów odnoszących się do pierwszego zarzutu wynika, że okoliczności, które miał wyjaśnić świadek W. są dla sprawy między stronami bez znaczenia. Sprawdzenie tego dowodu było więc zbędne (art. 235 k.p.c.).W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw rewizyjnych, ani podstaw, które należy brać z urzędu pod rozwagę, rewizję oddalił.