III CR 10/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana J. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu "Państwowa Komunikacja Samochodowa" w P. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok, wyrok zaś Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 27 lutego 1961 r. sygn. akt. VII C 1822/60 zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z dnia 27.II.1961 r. zasądził od Państwowej Komunikacji Samochodowej Okręgu w P. na rzecz Mariana J. 106 zł 40 gr jako zwrot poniesionych przez niego kosztów przejazdu taksówką z T. do P. w dniu 30 lipca 1960 r. wskutek niewysłania w tym dniu - bez uprzedzenia - autobusu odchodzącego z T. o godz. 703, na który powód miał wykupiony bilet miesięczny.Sąd ustalił, że wycofanie autobusu nastąpiło dlatego, że na innej trasie zdarzył się wypadek i autobus z linii T.-P. przerzucono z powodu braku taboru na linię obsługującą tę właśnie trasę. Nie stanowi to, zdaniem Sądu Powiatowego, siły wyższej i nie usprawiedliwia obrony pozwanego opartej na § 27 regulaminu (taryfy przewozu osób i bagażu w komunikacji autobusowej międzymiastowej), pozwany więc zgodnie z art. 239 k.z. obowiązany jest zwrócić powodowi wydatkowaną przez niego kwotę.Sąd Wojewódzki w Poznaniu, do którego odwołała się strona pozwana, wyrokiem z 15.XII.1961 r. rewizję jej oddalił, aprobując stanowisko Sądu Powiatowego oraz wyrażając pogląd, że powołanie się pozwanego Przedsiębiorstwa na przepis § 8 pkt 2 taryfy nie jest uzasadnione, gdyż przewidziane w tym przepisie odwołanie autobusu wymaga zawiadomienia podróżnych o tym fakcie w taki sposób, żeby mogli skorzystać z innych środków lokomocji, w danym zaś wypadku zawiadomienia takiego nie było. Poza tym strona pozwana nie umożliwiła pasażerom skorzystania z autobusu odchodzącego z tego punktu o 5 minut wcześniej, co była obowiązana uczynić. Wychodząc z takich założeń, Sąd Wojewódzki uznał żądanie powoda za znajdujące oparcie w art. 239 k.z.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną opartą na zarzucie naruszenia art. 230 k.z. w związku z § 8 pkt 2 powołanej poprzednio taryfy.W złożonej odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną powód wnosił o nieuwzględnienie tej rewizji, kwestionując moc wiążącą taryfy przewozu osób i bagażu w komunikacji autobusowej międzymiastowej oraz zwalczając zasadność zarzutu naruszenia art. 239 k.z. w związku z § 8 pkt 2 taryfy.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Nie jest usprawiedliwiony zarzut powoda co do rzekomego braku mocy wiążącej, taryfy PKS. Wbrew bowiem wyrażonemu w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną poglądowi, obowiązywanie taryfy przewozu w komunikacji samochodowej nie jest uzależnione od uwidocznienia treści jej przepisów czy wyraźnego powołania się na nią - w treści biletu nabywanego przez pasażera. Umowy o przewóz zawierane są przez Państwową Komunikację Samochodową z pasażerami masowo i dla każdego jest oczywiste, że warunki ich muszą być ustalone w sposób generalny, w zwyczajowo powszechnie przyjętej formie regulaminów normujących zasady tych umów. Charakter takiego regulaminu ma także znajdująca się w aktach taryfa przewozu osób i bagażu w komunikacji autobusowej międzymiastowej. Skoro zatem nie ulega wątpliwości, że w stosunku między państwowymi przedsiębiorstwami przewozu masowego posługiwanie się regulaminem jest zwyczajowo przyjęte, to przepis art. 71 § 1 kod. zob. nadaje takiemu regulaminowi moc wiążącą pasażera także wtedy, gdy regulamin nie był mu wręczony przy zawieraniu umowy, jeśli tylko mógł z łatwością dowiedzieć się o jego treści. Z tego zaś punktu widzenia powód ani w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego wyroku, ani w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną żadnych zarzutów nie zgłaszał, fakt zaś ogłoszenia taryfy w organie publikacyjnym właściwego Ministerstwa (Dz. T. i Z. K.) oraz wydania jej w formie broszury przez Wydawnictwo tegoż Ministerstwa wręcz wyłącza jakąkolwiek trudność w zaznajomieniu się z treścią taryfy.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom rewizji nadzwyczajnej skierowanym przeciwko zawartej w wyroku Sądu Wojewódzkiego wykładni przepisu § 8 pkt 2 taryfy przewozowej.Twierdzenie, że odwołanie kursu oznacza takie tylko niewysłanie autobusu, któremu towarzyszy poinformowanie podróżnych o tym fakcie, jest dowolne i nie znajduje oparcia w treści powyższego przepisu taryfy. Nie mają również usprawiedliwienia w postanowieniach taryfy przytoczone przez Sądy argumenty co do obowiązków wynikających dla pozwanego Przedsiębiorstwa w związku z odwołaniem kursu oraz argumenty mające przemawiać za obciążeniem go odpowiedzialnością za wynikłe dla pasażerów szkody.Wprawdzie niewątpliwie trafny jest postulat jak najszybszego informowania podróżnych o zmianach w rozkładzie jazdy, jednakże uchybienie temu obowiązkowi nie może stanowić przesłanki do zgłaszania roszczeń odszkodowawczych, gdyż nie tylko żaden przepis tego nie przewiduje, lecz wyraźny przepis § 8 pkt 2 taryfy możliwość dochodzenia odszkodowania wyłącza.Słusznie zresztą podkreśla rewizja nadzwyczajna, że uprzedzenie o odwołaniu kursu nie zawsze jest praktycznie możliwe, przytaczając jako przykład niespornie ustalony stan faktyczny niniejszej sprawy, w której odwołanie jednego spośród dziesięciu kursów dziennych na danym odcinku nastąpiło wskutek nagłej awarii i konieczności skierowania autobusu na inną linie.Dlatego też, mimo zarysowującej się w orzecznictwie sądów słusznej tendencji do unikania nieuzasadnionego liberalizmu w ocenie odpowiedzialności majątkowej podmiotów gospodarki uspołecznionej za nienależyte wywiązywanie się z obowiązków względem obywateli, zwłaszcza w zakresie świadczenia usług, nie można zakwestionować mocy obowiązującej przepisu § 8 pkt 2 taryfy. Istnienie bowiem obiektywnych trudności, których ilustrację może stanowić stan faktyczny niniejszej sprawy, całkowicie usprawiedliwia wniosek, że pozwane Przedsiębiorstwo, obsługujące wiele linii komunikacji autobusowej, nie mogło wziąć odpowiedzialności za opóźnienie lub odwołanie poszczególnych kursów, czemu daje wyraz § 8 pkt 2 taryfy. Ponieważ zaś w ustalonych okolicznościach wyłączenie odpowiedzialności strony pozwanej nie uchybia art. 240 § 2 k.z. ani też - wbrew zarzutom powoda - nie koliduje z art. 41 § 1 p.o.p.c., przeto słuszny jest pogląd rewizji nadzwyczajnej, że normujący to wyłączenie przepis § 8 taryfy wiąże pasażerów i sądy.W tym stanie rzeczy, gdy zarzuty rewizji nadzwyczajnej co do naruszenia art. 239 k.z. w związku z powołanym przepisem taryfy przewozu okazały się usprawiedliwione, Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.