I C 2055/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Włodzimierza S. przeciwko Skarbowi Państwa o 7.093 zł i wydanie 1.610 kg węgla, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Nysie z dnia 31 sierpnia 1953 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Nysie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowód Włodzimierz S. domagał się od Skarbu Państwa zapłaty kwoty 7.093 zł i wydania 1.610 kg węgla tytułem odszkodowania należnego mu w związku z bezpodstawnym odwołaniem go przez Prezydium MRN w P. ze stanowiska dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego MZBM ze skutkiem natychmiastowym.Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i podniósł zarzut braku legitymacji biernej.Sąd Powiatowy, uwzględniając zarzut strony pozwanej, powództwo oddalił.Sąd Powiatowy przyjął, że utworzone w trybie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439) Przedsiębiorstwo Państwowe MZBM mimo uzyskania wpisu do rejestru dopiero w toku trwania procesu, posiadało osobowość prawną od chwili założenia, nie miało bowiem możliwości dokonania wpisu do rejestru, a działalność statutową rozwijało gospodarując przydzielonym mu majątkiem. Sąd Powiatowy przyjął ponadto, że za zobowiązania przedsiębiorstwa zgodnie z art. 12 cytowanego dekretu nie może odpowiadać Skarb Państwa, co dotyczy również zobowiązań wypływających ze stosunku pracy powstałego przez powołanie na stanowisko dyrektora danego przedsiębiorstwa.W rewizji opartej na podstawie z art. 371 § 1 pkt 1) k.p.c. powód wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, zarzucając naruszenie art. 2 i 5 cytowanego dekretu oraz art. 1 przep. og. pr. cyw. przez nieuwzględnienie w zaskarżonym wyroku treści art. 5 tegoż dekretu, z którego wynika, że przedsiębiorstwo nabywa osobowość prawną z dniem wpisu do rejestru.Sąd Wojewódzki jako rewizyjny przedstawił w trybie art. 388 k.p.c. sprawę Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości:a) "Czy akt administracyjny Prezydium MRN w P., powołujący powoda na stanowisko dyrektora MZBM i odwołujący go z tego stanowiska, jest czynnością prawną, która nie rodzi skutków prawa cywilnego, a zatem nie jest dopuszczalna z tego powodu droga sądowa?"b) "Kto jest w niniejszym sporze legitymowany po stronie pozwanej: czy Skarb Państwa (Prezydium MRN w P.), czy MZBM w P.?"Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 4 lutego 1954 r. na mocy art. 388 § 1 k.p.c. przejął sprawę w całości do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 4 pkt 3) rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323) wyłącza zastosowanie tego rozporządzenia do osób zatrudnionych w urzędach i instytucjach państwowych tylko wówczas, gdy stosunek ich pracy unormowany jest specjalnymi przepisami ustawy."Powołanie" na stanowisko dyrektora przedsiębiorstwa państwowego w trybie art. 14 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439), dokonane przez właściwego ministra lub prezydium rady narodowej, nie może być uznane za równoznaczne z "nominowaniem" przewidzianym w art. 3 ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (jednolity tekst - Dz. U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72), które zawiązuje stosunek służbowy pracownika państwowego unormowany w całości przepisami tejże ustawy.Za szczególne unormowanie stosunku pracy nie może być również uznane postanowienie cytowanego wyżej art. 14, ograniczające się do dyspozycji, że dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje właściwy minister lub prezydium rady narodowej. Skoro zatem dyspozycja art. 4 pkt 3) rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych przy powołaniu na stanowisko dyrektora w trybie art. 14 cytowanego dekretu nie znajduje swego zastosowania, należy przyjąć, że tego rodzaju stosunek pracy, powstały na skutek podobnego powołania, nie jest wyłączony spod działania rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych (art. 2 cytowanego rozporządzenia).Sytuacji tej nie może zmienić fakt, iż powołanie i odwołanie zostaje dokonane przez władzę nadzorczą, ten bowiem akt władzy zwierzchniej zawiązuje bezpośredni stosunek prawny (stosunek pracy) pomiędzy dyrektorem a danym przedsiębiorstwem i ten stosunek bezpośrednio rozwiązuje. Z tego wynika jedynie fakt, że uprawnienie do dokonywania tego rodzaju czynności zostało powierzone władzom nadzorczym. Nie wynika z tego jednakże żadne prawo do pomijania bezwzględnie obowiązujących przepisów cytowanego rozporządzenia dotyczących warunków zawiązania i rozwiązania stosunku pracy. Dlatego też tak jak akt "powołania" powinien zawierać wszystkie elementy konieczne do zawiązania stosunku pracy, tak i akt "odwołania" nie wyklucza zastosowania art. 25 i nast. cytowanego rozporządzenia dotyczących rozwiązania stosunku pracy. W konsekwencji odwołanie dyrektora powinno być traktowane ze stanowiska art. 25 cytowanego rozporządzenia wymagającego trzymiesięcznego wypowiedzenia, chyba że zachodzą uzasadnione warunki z art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.W świetle powyższych rozważań należy uznać, że w procesie niniejszym, wytoczonym przez dyrektora przedsiębiorstwa w związku z bezpodstawnym zwolnieniem go z pracy ze skutkiem natychmiastowym, biernie legitymowane jest Przedsiębiorstwo Państwowe MZBM w P., którego dyrektorem był powód, jeżeli w momencie wytoczenia powództwa posiadało już ono osobowość prawną. Okoliczność ta ma dla sprawy istotne znaczenie, a w tym zakresie brak jest dostatecznych ustaleń. Stanowisko zaś Sądu Powiatowego co do tej kwestii nie jest trafne.Przedsiębiorstwo państwowe utworzone na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych zgodnie z art. 5 tego dekretu uzyskuje osobowość prawną z dniem wpisu do rejestru. Za błędne należy uznać stanowisko zaskarżonego wyroku o tyle, o ile przyznaje przedsiębiorstwu osobowość prawną od momentu założenia, bez względu na datę wpisu do rejestru. Niesporne jest w sprawie, iż MZBM uzyskało wpis do rejestru w toku procesu. Należy jednak mieć na uwadze, że w myśl § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 1952 r. w sprawie urządzenia i prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 3, poz. 22) dla przedsiębiorstw przed ich wpisaniem do rejestru prowadzą tymczasowo rejestr w formie wykazów właściwi ministrowie. Przepis ten obowiązuje z mocą od dnia 28 października 1950 r.Sąd Powiatowy, przyjmując błędną interpretację art. 5 cytowanego dekretu, nie wyjaśnił, czy i ewentualnie kiedy MZBM został wpisany do odpowiedniego wykazu w trybie § 31 cytowanego rozporządzenia. Okoliczność ta mogłaby uzasadniać uznanie, że wymienione Przedsiębiorstwo uzyskało osobowość prawną już w dacie wpisu do wykazu. Z tych względów zaskarżony wyrok zgodnie z art. 384 k.p.c. podlega uchyleniu.Gdyby okazało się, że wymienione Przedsiębiorstwo w momencie wytoczenia powództwa nie posiadało osobowości prawnej i legitymowany biernie był Skarb Państwa, należałoby przyjąć, że mimo uzyskania przez wymienione Przedsiębiorstwo osobowości prawnej w toku trwania procesu, legitymacja bierna Skarbu Państwa pozostała nadal aktualna. Sytuacja ta bowiem jest analogiczna do sytuacji przewidzianej w art. 205 pkt 3) k.p.c. Wprawdzie przy utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego w trybie dekretu z dnia 26 października 1950 r. nie można mówić o "zbyciu" środków potrzebnych do wykonywania jego planowych zadań, niemniej ma miejsce przekazanie tych środków nowopowstałemu przedsiębiorstwu z majątku państwowego. Cytowany przepis swą "ratio legis" najbardziej odpowiada omawianej sytuacji procesowej i pozwala na wstąpienie do tego procesu danego przedsiębiorstwa w miejsce Skarbu Państwa (art. 205 pkt 3) zdanie ostatnie k.p.c.) lub też na realizację dochodzonej pretensji po uwidocznieniu przejścia praw i obowiązków w trybie art. 541 k.p.c. bezpośrednio w stosunku do danego przedsiębiorstwa. Takie rozwiązanie ma swe gospodarcze uzasadnienie, dochodzona bowiem pretensja związana jest z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa, wykonującego swe operatywne funkcje na zasadach rozrachunku gospodarczego. Nie można natomiast przyjąć poglądu, iż na skutek tego, że w toku procesu wytoczonego przeciwko Skarbowi Państwa jako podmiotowi biernie legitymowanemu powstaje nowa osoba prawna, która przejmuje uprawnienia do majątku, w związku z którym toczy się spór, Skarb Państwa przestaje być legitymowany w sporze i że powództwo miałoby ulec oddaleniu wobec niezapozwania tej nowopowstałej osoby prawnej.Z powyższych powodów zaskarżony wyrok ulega uchyleniu.