I C 22/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Zofii B. i Ludwice S. o ustalenie stosunku prawnego, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Starachowicach - Wydział Zamiejscowy w Iłży z dnia 5 marca 1952 r.,zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy wyrokiem z dnia 3 marca 1952 r. orzekł, że pozwani "posiadają i używają na własny rachunek" określone w wyroku działki gruntu wchodzące w skład gospodarstwa rolnego należącego do powoda.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości zarzucając obrazę art. 3 k.p.c. oraz naruszenie obowiązującego w Polsce Ludowej porządku prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna słusznie zarzuca, że w danej sprawie brak było podstawowych przesłanek do wydania wyroku w oparciu o art. 3 k.p.c., albowiem:1)z istoty tego przepisu wynika, że przedmiotem rozstrzygnięcia może być ustalenie stosunku prawnego lub ustalenie prawa, gdy tymczasem zaskarżony wyrok stwierdził tylko stan faktyczny używania gruntu;2)niezbędnym elementem powództwa jest wykazanie przez powoda interesu prawnego, wyrażającego się w dążeniu do zapobieżenia naruszeniu jego prawa, tego zaś interesu prawnego powód nie wykazał. Trudno zresztą nawet przypuszczać, aby powód mógł mieć jakikolwiek interes cywilnoprawny w ustaleniu, że część jego gruntów jest używana przez inne osoby, taki bowiem interes mógłby raczej zachodzić po stronie pozwanych, jeśliby do części gruntu rościli jakieś prawo i chcieliby zapobiec jego naruszeniu ze strony powoda. Z okoliczności sprawy jednak wynika, że między stronami, będącymi zresztą w bliskim stosunku pokrewieństwa (ojciec i dzieci), nie ma w ogóle żadnego sporu co do faktu posiadania przez pozwanych części gruntu.W tych warunkach Sąd Powiatowy orzekając zgodnie z żądaniem pozwu naruszył w sposób oczywisty art. 3 k.p.c. Naruszenie to stanowi jednocześnie w okolicznościach sprawy naruszenie podstawowego porządku prawnego i interesu Państwa Ludowego, albowiem Sąd orzekł o sporze fikcyjnym, w którym strony za wzajemnym porozumieniem (pozwani bowiem uznali bez zastrzeżeń żądanie pozwu) pragnęły uzyskać wyrok dla celów nieujawnionych w toku procesu, lecz, jak słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna, dających się ustalić na podstawie notoryjnie znanych okoliczności. Znana jest bowiem w stosunkach wiejskich praktyka "dzielenia" gruntu pomiędzy członków rodziny dla uniknięcia wyższego wymiaru podatków i dostaw obowiązkowych i praktykę tę musiał znać również Sąd Powiatowy, zwłaszcza że w tym samym czasie wydał analogiczne wyroki w kilkunastu sprawach. Gdy jednak zagadnienia wymiaru podatku i dostaw obowiązkowych należą do właściwości władz administracyjnych, powód nie może na drodze sądowej, poprzez fikcyjny spór, szukać rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, do których ustalenia powołana jest inna władza.