I C 3178/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Janiny P. przeciwko Michałowi P. o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 16 października 1952 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach przekazał do ponownego rozpoznaniaUzasadnienie faktycznePowódka domagała się w pozwie rozwiązania małżeństwa stron przez rozwód.W następnym piśmie procesowym powódka zmieniła powództwo żądając unieważnienia małżeństwa z powodu wad oświadczenia woli. Powódka twierdziła, że małżeństwo zawarła pod wpływem groźby, przymusu i odurzenia alkoholowego, przy czym wykorzystano jej lekkomyślność i niedoświadczenie.Sąd Wojewódzki powództwo o unieważnienie małżeństwa oddalił przyjmując, że kodeks rodzinny nie przewiduje poza przypadkami wymienionymi w art. 7-10 innych podstaw unieważnienia małżeństwa.W rewizji powódka wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 209 k.p.c. wynika, że skuteczność cofnięcia pozwu, zrzeczenia się lub ograniczenia roszczenia w przypadkach tamże wymienionych, zależna jest od zgody sądu. Sąd udzieli powyższej zgody w przypadku, gdy cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia nie są sprzeczne z interesem Państwa Ludowego ani z interesem osób uprawnionych.Przepis ten, będący wyrazem nowej socjalistycznej treści zasady dyspozycyjności w procesie cywilnym, nie może być obchodzony poprzez instytucję zmiany powództwa (art. 206 k.p.c.). W konsekwencji należy przyjąć, że również i akty dyspozycyjne zmiany powództwa, o ile mają doprowadzić do cofnięcia lub ograniczenia roszczenia w przypadkach wymienionych w art. 209 § 3 k.p.c., podlegają kontroli sądu.Tego rodzaju przypadek ma miejsce w niniejszej sprawie, w której zmiana powództwa prowadzi do cofnięcia roszczenia niemajątkowego o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Skuteczność zatem tej zmiany powództwa uzależniona jest od zgody sądu.Sąd Wojewódzki dopuścił zmianę powództwa i to zmienione powództwo z miejsca oddalił jako bezzasadne. Stanowisko to nie było prawidłowe, zmuszając powódkę do ponownego wytoczenia pierwszego powództwa o rozwód. Rozwiązanie takie nie odpowiada zasadniczej linii rozwojowej instytucji zmiany powództwa, która przede wszystkim powinna realizować zasadę ekonomii procesowej, leżącej u podstaw jej ratio legis. Rozwiązanie to nie odpowiada również celom socjalistycznej dyspozycyjności, która przy instytucji cofnięcia pozwu poddaje kontroli akty dyspozycyjne stron pod kątem widzenia tak interesu społecznego, jak i interesu osób uprawnionych. W danym przypadku interes powódki tego rodzaju cofnięciem roszczenia jest zagrożony, w związku z czym Sąd Wojewódzki powinien był tej zmiany powództwa nie dopuścić.Skoro jednak to uczynił, to naruszył tym art. 206 i 209 k.p.c., a więc dopuścił się uchybień procesowych, które mogły wpłynąć na wynik sprawy (art. 371 § 1 pkt 4) k.p.c.), co daje Sądowi Najwyższemu, nie związanemu w danym przypadku granicami rewizji (art. 380 § 2 k.p.c.), podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku, w którym mieści się również postanowienie Sądu Wojewódzkiego dopuszczające zmianę powództwa.