I CNP 42/25

I CNP 42/25 POSTANOWIENIE 13 sierpnia 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Kamil Zaradkiewicz na posiedzeniu niejawnym 13 sierpnia 2025 r. w Warszawie w sprawie ze skargi J.T i R.T. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 października 2022 r., VI ACa 850/21, wydanego w sprawie z powództwa J.T. i R.T. przeciwko Bankowi spółki akcyjnej w W. o zapłatę, 1) odrzuca skargę, 2) zasądza od J.T. i R.T. na rzecz Banku S.A. w W. kwoty po 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia powodom do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 19 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie z powództwa J.T. i R.T. przeciwko Bankowi S.A. w W. o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 6 września 2021 r., XXV C 64/20, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie pierwszym częściowo w I CNP 42/25 2 ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1 988 828,36 zł za okres od 7 lutego 2020 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 384,66 CHF za okres od 7 lutego 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I), oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II), zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 8100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt III). Powodowie wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, zaskarżając to orzeczenie w części, tj. w zakresie punktu I. Swoją skargę powodowie oparli na podstawie naruszenia następujących przepisów: art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95, s. 29; dalej jako „dyrektywa 93/13"); art. 455 w zw. z art. 481 § 1 i 2 w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 496 w zw. z art. 487 § 2 k.c.; art. 58 § 1 i 3 w zw. z art. 89 k.c. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 października 2022 r., VI ACa 850/21, jest niezgodny z art. 496 w zw. z art. 497 w zw. z art. 455 w zw. z art. 481 § 1 i 2 w zw. z art. 487 § 2 w zw. z art. 58 § 1 i 3 w zw. z art. 89 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13. Pozwana złożyła odpowiedź na skargę, w której wniosła o odrzucenie skargi oraz o zasądzenie solidarnie od powodów na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu z dwóch niezależnych przyczyn. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem prawnym mającym przesądzić jedną z przesłanek deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa i jej celem jest uzyskanie prejudykatu umożliwiającego dochodzenie od Skarbu Państwa roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (art. 4171 § 2 k.c.). I CNP 42/25 3 Orzeczenie niezgodne z prawem to takie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć zatem charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (zob. wyrok SN z 28 lutego 2018 r., II CNP 21/17; postanowienie SN z 31 stycznia 2022 r., I CNP 8/22). Definicja bezprawności zawarta w art. 4241 § 1 k.p.c. jest zatem odmienna od rozumienia tego pojęcia funkcjonującego generalnie na gruncie prawa materialnego i procesowego (postanowienie SN z 19 grudnia 2017 r., II CNP 39/17). Skarga uregulowana w art. 4241 i n. k.p.c. stanowi nadzwyczajny i sformalizowany środek procesowy, a wszystkie jej wymagania konstrukcyjne określone w art. 4245 § 1 k.p.c. należy interpretować ściśle (postanowienia SN: z 30 grudnia 2021 r., V CNP 13/21; z 31 sierpnia 2022 r., I CNP 75/22; z 26 października 2023 r., I CNP 207/22). Uchybienia w zakresie elementów konstrukcyjnych skargi nie mogą być usunięte na zasadach przewidzianych dla wymagań formalnych skargi jako pisma procesowego, do których odsyła art. 4245 § 2 k.p.c. Brak któregokolwiek z tych elementów stanowi zatem wystarczającą i samodzielną podstawę odrzucenia skargi (zob. np. postanowienia SN: z 16 lutego 2007 r., V CNP 8/07; z 21 czerwca 2023 r., I CNP 184/22). Dążąc do spełnienia wymogu konstrukcyjnego określonego w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący podnieśli, że „wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a także, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Brak jest ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania, ponadto zaskarżony wyrok nie podlegał zaskarżeniu skargą kasacyjną ze względu na to, że dopiero w grudniu 2023 r. tj. po I CNP 42/25 4 wyrokach TSUE możliwe stało się określenie szkody powstałej na skutek błędnego ustalenia przez Sąd II instancji terminu początkowego naliczania odsetek ustawowych należnych konsumentowi oraz dopiero w grudniu 2023 r. TSUE wyjaśnił, że zarzut zatrzymania podnoszony przez przedsiębiorcę w procesie z konsumentem nie może pozbawiać konsumenta prawa do odsetek”. Mimo że powodowie zawarli w skardze wywód prawny mający stanowić wykonanie dyspozycji art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 2 k.p.c., zgodnie z którym skarga podlega odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Należy bowiem odróżnić niemożność zmiany lub uchylenia prawomocnego wyroku w drodze innych środków prawnych, która stanowi przesłankę dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 § 1 k.p.c.), od wiążącego się z tą przesłanką wymagania skargi w postaci wykazania niemożności wzruszenia zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych, które stanowi jej element konstrukcyjny (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.). W konsekwencji odrzucenie skargi następuje nie tylko wtedy, gdy skarżący nie spełnił wskazanego wymagania, tj. nie zawarł w skardze wywodu mającego wykazać, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 4248 § 1 k.p.c.), ale również wtedy, gdy zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa (art. 4248 § 2 k.p.c.; postanowienie SN z 27 lutego 2020 r., II CNP 17/19). W orzecznictwie przyjmuje się również, że strona wnosząca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna wykazać, że inne środki prawne, z których strona mogłaby ewentualnie skorzystać, były formalnie niedopuszczalne (zob. np. postanowienie SN z 14 maja 2020 r., II CNP 18/19). W niniejszej sprawie wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 października 2022 r., VI ACa 850/21, biorąc pod uwagę wartość odsetek ustawowych za opóźnienie co do których powództwo I CNP 42/25 5 zostało oddalone, było formalnie dopuszczalne. Subiektywne przekonanie, że wniesienie skargi kasacyjnej nie doprowadziłoby do wzruszenia wskazanego wyżej wyroku nie ma natomiast żadnego znaczenia z perspektywy oceny dopuszczalności wniesienia skargi na podstawie art. 4241 i n. k.p.c. Istotne jest to, że skarżący mieli możliwość wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a nie to, że w ich przekonaniu skarga ta najprawdopodobniej okazałaby się nieskuteczna. W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie wykazali ponadto, aby w niniejszej sprawie zachodził wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Co więcej, stanowisko powodów jest wewnętrznie sprzeczne – z jednej strony podnoszą oni bowiem, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było ani nie jest możliwe, z drugiej – powołują się na wyjątkowy wypadek z art. 4241 § 2 k.p.c., który dotyczy sytuacji wniesienia skargi przez stronę, która nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, a więc sytuacji, w której wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innego środka prawnego było możliwe. Wyjątkowe wypadki, o których mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., obejmują jedynie okoliczności odnoszące się do nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków zaskarżenia z przyczyn od niej niezależnych, np. z powodu ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej, błędnej informacji udzielonej przez pracownika sądu (postanowienia SN z 10 lipca 2024 r., I CNP 57/23; z 19 marca 2015r.,IV CNP 58/14). W niniejszej sprawie powodowie nie wykazali, że nie wnieśli skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 października 2022 r. z powodu tego rodzaju przyczyn. Za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. nie może być jednocześnie w żadnej mierze uznane wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej określonych orzeczeń, w których zaprezentowano wykładnię prawa korzystną z punktu widzenia interesów powodów. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem TSUE, wykładnia przepisu prawa Unii, dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE, wyjaśnia i precyzuje w miarę potrzeb znaczenie oraz zakres tego przepisu, tak jak powinien lub powinien był być rozumiany i stosowany od chwili jego wejścia w życie (zob. imprimis wyroki TSUE: z 27 marca 1980 r., I CNP 42/25 6 Denkavit italiana, 61/79, EU:C:1980:100, pkt 16; z 13 stycznia 2004 r., Kühne & Heitz, C-453/00, EU:C:2004:17, pkt 21; z 7 sierpnia 2018 r., C-300/17, pkt 55, ECLI:EU:C:2018:635). Wydanie przez TSUE wyroku, w którym zaprezentowana została określona wykładnia danego przepisu, nie może być zatem uznane za okoliczność kreującą nowy stan prawny, która uzasadniałaby wystąpienie wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. Skarga wniesiona przez powodów nie spełnia ponadto wymogu konstrukcyjnego w postaci uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skarżący podnieśli, że doznaną przez nich szkodę mają stanowić skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 1 988 828,36 zł za okres od 7 lutego 2020 r. do 6 grudnia 2022 r. w wysokości 419 525,63 zł oraz od kwoty 384,66 CHF za okres od 7 lutego 2020 r. do 7 grudnia 2022 r. w wysokości 81,27 CHF, co do których powództwo zostało prawomocnie oddalone. Należy jednak podkreślić, że tego rodzaju uszczerbek majątkowy, na jaki wskazali powodowie, nie jest traktowany jako stanowiący szkodę w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nieuwzględnienie powództwa w żądanej wysokości nie może być utożsamiane z wyrządzeniem szkody (np. postanowienia SN: z 25 sierpnia 2015 r., II CNP 15/15; z 28 listopada 2016 r., II CNP 24/16; z 14 stycznia 2025 r., I CNP 9/24). Przyjmuje się również, że szkoda spowodowana przez wydanie orzeczenia powinna powstać później niż w dacie wydania orzeczenia (np. postanowienie SN z 28 listopada 2006 r., III CNP 46/06). Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, w przypadku każdego rozstrzygnięcia niekorzystnego w całości lub części dla jednej ze stron, można byłoby, w ramach wypełniania obowiązku wynikającego z w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., wykazywać jedynie wysokość żądania nieuwzględnionego przez sąd (postanowienie SN z 24 lipca 2024 r., I CNP 20/24). W takiej sytuacja skarga uregulowana w art. 4241 i n. k.p.c. stanowiłaby środek, za pomocą którego strona postępowania, w razie uwzględnienia skargi i sformułowania następnie roszczenia odszkodowawczego wobec Skarbu Państwa, mogłaby w istocie uzyskać wyrok I CNP 42/25 7 uwzględniający powództwo, które wcześniej zostało prawomocnie oddalone po przeprowadzeniu, co do zasady, dwuinstancyjnego postępowania. Szkoda powinna być spowodowana wydaniem wyroku zaskarżonego skargą o stwierdzenie jego niezgodności z prawem, zaś pomiędzy wyrządzeniem szkody a tym wyrokiem powinien zachodzić adekwatny związek przyczynowy. W sytuacji, w której, jak w niniejszej sprawie, skargą jest objęty wyrok sądu drugiej instancji częściowo oddalający powództwo, strona skarżąca powinna wykazać, że na skutek wydania tego wyroku doznała uszczerbku majątkowego, którego nie może jednak utożsamiać z niezasądzoną na jej rzecz kwotą. Skarżący powinni uprawdopodobnić doznanie innego rodzaju uszczerbku majątkowego pozostającego w adekwatnym związku przyczynowym z wydaniem wyroku objętego skargą. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11, § 3 w zw. z art. 105 § 1 i 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 42412 k.p.c. oraz w zw. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). SSN Kamil Zaradkiewicz [M.O.] [a.ł]