I CO 28/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Święcicki. Sędziowie: M. Lisiewski, B. Dobrzański (sprawozdawca), Z. Wiszniewski, M. Piekarski, K. Lipiński, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał na posiedzeniu jawnym dnia 7 stycznia 1961 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów pytanie prawne, wynikłe z wniosku Anieli M. o zniesienie współwłasności:"Czy w przypadku nadania przez sąd I instancji biegu rewizji w ogóle lub częściowo nie opłaconej - sąd rewizyjny może żądać uzupełnienia w tym zakresie, a w razie nieuiszczenia żądanej opłaty rewizję zwrócić?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"W wypadku nadania przez sąd I instancji biegu rewizji w całości lub częściowo nie opłaconej sąd rewizyjny nie może żądać brakującej opłaty pod rygorem odrzucenia rewizji".Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyjaśnił już w orzeczeniu z dnia 6 maja 1955 r. (IV CZ 77/55 - OSN IV/55, poz. 93) i w szeregu dalszych orzeczeń, że po nadaniu pismu biegu przewodniczący nie może już wzywać strony do uiszczenia należnej opłaty sądowej pod rygorem zwrócenia pisma. Stanowisko to znajduje oparcie w treści art. 13 przepisów o kosztach Sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 137 k.p.c. Według wynikającej z tych przepisów intencji ustawodawcy wezwanie strony do uiszczenia należnej opłaty sądowej pod rygorem zwrócenia pisma może nastąpić tylko przed podjęciem "czynności na skutek pisma" (art. 3 p. o k.s.), czyli przed nadaniem mu "biegu" (art. 137 k.p.c.). Gdy czynność została już podjęta (pismu nadany został bieg), powracanie do wezwania do uiszczenia opłaty pod rygorem zwrócenia pisma, a więc - implicite - pod rygorem niedokonywania właśnie żadnych czynności na skutek tego pisma, pojęciowo nie wchodzi już w grę, należna zaś opłata powinna być ściągnięta z urzędu.Za powyższym rozwiązaniem zagadnienia przemawia obecnie także przepis art. 14 p. o k.s. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 16 listopada 1960 r. o zmianie przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 51, poz. 298). Przepis ten w ustępie 1 nakazuje stosować art. 13 ust. 1 odpowiednio m. i. wtedy, gdy należy uiścić opłatę wyższą od uiszczonej w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu, dokonanego przez sąd z urzędu "przed nadaniem sprawie biegu". W myśl ust. 2 art. 14, gdy sprawdzenie wartości następuje później (na skutek zarzutu pozwanego) lub w innych wypadkach nie wymienionych w ust. 1 tego artykułu, "nieuiszczenie przez stronę dodatkowej opłaty w terminie zakreślonym nie wstrzymuje biegu postępowania, a nie uiszczona opłata podlega ściągnięciu z urzędu od strony obowiązanej do jej uiszczenia".Przepisy art. 14 mówią tylko o wypadkach, kiedy należy uiścić opłatę dodatkową poza już uiszczoną. Niemniej to stanowisko ustawodawcy, wyłączające - na ważnym odcinku - stosowanie wezwania do uiszczenia opłaty z art. 13 do pism, którym już nadano bieg, popiera pogląd, że tak samo należy traktować pisma, od których opłata nie została w ogóle uiszczona.Zasady powyższe należy stosować także do pisma obejmującego rewizję, skoro nie ma żadnego odrębnego przepisu, który by w tym wypadku uzasadniał przyjęcie innego rozwiązania.Już w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1955 r. I CO 17/55 (OSN III/55, poz. 48) zostało wyjaśnione, że przepisy art. 374 i 376 k.p.c. dotyczą tylko innych braków formalnych rewizji poza jej nieopłaceniem. Przemawia za tym w szczególności zestawienie zamieszczone w art. 137 k.p.c., w którym - w przeciwieństwie do art. 374 i 376 k.p.c. - sytuacja polegająca na tym, że pismo "nie jest należycie opłacone", wymieniona jest odrębnie od tej, w której pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu "wskutek niezachowania warunków formalnych". Z cytowanej wyżej ustawy z dnia 16 listopada 1960 r. nie wynika w powyższym zakresie żadna zmiana. Termin "odrzucenie pisma" zamiast dotychczasowego "zwrot pisma" w art. 16 ust. 2 p. o k.s. ustawa ta wprowadziła niewątpliwie tylko ze wzglądu na jednolitość terminologii, skoro również według przepisów art. 374 i 376 k.p.c. rewizję się odrzuca, gdy z reguły zarówno w wypadku braków formalnych, jak i w razie nieopłacenia pisma następuje jego zwrot (art. 13 p. o k.s., art. 137 k.p.c.). Odrzucenie nie opłaconej rewizji pod rządem ustawy z dnia 16 listopada 1960 r. będzie znajdować oparcie tylko w przepisie art. 16 ust. 2 p. o k.s. w związku z art. 13 tychże przepisów, a nie w przepisach art. 374 i 376 k.p.c.Odrzucenie rewizji wchodzi w grę oczywiście tylko wówczas, gdy poprzednio we właściwym czasie, czyli przed nadaniem pismu biegu, strona była wezwana do uiszczenia należnej opłaty, lecz opłaty tej w terminie tygodniowym nie uiściła. Z treści rozważanego pytania wynika jednak, że nie chodzi w nim o taką właśnie sytuację, lecz o zagadnienie, czy sąd rewizyjny może żądać - po raz pierwszy - brakującej opłaty, której nie żądał przewodniczący w sądzie I instancji. Skoro przepisy art. 374 i 376 k.p.c. tego zagadnienia nie normują, to w świetle poprzednio przedstawionej wykładni przepisów art. 13 i 14 p. o k.s., w związku z art. 137 k.p.c. na postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Należna opłata sądowa, której przewodniczący w sądzie I instancji nie żądał przed nadaniem biegu rewizji, nie może więc być już żądana - pod rygorem odrzucenia rewizji - przez sąd rewizyjny, lecz ulega ściągnięciu z urzędu (art. 17 p. o k.s.).Jakkolwiek przedstawione pytanie, co już wyżej zostało podkreślone, nie dotyczy takiej sytuacji, to jednak - dla uniknięcia ewentualnego błędnego zrozumienia niniejszej uchwały - należy jeszcze wyjaśnić, jak powinien postąpić sąd rewizyjny, gdy przewodniczący w sądzie I instancji prawidłowo zażądał od strony należnej opłaty, lecz następnie, przeoczywszy, że strona tej opłaty nie złożyła w ogóle lub częściowo albo w spóźnionym terminie, nadał rewizji bieg.W takich wypadkach przepis art. 13 p. o k.s. został już prawidłowo zastosowany w części dotyczącej wezwania strony i oczywiście musi być konsekwentnie zastosowany w całości w związku z art. 16 ust. 2 tychże przepisów, wskutek czego rewizja musi ulec odrzuceniu. Do takich wypadków odnosi się cytowana wyżej uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1955 r. w części, w której przewiduje ona zwroty (obecnie odrzucenia) nie opłaconych należycie rewizji, postanowione orzeczeniami Sądu Najwyższego lub także innych sądów rewizyjnych.Za powyższą wykładnią przemawia także przepis art. 137 § 3 k.p.c., w myśl którego data wniesienia rewizji pozostaje w mocy tylko wtedy, gdy opłata sądowa żądana w wezwaniu przewodniczącego wpłynęła w terminie tygodniowym. Gdy wezwaniu temu nie uczyniono zadość w ogóle lub we właściwym terminie, to ustawa nie przewiduje żadnego innego sposobu ustalenia daty wniesienia rewizji (rozstrzygającej o tym, czy rewizja nie jest spóźniona) i wówczas wchodzi w rachubę tylko zastosowanie jedynej unormowanej w ustawie sankcji, mianowicie odrzucenie rewizji.