I CR 1072/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski. Sędziowie: Z. Masłowski, J. Kamiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii C. przeciwko Janowi C. o eksmisję z gruntu, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości wniesionej na skutek podania powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 10 czerwca 1960 r.,zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Płońsku z dnia 19 stycznia 1960 r. uchylił i sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się eksmisji pozwanego z połowy działki gruntu o powierzchni 2,65 ha, położonej we wsi S., podając, że była wraz ze swym mężem Janem S. współwłaścicielką działki ziemi o powierzchni 5,30 ha, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 1957 r. został orzeczony ich rozwód, że w dniu 28 listopada 1957 r. rozwiedzeni S. zawarli w Sądzie Powiatowym ugodę, mocą której powódka została właścicielką całej działki, i że obecnie połowę tej działki użytkuje pozwany, twierdząc, że nabył ją od byłego jej męża.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, twierdząc, że sporną połowę działki wydzierżawił 4 stycznia 1957 r. na 99 lat od męża powódki, który oddał powyższą połowę działki w dniu umowy w posiadanie pozwanego.Ponadto pozwany wyjaśnił, że umowa dzierżawy w rzeczywistości była umową sprzedaży, ponieważ pozwany wpłacił S. kwotę 15.000 zł, która stanowiła równowartość ziemi, oraz ponieważ grunt, jako pochodzący z reformy rolnej, nie mógł być sprzedany.Jan S. zgłosił interwencję uboczną po stronie pozwanego, wnosząc o oddalenie powództwa. Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 25 lutego 1959 r. oddalił powództwo, przyjmując, że Jan S. ugodą z dnia 28 listopada 1957 r. nie mógł przelać na powódkę więcej praw, niż sam posiadał, i że umowa dzierżawy pomiędzy Janem S. a pozwanym wywiera skutki wobec powódki.Na skutek rewizji powódki Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 3 lipca 1959 r. powyższy wyrok uchylił, uznając, że grunt nadany z reformy rolnej stanowi - jako majątek dorobkowy - współwłasność małżonków, z których każdy mógł wykonywać samodzielnie jedynie zwykły zarząd majątkiem, i że wskutek tego wydzierżawienie majątku przez jednego z małżonków nie może być skuteczne bez zgody drugiego małżonka, po drugie zaś, że umowa dzierżawy mogłaby być skuteczna nawet bez zgody drugiego małżonka w tym wypadku, gdyby wydzierżawiający był ujawniony jako właściciel w księdze hipotecznej, co jednak nie było przedmiotem ustaleń Sądu Powiatowego.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 19 stycznia 1960 r. powództwo uwzględnił, nakazując eksmisję pozwanego ze spornej działki gruntu.Sąd Powiatowy ustalił, że powódka nie wiedziała o tym, iż Jan S. wydzierżawił połowę działki pozwanemu, i nie wyraziła zgody na tę dzierżawę, oraz że umowa ta jest nieważna i nie może rodzić skutków prawnych w stosunku do niej, ponieważ nie była założona księga wieczysta dla spornej działki, tylko zbiór dokumentów, a stosownie do art. LIX przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (dekret z dnia 11.X.1946 r.) złożenie dokumentów na podstawie postanowienia Sądu ma wszelkie skutki wpisu w księdze wieczystej, wyjąwszy skutki przewidziane w przepisach dotyczących rękojmi wiary publicznej. Na podstawie powyższych ustaleń Sąd, powołując się na przepisy art. 82 pr. rzecz., uznał, że umowa dzierżawy zawarta między Janem S. a Janem C. przekraczała zwykły zarząd rzeczy wspólnej i nie mogła wywrzeć skutków w stosunku do powódki.Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 10 czerwca 1960 r. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:W myśl art. 4 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o zapisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, złożenie do zbioru dokumentów dotyczących ujawnienia nabycia własności nadanych działek wraz z dokumentami będącymi ich podstawą na skutek wpisu do księgi wieczystej. Jan S. w dniu 31 grudnia 1946 r. otrzymał dokument nadania gruntu o obszarze 5,50 ha. Następnie został złożony wniosek do Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia 25 stycznia 1947 r. wraz z dokumentami nabycia przez Jana S. spornej działki gruntu, które to złożenie ma skutek wpisu prawa własności do księgi wieczystej, wskutek czego pozwany był chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 20 pr. rzecz.), a wydzierżawiając działkę gruntu od Jana S. nie był w złej wierze.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o jego zmianę i oddalenie rewizji pozwanego i zarzucając naruszenie art. 28 i 46 pr. rzecz.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybiony jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że umowa dzierżawy połowy działki, zawarta pomiędzy Janem S. a pozwanym na 99 lat, była pozorną umową przeniesienia własności i że wobec niezachowania formy aktu notarialnego jest ona nieważna. Fakt zawarcia umowy dzierżawy gruntu rolnego na 99 lat nie wpływa na charakter samej umowy i nie czyni jej pozorną, dążenie bowiem kontrahentów do osiągnięcia w zawieranej umowie dzierżawy na okres dłuższy celu gospodarczego, który zbliżony jest do przeniesienia własności, nie pozbawia jej cech dzierżawy. Jest to umowa, którą, jako zawartą na czas dłuższy niż lat 30, w myśl art. 405 k.z. uważa się po upływie lat trzydziestu za zawartą na czas nie oznaczony. W tym wypadku powódka z mocy art. 399 § 1 k.z. w związku z art. 403 k.z., wobec zbycia rzeczy wydzierżawionej w czasie trwania dzierżawy, jako nabywca wstępuje z mocy samego prawa w stosunek dzierżawy na miejsce zbywcy z prawem wypowiedzenia dzierżawy z zachowaniem terminów ustawowych, które to jednak prawo powódce w danym wypadku nie przysługuje, ponieważ w chwili nabycia nieruchomość była już wydana dzierżawcy, a umowa dzierżawcy była zawarta na piśmie z datą urzędowo zaświadczoną przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. (art. 399 § 1 k.z.).Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę po raz pierwszy i uchylając wyrok Sądu Powiatowego, uznał, że grunt nadany z reformy rolnej stanowi, jako majątek dorobkowy, współwłasność małżonków, z których każdy mógł wykonywać samodzielnie jedynie zwykły zarząd majątkiem, i że wskutek tego wydzierżawienie majątku przez jednego z małżonków nie może być skuteczne bez zgody drugiego małżonka, w związku z czym Sąd Powiatowy, rozpoznając ponownie sprawę, ustalił, że powódka nie wiedziała o tym, że Jan S. wydzierżawił połowę działki pozwanemu, i nie wyraziła zgody na tę dzierżawę. Sąd Wojewódzki, rozpoznając po raz drugi sprawę, nie rozważył zarzutu rewizji, że powódka wbrew swemu twierdzeniu wiedziała i zgadzała się na zawarcie przez jej męża umowy dzierżawy, uważając to za zbędne wobec przyjęcia, że pozwany korzysta z ochrony rękojmi przewidzianej w art. 20 pr. rzecz. To ostatnie rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego jest o tyle nietrafne, że przepis powyższy dotyczy wyłącznie nabycia prawa własności lub innych praw rzeczowych, nie odnosi się więc do stosunków obligacyjnych (dzierżawy) (…).