I CR 1110/61

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa B.T. przeciwko Wydawnictwu X. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 29 kwietnia 1961 r. II. C. 879/59, zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o przyznanie kosztów procesu na II instancję.Uzasadnienie faktycznePowódka wytoczyła przeciwko Wydawnictwu X. powództwo o wynagrodzenie za wydanie bez jej zezwolenia, jako spadkobierczyni artysty plastyka jego plakatów w postaci książki-albumu. Wysokość tego wynagrodzenia powódka po wydaniu opinii przez biegłego określiła na kwotę 52.920 zł.Strona pozwana powództwa nie uznała, powołując się na postanowienie art. 65 zasad zawierania umów i określenia wynagrodzeń za prace artystyczne z zakresu plastyki (załącznik do zarządzenia nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r.), "w myśl którego stawki wynagrodzenia za grafikę stałą" - a do takiej należą plakaty - "obejmują wynagrodzenie za sporządzenie projektu podstawowego wraz z nieograniczonym prawem reprodukcji bez względu na ilość wydań i egzemplarzy".Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1961 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy zasądził na rzecz powódki kwotę 16.700 zł 80 gr., tzn. tyle, ile wyniósł - według ustaleń zaskarżonego wyroku - zysk pozwanego Przedsiębiorstwa z wydania wymienionego albumu. Oddalił zaś powództwo w pozostałej części. Sąd Wojewódzki uznał, że podstawowy zarzut strony pozwanej jest nieuzasadniony, podzielając opinię biegłego, że za wydanie plakatów w postaci albumu należy się twórcy osobne wynagrodzenie. Z tego jednak względu, że pozwane Wydawnictwo nie było, wydając album, o który chodzi, w złej wierze, gdyż działało w błędnym przekonaniu, oraz dlatego, że album został wydany dla uczczenia pamięci T. T., Sąd Wojewódzki uznał za stosowne uwzględnić roszczenie powódki tylko w granicach uzyskanego przez pozwane Przedsiębiorstwo zysku.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyły obydwie strony.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji strony pozwanej trafnie podkreślono, że ocena jaką treść normatywną ma art. 65 powołanego wyżej aktu, nie należy do biegłego, lecz do Sądu, wobec czego Sąd Wojewódzki nie mógł, uznając za niesłuszny zarzut strony pozwanej ograniczyć się tylko do powołania opinii biegłego. Jednakże pomimo to zarzut ten nie może odnieść skutku bowiem stanowisko Sądu Wojewódzkiego w omawianej kwestii - choć nieuzasadnione - jest trafne.Art. 65 zasad zawierania umów i określania wynagrodzeń za prace artystyczne istotnie przewiduje, że jednorazowo uiszczona zapłata za takie dzieła jak plakaty obejmuje wynagrodzenie za przyszłe wykonywanie tych dzieł. Jednakże uznać należy, że wobec braku w powołanych przepisach zastrzeżenia przeciwnego, dotyczy to tylko przyszłych reprodukcji mających taki sam charakter jak wydanie, za które twórca uzyskał wynagrodzenie, tzn. reprodukcji, które także mają charakter plastyki stałej. W tych warunkach dopuszczalne jest wielokrotne posługiwanie się - bez dalszego wynagrodzenia - raz opłaconym plakatem. Jest to zrozumiałe, gdyż chodzi o dzieło artystyczne przeznaczone do celów ogólnych (politycznych, społecznych, propagandowych itp.). Trudno natomiast byłoby znaleźć usprawiedliwienie dla takiego ukształtowania wynagrodzenia plastyka w wypadkach, gdy plakat lub jego składowy element (np. motyw dekoracyjny) zostaje wykorzystany przez przedsiębiorstwo zarobkowe dla innych celów (jako ilustracja książki, jako główna treść - jak to jest w sprawie niniejszej - wydawnictwa książkowego, jako motyw dekoracyjny tkaniny itp.), gdyż w takiej sytuacji przedsiębiorstwo korzystałoby bez żadnej słusznej racji z cudzego dobra.Nieuzasadniony jest także drugi zarzut rewizji, wbrew bowiem odmiennemu twierdzeniu Sąd Wojewódzki powołał przepisy, które stanowią podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, a mianowicie art. 15 i art. 56 prawa autorskiego.Uzasadniona jest natomiast rewizja powódki.Zgodnie z art. 15 prawa autorskiego twórca lub jego spadkobierca ma prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie jego utworu przez osobę trzecią. Ponadto na wypadek bezprawnego naruszenia prawa autorskiego twórcy, może on od osoby naruszającej żądać m.in. wydania uzyskanych korzyści. Jest to przywilej twórcy, którego prawo zostało naruszone, gdyż z reguły zysk osoby (przedsiębiorstwa), która dopuściła się naruszenia, jest znacznie większy od wynagrodzenia, jakie by autor uzyskał, gdyby z osobą tę zawarł odpowiednią umowę. W konkretnym wypadku może oczywiście być inaczej, tzn., że zysk osoby (przedsiębiorstwa), która dopuściła się naruszenia, jest mniejszy od tego wynagrodzenia. W takim wypadku twórca może - zgodnie z ogólnymi zasadami regulującymi zbieg roszczeń, dokonać wyboru, z którego roszczenia korzysta. Jeżeli przeto powódka oświadczyła, że domaga się wynagrodzenia, należnego jej w myśl art. 15 prawa autorskiego, to Sąd nie mógł nakazać stronie pozwanej wydania zysku, jaki ona osiągnęła z wydania albumu, o który chodzi w sprawie.Zakresu powyższego uprawnienia powódki nie może zmniejszyć, jak to przyjął Sąd Wojewódzki ani to, że pozwane Przedsiębiorstwo działało w błędnym przekonaniu, iż może wydać plakaty zmarłego męża powódki bez zawierania z nią umowy, ani też fakt, że kierowało się ono chęcią uczczenia pamięci zmarłego. Uprawnienie twórcy do uzyskania odpowiedniego wynagrodzenia jest niezależne od takiego lub innego przekonania wydawcy co do istnienia lub zakresu tego uprawnienia druga zaś z powołanych okoliczności nie należy do takich, które uzasadniłyby uznanie, że żądanie zasądzenia pełnego wynagrodzenia narusza zasady współżycia społecznego (art. 3 popc), zwłaszcza że socjalistyczne przedsiębiorstwo wydawnicze nie może się ograniczać tylko do działalności obliczonej na zysk, w szczególności wydawanie albumów ku czci wybitnych twórców należy niewątpliwie do jego obowiązków, działalność taka ma ponadto dla niego także znaczenie reklamowe.W tych warunkach, skoro powódka domaga się zasądzenia należnego jej wynagrodzenia, nie zachodzi potrzeba rozważania dalszego zarzutu jej rewizji, kwestionującego wysokość wykazanego przez pozwane Przedsiębiorstwo zysku.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.