I CR 1138/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Pawlak, M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny G. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej o 7.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej z dnia 28 lutego 1956 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Białej Podlaskiej do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała od pozwanej Spółdzielni "odszkodowania" w sumie 12.000 zł za użytkowanie jej gruntów o powierzchni 3,93 ha w latach gosp. 1953/4 i 1954/5.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowił przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy spółdzielnia produkcyjna jest odpowiedzialna za szkodę powstałą z faktu, że powódka, której grunt został włączony do powyższej spółdzielni w wyniku dokonywanej wymiany gruntów (dekret z dnia 16 sierpnia 1949 r. - Dz. U. Nr 48, poz. 367), nie otrzymała gruntu zamiennego i w związku z tym żadnej ziemi nie użytkowała, przez co poniosła szkodę?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Sąd Powiatowy ustalił, że przy zakładaniu Spółdzielni Produkcyjnej w kol. D. grunty Anny G. istotnie zostały wcielone do Spółdzielni. Decyzją incydentalną Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białej Podlaskiej z dnia 11 sierpnia 1955 r. został przyznany jej w zamian inny grunt. Jak wynikałoby z dołączonego do akt orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, uchylono następnie, w części dotyczącej gruntów powódki Anny G., orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białej o wydanie gruntów, uznając, że niesłusznie objęto wymianą grunty powódki. Tym samym ustałoby prawo pozwanej Spółdzielni do użytkowania gruntów powódki, przyznane Spółdzielni decyzją incydentalną.Brak jest przepisu ustawy, który by określał, jakie są wzajemne prawa i obowiązki stron w wypadku przydzielenia - w toku postępowania o wymianę gruntów - gruntu obywatela, nie będącego członkiem spółdzielni, do użytkowania spółdzielni produkcyjnej. Zdaniem Sądu Najwyższego najodpowiedniej w takim wypadku przyrównać spółdzielnię produkcyjną do zarządcy tego gruntu na rachunek osoby, której grunt przypadnie do użytkowania po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy o wymianę gruntów. Strona pozwana byłaby zatem obowiązana wyliczyć się przed powódką z zarządu. Mogłaby obciążyć powódkę kosztami nawożenia i uprawy gruntów, zbioru i wymłócenia plonów, odpowiednią częścią ogólnych kosztów administracji Spółdzielni oraz przypadającą na tę część gruntów użytkowanych przez Spółdzielnię częścią podatków i dostaw obowiązkowych. Natomiast powinna uznać powódkę za zebrane plony. Również byłaby wobec niej odpowiedzialna za szkody spowodowane złym wykonaniem obowiązków zarządcy.Jeśliby powódka otrzymała od Spółdzielni w zamian - na tych samych warunkach - grunt do użytkowania i użytkowała go, miałaby identyczne obowiązki wobec Spółdzielni. Jeśliby jednak gruntów zamiennych nie otrzymała lub w ogóle nie objęła ich w zarząd (brak przepisu ustawy, który by jej to nakazywał), to strona pozwana nie miałaby wzajemnych roszczeń w związku z przyznaniem powódce tymczasowego ekwiwalentu gruntowego.Ponieważ Sąd Powiatowy, nie mając powyższego na uwadze, oddalił powództwo z tego nie usprawiedliwionego powodu, że powódka uporczywie uchylała się od wstąpienia do spółdzielni i przez złośliwość nie objęła ekwiwalentu do użytkowania, przy czym tenże Sąd Powiatowy nie wskazał dowodów, na podstawie których uznał, że powódce rzeczywiście ekwiwalent był ofiarowany - orzeczono jak w sentencji.