I CR 12/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: J. Krajewski. W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w W. przeciwko Janowi B. o 19.269 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich z dnia 28 maja 1971 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 2.000 zł z odsetkami i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Strzelcach Opolskich do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich z dnia 30 stycznia 1969 r. pozwany skazany został z art. 215 § 2 k.k. na karę grzywny za nieumyślne spowodowanie w dniu 8 grudnia 1968 r. pożaru, w którego następstwie m.in. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w J. poniosła szkodę (strata w urządzeniach i towarach w sklepie GS) w wysokości 19.269 zł.Na podstawie umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych mienia jednostek gospodarki uspołecznionej Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił Gminnej Spółdzielni należne odszkodowanie (wyrównując poniesioną stratę) i na tej podstawie wystąpił przeciwko pozwanemu - w drodze regresu - o zwrot wypłaconej kwoty.Sąd Powiatowy uwzględnił dochodzone roszczenie (na podstawie art. 828 § 1 k.c.) po ustaleniu wysokości szkody ubezpieczonego i wobec braku podstaw do obniżenia żądanego odszkodowania.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanego (opartą na zarzucie niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz naruszenia prawa materialnego przez odmowę odpowiedniego obniżenia odszkodowania), przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. następujące zagadnienie prawne:"Czy roszczenie Państwowego Zakładu Ubezpieczeń dochodzone w pełnej wysokości szkody przeciwko sprawcy nieumyślnego spowodowania pożaru na podstawie art. 828 § 1 k.c. w związku z § 51 ogólnych warunków dobrowolnych ubezpieczeń mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych może być miarkowane w oparciu o art. 5 k.c. uwzględniając ryzyko ubezpieczeniowe i funkcję gwarancyjną ubezpieczeń majątkowych, w sytuacji gdy nie może być zastosowany art. 440 k.c.?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przejęciu sprawy do rozpoznania zważył, co następuje:1. Przeciwko powodowi, który na podstawie § 60 ogólnych warunków dobrowolnych ubezpieczeń mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 31 maja 1958 r., nabył roszczenie ubezpieczonego (Gminnej Spółdzielni) przeciwko sprawcy szkody do wysokości wypłaconej kwoty - pozwanemu przysługują wszelkie zarzuty, jakie mógłby podnieść wobec poszkodowanego (Gminnej Spółdzielni). Tytuł regresu wynika bowiem z tej podstawy, z jakiej poszkodowany może domagać się od sprawcy szkody jej naprawienia (por. art. 518 k.c. dot. podstawienia w prawa zaspokojonego wierzyciela jako jeden z wypadków regresu, m.in. w zw. z art. 828 k.c.).W rozpatrywanej sprawie zarzuty skarżącego, powołane w rewizji, obejmują:a)wadliwe określenie wysokości szkody w sklepie GS,b)przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody, przede wszystkim przez nienależyte zabezpieczenie sklepu przed pożarem (art. 362 k.c.) ic)niezastosowanie "zasady godziwego miarkowania" odszkodowania.2. Pozwany może odpowiadać tylko za tę szkodę, która jest normalnym (zwykłym) następstwem jego zawinionego zachowania się, to jest następstwem spowodowanego przez niego pożaru (art. 361 § 1 k.c.). Oznacza to, że tylko szkoda - w towarach i urządzeniach sklepu - przez pożar spowodowana może być podstawą dochodzonego roszczenia (nie zaś szkody wywołane inną przyczyną, np. zawilgoceniem lub zepsuciem się towarów itp.). W tym względzie ponownego rozważenia wymagają podniesione w rewizji zarzuty, w szczególności co do ustalenia wysokości szkody na podstawie wyników komisyjnego jej wyliczenia przez poszkodowaną spółdzielnię.Rozważenia wymaga również zarzut z art. 362 k.c. Gdyby bowiem brak należytego zabezpieczenia sklepu przed pożarem przyczynił się do zwiększenia szkody, skutkowałoby to odpowiednie zmniejszenie należnego odszkodowania. Także w tym zakresie wymagają wyjaśnienia okoliczności przytoczone przez skarżącego.Do roszczeń odszkodowawczych jednostek gospodarki uspołecznionej kodeks cywilny nie odnosi zasady miarkowania odszkodowania (co pod rządem kodeksu zobowiązań z 1933 r. umożliwiał art. 158 § 1 tego kodeksu).Artykuł 440 k.c. dotyczy stosunków tylko między osobami fizycznymi, nie może być więc stosowany do roszczeń jednostek gospodarki uspołecznionej, nawet w drodze analogii, ze względu na szczególny charakter tego przepisu (miarkowanie ze względu na stan majątkowy poszkodowanego i osoby za szkodę odpowiedzialnej).Nie wyłącza to jednak oceny roszczenia odszkodowawczego danej jednostki z punktu widzenia art. 5 k.c. Zasady współżycia społecznego bowiem są kryterium oceny każdego zachowania się i według tego kryterium ocenia się realizację praw podmiotowych, chyba że ze względu na szczególne uregulowanie zastosowanie art. 5 k.c. nie może wchodzić w grę (np. w wypadku art. 117 § 3 k.c.).Ta sytuacja nie zachodzi w sprawie, a funkcja regresowa z art. 828 k.c. (bądź według postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia) również nie stoi na przeszkodzie w ocenie zasadności roszczeń regresowych odpowiednio do zasad społecznego współżycia (art. 5 k.c.).Z tych względów należało, uwzględniając rewizję w granicach zaskarżenia wyroku, na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. orzec jak w sentencji.