I CR 124/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Miłkowski. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego P. przeciwko Zakładom Drobiarskim w O. o odszkodowanie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 31 grudnia 1982 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powoda 5.760 zł tytułem zwrotu kosztów instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie zawartej w dniu 9.XII.1980 r. umowy kontraktacji Jerzy P. nabył za pośrednictwem Zakładów Drobiarskich w O. i zapłacił w listopadzie 1981 r. za 6589 piskląt indyczych oraz paszę, za które zapłacił cenę obowiązującą w grudniu 1981 r. oraz w styczniu i lutym 1982 r. W czasie od dnia 19.II.1982 r. do dnia 3.V.1982 r. dostarczył kontraktującym Zakładom 5561 odchowanych indyków o łącznej wadze 38 011 kg, których cena wynosiła wtedy po 165 zł za kilogram żywca. Z tej należności producenta kontraktujące Zakłady Drobiarskie potrąciły za nabyte przezeń i zapłacone przed podwyżką cen pisklęta dalszą kwotę 388.574 zł, a za paszę - dalszą kwotę 1.214.121 zł. Wychodziły bowiem z założenia, że za pisklęta powinien producent Jerzy P. zapłacić nie ówczesną cenę 53 zł za sztukę, lecz obowiązującą od dnia 1.III.1982 r. cenę 112 zł. Natomiast za pobraną i zapłaconą paszę powinien dopłacić różnicę między ceną ówczesną a ceną "nową" z lutego 1982 r.Uznając za niedopuszczalną zmianę cen piskląt i paszy "z mocą wsteczną", producent Jerzy P. wystąpił przeciwko kontraktującym Zakładom Drobiarskim z powództwem o zwrot potrąconej mu kwoty 1.602.695 zł.Powyższe Zakłady wnosiły o oddalenie powództwa, powołując się na "nowy system rozliczeniowy" ustalony kolegialnie na naradzie w dniu 12.V.1982 r., według którego w związku z podwyższonymi cenami indyków podlegają podwyższeniu ceny pobranych i zapłaconych przed podwyżką piskląt indyczych i paszy.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31.XII.1982 r. uwzględnił powództwo, ustalając m.in., że powód zapłacił za pisklęta indycze i za pasze ceny obowiązujące w chwili odbioru. Pozwane zaś Zakłady powinny stosownie do § 9 umowy stron zapłacić mu za odchowane indyki ceny również obowiązujące w dniu dostawy, czyli po 165 zł za kilogram, i tak też uczyniły. W tych warunkach "obciążanie powoda różnicą cen piskląt i pasz" uznał Sąd Wojewódzki za sprzeczne z postanowieniami § 10 ust. 3 oraz § 13 ust. 1 zawartej przez strony umowy kontraktacji z dnia 9.XII.1980 r.Wskazując w swej rewizji na podstawy przewidziane w punktach pierwszym i trzecim art. 368 k.p.c., pozwane Zakłady Drobiarskie wnosiły o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jest poza sporem, że pisklęta i pasze powód nabył przed zwyżką cen i że wtedy zapłacił obowiązującą i wskazaną przez dostawców cenę. Za odchowane zaś w ramach umowy kontraktacji indyki i dostarczone pozwanym Zakładom otrzymał cenę obowiązującą w dniu dostawy, a więc zgodnie z postanowieniem paragrafu dziewiątego umowy kontraktacji. Powód nie dochodzi reszty ceny za dostarczone indyki, ale żąda zwrotu kwot potrąconych z jego konta jako różnicy między ceną dawną a ceną nową piskląt i pasz.Trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zrealizowane przez potrącenie z konta powoda roszczenia pozwanych Zakładów nie mają żadnego uzasadnienia prawnego, i to również z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Za pasze i pisklęta indycze dostarczone mu w ramach umowy kontraktacji powód zapłacił dostawcom obowiązujące w tym czasie ceny detaliczne. Obowiązki stron w zakresie "zaopatrzenia producenta w materiał wyjściowy" (rozdział drugi umowy kontraktacji) oraz obowiązki powoda w stosunku do dostawców piskląt i pasz zostały całkowicie wykonane przed podwyżką cen na pisklęta indycze i na pasze. Zmiana cen materiału wyjściowego, która nastąpiła po dostarczeniu go producentowi i zapłaceniu przezeń ceny, nie daje dostawcy, choćby nim był kontraktujący (art. 613 k.c.), podstaw do żądania dopłaty różnicy między ceną dawną a wyższą ceną nową. Poprzednio zapłaconej ceny nie można traktować jako zaliczki na poczet ceny kupna w rozumieniu art. 394 § 2 k.c.Pozwane Zakłady Drobiarskie nie poniosły też żadnej szkody, jeżeli czyniąc zadość obowiązkowi określonemu w § 10 i w § 14 umowy kontraktacji, zapewniły powodowi możliwość kupienia materiału wyjściowego po obowiązującej w chwili jego odbioru cenie niższej od ceny aktualnej w chwili dostawy odchowanego drobiu. Zresztą bezpośredni dostawca piskląt (zakład wylęgowy) ani też dostawcy pasz nie zgłaszają z tego tytułu roszczeń do powoda.Za nabyte zaś od powoda w ramach kontraktacji indyki pozwane Zakłady zapłaciły cenę obowiązującą w chwili ich dostawy, czyli zgodnie z zasadą przyjętą przez strony w § 9 umowy kontraktacji. Podnoszony w rewizji wzrost opodatkowania pozwanych Zakładów wiąże się ze wzrostem cen drobiu. Nie do przyjęcia jest zatem sugestia, jakoby wzrost ten stanowił "niepowetowaną szkodę" wywołaną przez powoda. Nie znajduje także oparcia w treści zebranego w sprawie materiału twierdzenie skarżących Zakładów Drobiarskich, że powód odniósł korzyści "nadmierne", i to kosztem pozwanych, oraz że powinien z nich częściowo zrezygnować w imię zasady, że obie strony powinny osiągnąć "pewne korzyści materialne". Pozwane Zakłady nie były zresztą dostawcami piskląt i pasz po dawnych niższych cenach.Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 387 k.p.c. i art. 98 k.p.c. jak w sentencji.