I CR 147/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centrali Spożywczej - Ekspozytura Wojewódzka przeciwko Władysławowi W. o zapłatę 1.443 zł 10 gr, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 września 1952 r.,zmienił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 września 1952 r. oraz wyrok Sądu Powiatowego w Brzezinach z dnia 7 kwietnia 1952 r. i zasądził od pozwanego na rzecz powódki sumę 1.443 zł 10 gr z 8% od dnia 22 września 1952 roku.Uzasadnienie faktyczneCentrala Spożywcza - Ekspozytura Wojewódzka żądała w pozwie wniesionym przeciwko Władysławowi W. zasądzenia od pozwanego kwoty 1.443 zł 10 gr z 8% od daty wniesienia pozwu, wyjaśniając, że pozwany zakupił w dniach 21 i 27 października 1950 r. u powódki mąkę dla swej piekarni za łączną sumę 72.155 zł w dawnej walucie i przekazał tę sumę w dniach zakupu przekazem pocztowym na rachunek powódki w Narodowym Banku Polskim oraz że powyższa suma 72.155 zł w dawnej walucie wpłynęła do wspomnianego Banku dopiero po zmianie systemu pieniężnego, na skutek czego została wypłacona przez pocztę w nowej walucie w wysokości 721 zł 55 gr. Ponieważ z uwagi na przepis § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 1950 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 461) należność powódki za mąkę uległa przerachowaniu według stosunku 100 : 3, czyli wynosi po przeliczeniu 2.164 zł 65 gr, a powódka otrzymała jedynie kwotę 721 zł 55 gr, przeto na tej podstawie domagała się zasądzenia różnicy.Sąd Powiatowy w Brzezinach wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1952 r. powyższe powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 23 września 1952 r. oddalił rewizję powódki złożoną od wyroku Sądu Powiatowego.Wspomniany wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL. Wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Brzezinach i zasądzenie powództwa, skarżący zarzucił tym wyrokom pogwałcenie istotnych przepisów prawa materialnego i naruszenie interesu Państwa Ludowego.Rewizja podnosi, że Sąd Wojewódzki, podobnie jak Sąd Powiatowy, z ustalonego w zaskarżonych wyrokach porozumienia stron co do sposobu pokrywania należności za mąkę zakupioną przez pozwanego wysnuł błędny wniosek, iż zobowiązanie pozwanego wygasło przed zmianą systemu pieniężnego, tzn. przed dniem 28 października 1950 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok opiera się na ustaleniu faktycznym tej treści, iż w myśl porozumienia i stałej praktyki stron pozwany kupując mąkę u powódki w jej filii w K. wysyłał sumę należną z umowy kupna-sprzedaży przekazem pocztowym, nadanym w K. na rachunek powódki w Narodowym Banku Polskim - Oddział w T. Zgodnie z tym, pozwany przesłał przekazem pocztowym na ten sam adres i rachunek przed dniem 28 października 1950 r. sumę należną za mąkę zakupiona u powódki w dniach 21 i 27 października 1950 r. w łącznej kwocie 72.155 zł w dawnej walucie i po okazaniu odpowiednich odcinków przekazów pocztowych mąka została mu wydana z magazynu powódki w K.Sąd Powiatowy z ustaleń tych wysnuł wniosek, że z chwilą dokonania wpłaty na pocztę niebezpieczeństwo przesyłki pieniężnej przeszło w myśl art. 191 k.z. na powódkę jako wierzyciela.Sąd Wojewódzki zaś wyszedł z założenia, że zasadniczym pytaniem w sprawie nie jest kwestia miejsca wykonania umowy, lecz zagadnienie, czy może ponosić skutki reformy walutowej dłużnik, który przed wprowadzeniem zmiany systemu pieniężnego "wykonał swoje zobowiązanie zgodnie z zaleceniem wierzyciela". Na to pytanie udzielił Sąd Wojewódzki odpowiedzi przeczącej.Żadnego z tych poglądów nie można podzielić.Fakt nadania na poczcie sumy pieniężnej, stanowiącej umówione świadczenie, w celu przekazania jej wierzycielowi, nie powoduje sam przez się wygaśnięcia zobowiązania pieniężnego. Samo bowiem nadanie pocztą nie jest jeszcze wydaniem (wręczeniem) pieniędzy wierzycielowi, nie jest zapłatą, na skutek której zobowiązanie wygasa. Poczta występuje tutaj w roli posłańca dłużnika, a nie w roli pełnomocnika wierzyciela, a niebezpieczeństwo utraty przesyłki ponosi nadal dłużnik, aż do czasu wydania przesyłki przez posłańca wierzycielowi (art. 191 § 1 k.z.). Wcześniejsze przejście niebezpieczeństwa na wierzyciela następuje wówczas, gdy się tak strony umówiły (art. 191 § 1 k.z.). W ustalonym stanie faktycznym nie można dopatrzeć się sytuacji uzasadniającej wcześniejsze przejście niebezpieczeństwa na wierzyciela. Porozumienie stron, że sumę kupna należy przesłać przekazem pocztowym na rachunek powódki w Narodowym Banku Polskim - Oddział w T., nie oznacza wcześniejszego przejścia niebezpieczeństwa na wierzyciela, przeciwnie, wyraźnie podaje jako miejsce wykonania świadczenia pieniężnego nie miejsce nadania pieniędzy, ale Oddział Narodowego Banku Polskiego w T. Tak samo okoliczność, że towar był wydany po okazaniu odcinka przekazu, nie zmienia w niczym tej sytuacji, a świadczy jedynie o tym, że powódka zgodziła się na wcześniejsze od zapłaty ceny kupna wydanie towaru (art. 215 § 1 k.z.).Nie znajduje więc żadnego oparcia w materiale sprawy wniosek Sądu Powiatowego, iż niebezpieczeństwo omawianej przesyłki pieniężnej przeszło z mocy art. 191 § 1 k.z. na powódkę z chwilą nadania pieniędzy na pocztę przez pozwanego. Sprzeczne jest również z prawem stanowisko Sądu Wojewódzkiego zwalniające dłużnika od skutków zmiany systemu pieniężnego jedynie dlatego, że dłużnik zgodnie ze wskazówką wierzyciela wysłał pieniądze pocztą.Stanowisko to narusza art. 191 § 1 k.z., który mówiąc o ponoszeniu niebezpieczeństwa przez dłużnika nie czyni żadnej różnicy co do przyczyny utraty lub zmniejszenia przesyłki. Wyłączenie z tych przyczyn reformy walutowej nie dałoby się niczym usprawiedliwić.Wobec pogwałcenia istotnego przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 191 § 1 k.z., skutki zmiany systemu pieniężnego przerzucone zostały wbrew intencji ustawodawcy na przedsiębiorstwo państwowe jako wierzyciela, zwalniając niesłusznie dłużnika ze szkodą dla mienia państwowego z części zobowiązania. Tym samym zaskarżony wyrok naruszył również interes Państwa Ludowego.Z tych względów Sąd Najwyższy, nie znajdując w sprawie żadnych uchybień procesowych i opierając się na bezspornym stanie faktycznym i ustaleniach Sądu Powiatowego, że na poczet swej należności wynoszącej 72.155 zł w dawnej walucie ulegającej w myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 1950 r. w sprawie określania stosunku przeliczenia niektórych zobowiązań (Dz. U. Nr 50, poz. 461) przeliczeniu w stosunku 100 : 3 powódka otrzymała od pozwanego tylko 721 zł 55 gr w nowej walucie, orzekł jak w sentencji.