I CR 153/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Wasilkowska, T. Bukowski. SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława i Janiny małż. S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Stowarzyszenie Spółdzielcze" o nakazanie przyjęcia na członka spółdzielni i przydzielenie mieszkania, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 13 lutego 1978 r. oddalił rewizję i zasądził od powodów na rzecz pozwanej Spółdzielni oraz interwenientki ubocznej Janiny G. po 500 (pięćset) zł tytułem kosztów procesu za II instancję. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13.II.1978 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie oddalił powództwo Stanisława i Janiny małż. S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Stowarzyszenie Spółdzielcze Ż". w W., w którym powodowie domagali się, aby sąd nakazał pozwanej Spółdzielni przyjęcie powoda na członka i przydzielenie mu lokalu nr 22 w domu przy ul. K. w W. Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych. W roku 1925 powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa Pracowników Dyrekcji Państwowego Monopolu Spirytusowego w W. Jednym z członków tej Spółdzielni została w roku 1930, jako pracownik PMS, Stanisława K. i w związku z tym uzyskała przydział mieszkania nr 10 w domu przy ul. K. W marcu 1939 r. lokal ten Spółdzielnia zamieniła jej na inny, oznaczony nr 18, lecz położony w tym samym domu. Obecnie lokal ten jest oznaczony nr 22. W roku 1970 wymieniona Spółdzielnia Pracowników PMS połączyła się ze Stowarzyszeniem Spółdzielczym "Ż".W latach 1939-1944 lokal nr 18/22 zajmowali najemcy. Po wojnie budynek został przekazany do odbudowy Dyrekcji PMS, która w roku 1948 lokal nr 22 przydzieliła, jako najemcy, swojemu pracownikowi Stanisławowi S., powodowi ze sprawy niniejszej. W lokalu tym (z wyłączeniem jednego pokoju opróżnionego przez inną lokatorkę) zamieszkuje on wraz z rodziną do dnia dzisiejszego. Powód zgłosił w roku 1957 wniosek o przyjęcie go na członka i został przyjęty do pozwanej Spółdzielni jako kandydat. Stanisława K. zgłosiła po wojnie chęć powrotu do swego mieszkania. W roku 1971 Stanisława K. odstąpiła w związku z rozwodem wymienione mieszkanie swemu mężowi Władysławowi K., po czym został on przyjęty na członka pozwanej Spółdzielni jako osoba, na rzecz której poprzedni członek przeniósł swoje spółdzielcze prawo do lokalu. Władysław K. zmarł w roku 1974, a spółdzielcze prawo do lokalu po nim przeszło w drodze dziedziczenia na jego siostrę Janinę G., która zgłosiła w sprawie niniejszej interwencję uboczną po stronie pozwanej Spółdzielni. W związku z tym Janina G. została przyjęta na członka w roku 1975. Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że powodom nie przysługuje roszczenie o przydział spornego mieszkania, mieszkanie to nie jest bowiem lokalem wolnym w rozumieniu art. 26 prawa lokalowego, a tym samym nie przysługuje im także prawo domagania się przyjęcia powoda na członka pozwanej Spółdzielni. Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyli powodowie. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji, zmierzające do wykazania, że spółdzielcze prawo do lokalu, o które chodzi w sprawie, nie przysługuje interwenientce ubocznej, są nieuzasadnione. Mylne jest przede wszystkim twierdzenie, że jej poprzedniczce prawnej Stanisławie K. nigdy nie przysługiwało prawo do lokalu spółdzielczego, w świetle bowiem obowiązującego przed wojną statutu Spółdzielni Pracowników Dyrekcji PMS była ona jakoby tylko najemcą. Istotnie statut ten stanowił, że członkowie spółdzielni będą uzyskiwali prawo własności przydzielonych im lokali, do tego zaś czasu są ich najemcami. Było to uregulowanie dość typowe dla statutów przedwojennych spółdzielni, które tytuł do przydzielonych członkom lokali oznaczały, wobec braku w tej materii uregulowania ustawowego, w sposób różny, m.in przewidywały - tak jak statut wymienionej spółdzielni - że członkowie będą uzyskiwali prawo własności lokali, a do tego czasu prawo ich określały różnie, jako prawo najmu, prawo użytkowania itp. Z całokształtu jednak uregulowania i powszechnie przyjętej wykładni wynikało, że w żadnym razie nie był to najem. Jeżeli chodzi o wymienioną spółdzielnię, to wynika to w sposób niedwuznaczny z regulaminu przydziału mieszkań, który m.in. przewiduje, że członkowie opłacają "komorne" w wysokości kosztów własnych spółdzielni (§ 24) oraz że członkowi nie można wypowiedzieć (tak jak w wypadku najmu) łączącego go ze spółdzielnią stosunku najmu, a prawa do mieszkania może być on pozbawiony tylko w drodze likwidacji członkostwa (§ 11). Potwierdza to pismo Spółdzielni do Stanisławy K. z 24.III.1939 r., w którym powiadomiono ją, że przydzielono jej nowy lokal "na prawach członka spółdzielni". Z powyższego wynika, że wymieniona spółdzielnia była typową spółdzielnią budowlano-mieszkaniową, w której członkom mogły przysługiwać dwojakiego rodzaju prawa do przydzielonych im lokali, najpierw były to swoiste prawa nienazwane do lokali spółdzielczych, które do wejścia w życie obowiązującej obecnie ustawy o spółdzielniach i ich związkach nie miały ustawowej nazwy, a następnie przekształciły się - po zawarciu umowy o przyniesienie własności - w odrębną własność lokali. Wymienione prawa, nie stanowiące jeszcze praw własności, stały się z chwilą wejścia w życie ustawy z 1961 r. spółdzielczymi prawami do lokalu typu własnościowego. Okoliczność, że Stanisława K. nie stała się jeszcze przed wojną - tak zresztą jak najpewniej pozostali (lub olbrzymia ich większość) członkowie - właścicielką przydzielonego jej lokalu nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Bez znaczenia jest również okoliczność, że Stanisławie K. nie przekazano jakoby - wbrew § 18 regulaminu - protokolarnie jej lokalu, ta bowiem usterka formalna nie może mieć takiego znaczenia, że nie nabyła ona lub jej następcy spółdzielczego prawa do lokalu, zwłaszcza że spółdzielnia, jako druga strona stosunku, prawa jej i jej następców nie kwestionuje. Podobnie bez znaczenia jest drugi czysto formalny zarzut, że Stanisława K. nie mogła jakoby przenieść prawa do swego lokalu przed zamieszkaniem w nim. Stawiając ten zarzut, oparty na przepisie art. 147 § 5 ustawy z 1961 r., skarżący nie bierze pod uwagę, że odnosi się on do lokali budowlanych po wejściu w życie tej ustawy, poprzednie bowiem ustawodawstwo takiego ograniczenia praw członków spółdzielni budowlano-mieszkaniowych nie przewidywało, a żaden przepis ustawy nie pozbawił ich poprzednio nabytych, mających szeroki zakres, praw podmiotowych. Jest także rzeczą obojętną, czy spółdzielcze prawo do lokalu, o które chodzi w sprawie, stanowiło majątek odrębny Stanisławy K., czy też majątek dorobkowy obojga małżonków, tak bowiem w jednym, jak i w drugim wypadku mogli oni zawrzeć umowę, na podstawie której prawo to stało się - w ramach układu związanego z rozwodem - prawem należącym wyłącznie do męża. Wreszcie nie znajduje uzasadnienia w świetle materiału sprawy twierdzenie, że przydział lokalu nr 18 (numeracja dawna) dla Stanisławy K. był warunkowy. Z powołanego bowiem pisma Spółdzielni z 24.III.1939 r. wynika, że jest to przydział ostateczny, a jedynie wskazuje się w nim, jakie w związku z zamianą lokalu ciążą na Stanisławie K. dodatkowe obowiązki. Nie jest dalej uzasadniony zarzut kwestionujący tytuł do spornego lokalu interwenientki Janiny G. Wbrew bowiem temu zarzutowi, prawo do tego lokalu przeszło na nią w drodze dziedziczenia (art. 147 § 1 ustawy z 1961 r.), okoliczność zaś , że ma ona inne mieszkanie spółdzielcze, tego uprawnienia jej nie pozbawia. Ma ona takie tylko znaczenie, że z chwilą gdy mieszkanie, które odziedziczyła, stanie się wolne, będzie musiała się wypowiedzieć, w którym zamieszka, a drugie będzie musiała przenieść na inną osobę. Nie jest także uzasadnione twierdzenie rewizji, że nawet odmawiając przyznania powodowi prawa do spornego mieszkania spółdzielnia powinna go w każdym razie przyjąć na członka. Wbrew temu zarzutowi te dwa roszczenia są ze sobą najściślej związane. Roszczenie bowiem o przyjęcie do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego przysługuje osobie zgłaszającej się tylko wtedy, gdy może się ona powołać na szczególny tytuł, wynikający bądź z ustawy, bądź ze statutu. Takim tytułem, na jaki powołali się powodowie, jest przepis art. 26 prawa lokalowego. Przepis ten jednak przyznaje takie roszczenie najemcy tylko o tyle, o ile uzasadnione jest jego roszczenie o przydział wolnego lokalu lub - co w sprawie niniejszej nie wchodzi w rachubę - gdy ma on roszczenie do członka o przeniesienie na niego spółdzielczego prawa do lokalu. Skoro przeto Sąd Wojewódzki uznał, że to ostatnie roszczenie powodowi nie przysługuje, to tym samym nie mógł uwzględnić jego roszczenia o przyjęcie na członka. Nie może wreszcie podważać stanowiska Sądu I instancji okoliczność, że jakoby pozwana Spółdzielnia dysponuje innymi wolnymi lokalami. Powód bowiem żadnego takiego lokalu nie wskazał i - co najważniejsze - nie dochodził w niniejszym procesie przydzielenia mu innego lokalu, lecz od początku do wydania wyroku przez Sąd I instancji domagał się przydzielenia mu lokalu przez niego zajmowanego, a należącego do Janiny G. Twierdzenie o wolnych lokalach pojawiło się dopiero w rewizji, a więc jako takie nie może być rozpoznane. W świetle powyższego stanowisko Sądu I instancji, że lokal, o który chodzi w sprawie, nie jest lokalem wolnym w rozumieniu art. 26 pr. lok., należy uznać za w pełni trafne. W konsekwencji więc rewizję powodów należało z mocy art. 387 k.p.c. oddalić.