I CR 155/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu M.H.D. w G. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 listopada 1953 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy, wyrokiem z dnia 10 listopada 1953 r. zasądził od M.H.D. w G. na rzecz Mariana K. sumę 357,90 zł, przytaczając następujące podstawy faktyczne i prawne swego rozstrzygnięcia:Między stronami niesporne jest, że powód, zatrudniony w M.H.D. jako pracownik umysłowy w okresie od dnia 1 stycznia 1952 r. w dniu 30 kwietnia 1953 r. zwolniony został na podstawie art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Niesporna jest również i ta okoliczność, że powód - z uwagi na interes zakładu pracy - nie mógł wykorzystać w 1952 r. przysługującego mu prawa do dwutygodniowego urlopu. W tych warunkach powód - z mocy art. 3 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 365) - utracił wprawdzie prawo do szesnastodniowego urlopu uzupełniającego w 1953 r., nie utracił natomiast nabytego prawa do przysługującego mu po półrocznej nieprzerwanej pracy urlopu dwutygodniowego. Wynika to, zdaniem Sądu Powiatowego, z § 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54), który stanowi, że utrata prawa do urlopu na podstawie art. 3 cytowanej ustawy o urlopach nie powoduje utraty prawa nabytego do urlopu za lata ubiegłe.W tych warunkach uzasadnione jest powództwo o równowartość dwutygodniowego urlopu za 1952 r., której uiszczenia pozwany M.H.D. odmawia.W rewizji od powyższego wyroku M.H.D. zarzuca Sądowi Powiatowemu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 3 i art. 3 ustawy o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu oraz § 3 i § 11 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej. Zdaniem skarżącego, skoro powód przepracował ogółem jeden rok i cztery miesiące nabył on tylko "jedno" prawo, a mianowicie do miesięcznego urlopu nieprzerwanego i to prawo w całości utracił na podstawie art. 3 cytowanej ustawy. Prawo pracownika umysłowego do dwutygodniowego urlopu po półrocznej pracy jest "prawem alternatywnym, a nie obligatoryjnym", i jeśli pracownik nie zrealizował tego prawa, traci je, otwiera się zaś dla niego po upływie rocznej pracy prawo do urlopu miesięcznego. To ostatnie zaś podlega ogólnej regule art. 3 cytowanej ustawy, jeśli rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w tym roku kalendarzowym, w którym prawo do urlopu nabyto.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję, przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pracownik umysłowy, zatrudniony od dnia 1 stycznia jednego roku, z którym pracodawca rozwiązał umowę o pracę w ciągu drugiego roku na podstawie art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, traci prawo do wynagrodzenia również za dwutygodniowy urlop z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu, którego mu pracodawca mimo jego wniosku nie udzielił w pierwszym roku pracy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Pracownicy mają prawo do korzystania "co rok" z płatnego urlopu (art. 1 ustawy o urlopach). Ustawa umożliwia pracownikowi korzystanie z urlopu w każdym roku kalendarzowym, ponieważ niezbędne jest ono dla regeneracji organizmu ludzkiego - por. art. 59 ust. 2 Konstytucji PRL, por. także § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54). Pracownikowi umysłowemu przysługuje urlop miesięczny, przesłanką jednak tego urlopu jest uprzednie nieprzerwane roczne zatrudnienie w zakładzie pracy (art. 2 ust. 4 cytowanej ustawy). Należało jednak przewidzieć sytuację, gdy pracownik na skutek braku powyższej przesłanki nie mógłby uzyskać urlopu w danym roku kalendarzowym i nie uzyskał go również w zakładzie pracy, w którym w tymże roku był uprzednio zatrudniony. Pracownikowi będącemu w takiej sytuacji, ustawodawca (art. 2 ust. 4 cytowanej ustawy) daje prawo skorzystania z urlopu dwutygodniowego, po półrocznej nieprzerwanej pracy (sytuację, gdy pracownik wykorzystał już urlop lub pobrał za urlop wynagrodzenie w poprzednim zakładzie pracy, normuje § 7 powołanego rozporządzenia).W tym przypadku nabycie prawa do urlopu za dany rok kalendarzowy następuje w ciągu tegoż roku z upływem ostatniego dnia wspomnianego wyżej sześciomiesięcznego terminu. Pracownik umysłowy przeto, który - jeśli nawiązać do sprawy niniejszej - rozpoczął pracę 1 (a raczej 2) stycznia, nabywa prawo do urlopu dwutygodniowego z dniem 1 lipca tego roku.Dla pracownika może jednak być niekiedy dogodniejsze przeznaczenie na urlop okresu dłuższego niż dwutygodniowy (np. przez wzgląd na konieczność przeprowadzenia kuracji, której czas trwania przekracza dwa tygodnie).Z § 3 wymienionego wyżej rozporządzenia wynika, że od pracownika zależy, czy nabyte przez niego prawo do urlopu dwutygodniowego zrealizuje w tym roku kalendarzowym, w którym prawo to nabył, czy też wykorzystał je w następnym roku kalendarzowym łącznie z drugim szesnastodniowym urlopem przysługującym mu za ten właśnie drugi rok. Złożone jednak w tym przedmiocie oświadczenie woli pracownika nie oznacza i ze względu na charakter uprawnień urlopowych oznaczać nie może rezygnacji z nabytych praw do niewykorzystanego dwutygodniowego urlopu. Wyraża ono jedynie wolę pracownika realizacji pomyślanej w jego interesie możliwości dogodniejszego niekiedy łącznego wykorzystania dwóch krótszych czternastodniowego i szesnastodniowego urlopów. Taką właśnie możliwość aktualną w przypadku, gdy z powodu niezupełności przewidzianego przez ustawę okresu pracy pracownik nie może uzyskać urlopu miesięcznego w danym roku kalendarzowym, stwarza § 3 cytowanego rozporządzenia.Z powyższego wynika, że niewykorzystanie prawa do urlopu dwutygodniowego nie może być oceniane jako rezygnacja z tego prawa i jego "pochłonięcie" przez prawo do urlopu miesięcznego, który przypadnie pracownikowi po rocznej nieprzerwanej pracy. W tym ostatnim bowiem przypadku pracownik nabywa prawo do drugiego z kolei szesnastodniowego, uzupełniającego urlopu, a wykorzystuje tylko łącznie, w jednym roku kalendarzowym, dwa uprawnienia urlopowe razem nie przekraczające okresu miesięcznego.Z mocy art. 3 cytowanej ustawy pracownik traci prawo do urlopu, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z powodów, które pracodawcy dają prawo rozwiązania tej umowy bez uprzedniego wypowiedzenia. Skoro mowa jest o "utracie", wchodzić mogą w grę nabyte już prawa do urlopu, dotyczące tego roku kalendarzowego, w którym nastąpiło rozwiązanie umowy.W przypadku więc, który jest przedmiotem niniejszej sprawy i który nastręczył wątpliwości prawne Sądowi Wojewódzkiemu, pracownik nabył prawo do dwutygodniowego urlopu w dniu 1 lipca 1952 roku. Gdyby rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w tymże roku kalendarzowym, pracownik - z mocy art. 3 cytowanej ustawy utraciłby prawo do powyższego urlopu. Utratą natomiast nie może być objęte prawo do dwutygodniowego urlopu, którego pracownik nie wykorzystał, przypadające za rok kalendarzowy 1952, skoro rozwiązanie umowy o pracę miało miejsce w roku 1953 (§ 11 cytowanego rozporządzenia).Z tych względów rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego, mimo odmiennego nieco niż wyżej przytoczone, uzasadnienia uznać należy za trafne i dlatego też rewizja pozwanego przedsiębiorstwa została oddalona.