I PR 209/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Haliny C. przeciwko Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w W. o zapłatę 1.900 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego we Włocławku z dnia 24 sierpnia 1964 r.,zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powódki 1.900 zł z 8% od dnia 20 listopada 1964 r.Uzasadnienie faktycznePowódka była zatrudniona od roku 1959 w pozwanej Spółdzielni w charakterze głównej księgowej. Dnia 31 października 1963 r. powódka rozwiązała stosunek pracy przez wypowiedzenie ze skutkiem na 31 stycznia 1964 r. W okresie wypowiedzenia powódka wykorzystała urlopy za lata 1961 i 1962. Ponieważ pozwana Spółdzielnia odmówiła powódce udzielenia urlopu za rok 1963, jak również wypłaty ekwiwalentu za ten urlop - twierdząc, że wskutek wypowiedzenia pracy nastąpiła utrata praw do danego urlopu - powódka wytoczyła powództwo o zapłatę ekwiwalentu w wysokości 1.900 zł.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo uznając, że powódka- stosownie do art. 3 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (tekst jednol.: Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 365) - utraciła prawo do urlopu za rok, w którym nastąpiło wypowiedzenie stosunku pracy, przy czym powołał się na § 11 rozp. Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28.II.1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. Nr 13, poz. 54) oraz na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18.VI.1949 r. w sprawie Wa C 116/48 (ogł. w zbiorze pt. Prawo pracy, oprac. przez Józefa Zielińskiego, Wydawnictwo Prawnicze 1963 r., s. 438).Na skutek rewizji powódki Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pracownik, który wypowiedział umowę o pracę w ostatnim kwartale roku w ten sposób, że ustanie stosunku pracy nastąpiło w roku następnym, traci na podstawie art. 3 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu prawo do urlopu zarówno za rok, w którym umowa została rozwiązana, jak i za rok, w którym wypowiedział umowę".W uzasadnieniu swoich wątpliwości Sąd Wojewódzki powołał się na rozbieżność poglądów wypowiadanych w doktrynie i na treść § 21 rozp. Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 11.VI.1923 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach (Dz. U. Nr 62, poz. 464). Wymieniony § 21 stanowi, że jeżeli umowa o pracę zostaje rozwiązana przez pracownika, traci on z chwilą wypowiedzenia przez siebie umowy prawo do urlopu jeszcze nie otrzymanego, choćby posiadał już uprawnienia do urlopu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Zagadnienie będące przedmiotem przedstawionego pytania było rozwiązywane rozbieżnie w literaturze prawniczej i w orzecznictwie. Rozbieżności wynikały głównie na tle brzmienia § 21 rozporządzenia wykonawczego z dnia 11 czerwca 1923 r., którego werbalna wykładnia może prowadzić do wniosków nie dających się pogodzić z podstawową normą dotyczącą tego zagadnienia, jaka jest zawarta w art. 3 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach. Bo gdy ustawa wiąże utratę prawa do urlopu z rozwiązaniem umowy o pracę, to rozporządzenie - stojąc też na gruncie rozwiązania umowy - wprowadza nadto element wypowiedzenia umowy jako przesłankę, z której urzeczywistnieniem następuje utrata prawa do urlopu jeszcze nie otrzymanego, choćby pracownik nabył już do niego uprawnienie.W celu znalezienia właściwej odpowiedzi na przedstawione pytanie nie można poprzestać na literalnej wykładni § 21 wspomnianego rozporządzenia, lecz należy mieć na uwadze wskazany przepis w powiązaniu z podstawową normą art. 3 ustawy o urlopach, z celem, jaki leżał u jej podstaw i jaki zamierza ona osiągnąć, oraz z wiążącym się z tą normą § 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (D. U. Nr 13, poz. 54).Rozporządzenie wykonawcze, żeby mogło być uznane za obowiązujące, nie może być niezgodne z treścią ustawy, na podstawie której zostało wydane. Wychodząc z założenia ogólnego, że organ władzy upoważniony przez ustawę do jej wykonania nie dąży w sposób zamierzony do wprowadzenia jej w życie w sposób sprzeczny z ustawą - należy odrzucić intencje, którymi z zasady nie chciał się kierować i które są mu obce. Jeżeli więc organ taki wydał przepis zezwalający na dwojakiego rodzaju wykładnię, z których jedną nie daje się pogodzić z treścią ustawy, należy tego rodzaju stan rzeczy przypisać nie intencjom niezgodnym z ustawą, lecz po prostu nie dość precyzyjnemu sformułowaniu wydanego przez siebie przepisu.Ustawa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w razie wypowiedzenia umowy o pracę przez pracowniku utratę prawa do urlopu wiąże z jej rozwiązaniem, a nie już z jej wypowiedzeniem. Rozwiązanie umowy nie następuje z chwilą złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, lecz dopiero z chwilą upływu określonego terminu. Pomimo dokonania wypowiedzenia stosunek pracy trwa jeszcze przez pewien czas i jeżeli pracownik cofnie swoje oświadczenie o wypowiedzeniu, a pracodawca wyrazi na to cofnięcie zgodę, wówczas stosunek pracy będzie trwał nadal, przy czym będzie to nieprzerwanie ten sam stosunek pracy. O momencie zatem utraty prawa do urlopu może decydować wyłącznie rozwiązanie stosunku pracy na skutek okoliczności przewidzianych przez prawo urlopowe.Paragraf 21 rozp. wyk. z 1923 r. zakłada również rozwiązanie umowy jako przesłankę, z którą wiąże utratę prawa do urlopu, dodając zaś w zdaniu ubocznym moment wypowiedzenia, wskazuje jedynie na to, że utratę tę powoduje rozwiązanie w razie wypowiedzenia przez pracownika. Nie dość zręczne sformułowanie tej przesłanki, zresztą zbędne wobec nie budzącej wątpliwości dyspozycji art. 3 ustawy, nie zezwala na wykładnię sprzeczną z brzmieniem i celem przepisu ustawowego.Dalszy argument przemawiający za tym, że wyłącznie rozwiązanie umowy decyduje o utracie prawa do urlopu, wynika z treści § 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r., według którego utrata prawa do urlopu na podstawie art. 3 ustawy o urlopach nie powoduje utraty prawa nabytego do urlopów za lata ubiegłe. Jeżeli pracownik wypowiada stosunek pracy w takim czasie, że jego rozwiązanie nastąpi nie w roku, w którym nastąpiło wypowiedzenie, lecz w roku następnym, to wówczas - wobec trwania jeszcze w dniu 1 stycznia stosunku pracy - pracownik na zasadach ogólnych nabywa prawo do urlopu w nowym roku, którego jednak nie będzie mógł realizować ze względu na rozwiązanie wskutek wypowiedzenia przez siebie stosunku pracy, z czym ustawa o urlopach wiąże skutek w postaci utraty prawa do tego urlopu, czyli do urlopu bieżącego, którego jeszcze nie otrzymał lecz do którego uprawnienie już nabył.W przytoczonym stanie faktycznym urlop za rok, w którym nastąpiło wypowiedzenie, nie jest ostatnim urlopem, do którego pracownik nabył uprawnienie, lecz urlopem za poprzedni rok, czyli jednym z urlopów za lata ubiegłe. Zgodnie zaś z § 11 powołanego rozporządzenia z dnia 28.II.1953 r. norma art. 3 ustawy nie narusza prawa nabytego do urlopów za lata ubiegłe.Ustawodawca nie zamierzał pozbawić pracownika prawa do więcej urlopów aniżeli jednego, co wynika chociażby z tego, że zarówno w ustawie, jak i w obu wspomnianych rozporządzeniach wykonawczych mowa jest zawsze o utracie prawa "do urlopu", a nie prawa "do urlopów".Nie można także pominąć, że organ władzy powołany do wykonania ustawy o urlopach, jakim było Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, w piśmie okólnym z dnia 8 marca 1954 r. w sprawie wykładni przepisów o urlopach stwierdził w odniesieniu do § 11 swego rozporządzenia z dnia 28.II.1953 r., że pracownik, który sam rozwiązał umowę o pracę, traci prawo do urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę. Słuszny ten pogląd jest wyrazem stanowiska, że w warunkach ustrojowych Polski Ludowej nie do przyjęcia jest wykładnia prawa prowadząca w praktyce do utraty przez pracownika prawa do więcej niż jednego urlopu.Reasumując należy stwierdzić, że jeżeli pracownik dokonuje wypowiedzenia stosunku pracy w takim czasie, iż okres wypowiedzenia upływa w roku następnym, traci on prawo do urlopu w roku, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy, a nie prawo nabyte do urlopu za rok ubiegły, w którym nastąpiło wypowiedzenie stosunku pracy.Skoro zaś między stronami nie było sporne, że powódka nie otrzymała urlopu za rok 1963 i że jej miesięczne wynagrodzenie za pracę w pozwanej Spółdzielni wynosiło 1.900 zł, zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego należało zmienić i powództwo uwzględnić (art. 386 k.p.c.).