I CR 170/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN J. Ignatowicz.Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, T. Miłkowski (spr.).Protokolant: Z. Dębek.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 1983 r. sprawy z powództwa Czesława B. przeciwko: Remigiuszowi S. o ochronę dóbr osobistych, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 29 grudnia 1982 r.,I.zmienia zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w ten sposób, że nakazem przeproszenia powoda, bliżej określonym w tym wyroku, obejmuje także wypowiedź pozwanego, stwierdzającą, że powód żył kosztem zespołu redakcyjnego;II.w pozostałej części rewizję oddala i zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.500 (cztery tysiące pięćset) zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zobowiązał pozwanego do przeproszenia powoda w obecności osób obecnych na zebraniu Podstawowej Organizacji Partyjnej w Redakcji "P." w dniu 3.11.1979 r. za zachowanie się i wypowiedź w stosunku do powoda. Równocześnie Sąd ten oddalił żądanie przeproszenia powoda za wypowiedź pozwanego na odprawie służbowej w dniu 15.4.1980 r., która to wypowiedź stanowiła zarzut pod adresem powoda, że żyje on kosztem zespołu redakcyjnego. Nie uwzględnił też Sąd wniosku o zasądzenie od pozwanego kwoty 5.000 zł na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża.Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że pozwany jest redaktorem naczelnym miesięcznika "P.", a powód był jednym z redaktorów wymienionego czasopisma. W dniu 8.11.1979 r. odbywało się zebranie POP działającej przy wymienionej Redakcji. W czasie wystąpienia powoda, które się przeciągało i w czasie którego powtarzał on niepotrzebnie pewne kwestie, pozwany zdenerwował się, uderzył pięścią w stół i wypowiedział słowa :"B., nie pieprzcie głupot". Po przerwie w zebraniu pozwany przeprosił zebranych za swoją wypowiedź motywując ją uniesieniem się.Na odprawie służbowej 15.4.1980 r. pozwany, wypowiadając się na temat wkładu poszczególnych redaktorów w opracowywaniu miesięcznika stwierdził, iż powód żyje kosztem zespołu redakcyjnego, gdyż oddaje do publikacji znacznie mniej materiału niż pozostali redaktorzy. Inni uczestnicy odprawy solidaryzowali się z tą wypowiedzią. Pozwany swoją ocenę pracy powoda powtórzył na zebraniu partyjnym w dniu 9.10.1980 r.Powód złożył wniosek do oficerskiego Sądu Honorowego w związku z zachowaniem się pozwanego na zebraniu partyjnym w dniu 8.11.1979 r. Wymieniony Sąd odstąpił od wszczęcia sprawy. Natomiast egzekutywa PZPR jednostki nadrzędnej zwróciła pozwanemu ostrą uwagę w związku z jego zachowaniem się na zebraniu. W wyniku doniesienia powoda Prokuratura Warszawskiego Okręgu Wojskowego umorzyła dochodzenie z uwagi na ustanie karalności czynów pozwanego.Sąd Wojewódzki uznał, że żądanie powoda jest uzasadnione jedynie częściowo, a mianowicie w części dotyczącej zachowania się i wypowiedzi pozwanego na zebraniu w dniu 3.11.1979 r. Z uwagi na to, że pozwany działał w afekcie, nie można mu przypisać złej woli ani umyślności w działaniu, brak jest podstaw do żądania zasadzenia odpowiedniej kwoty na rzecz PCK. Zdaniem Sądu I instancji, wypowiedzi pozwanego na odprawie w dniu 15.4.1980 r. nie można uznać za obrazę i zniesławienie powoda, bowiem pozwany miał prawo, a nawet obowiązek, dokonać oceny pracy powoda, a swoją krytyczną wypowiedź opierał na danych liczbowych dotyczących materiałów oddawanych do publikacji przez poszczególnych redaktorów.Od powyższego wyroku wniósł rewizję powód, żądając zmiany tego orzeczenia i zobowiązania pozwanego, aby przeprosił powoda za wypowiedź, iż żył on kosztem zespołu i aby odwołał ten zarzut, ponadto zasądzenia od powoda na rzecz PCK kwoty 5.000 zł oraz zobowiązania pozwanego, aby zaprzestał rozpowszechniania oszczerstwa, że powód żył kosztem zespołu redakcji P. Rewizja została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego i sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 23 i 24 kc należało uznać za uzasadniony. Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że pozwany będąc zwierzchnikiem powoda miał prawo, a nawet obowiązek dokonywać oceny jego pracy. Jednakże krytyczna ocena powinna być wyrażona w formie, która nie poniżałaby godności osobistej ocenianego. Jak wskazał już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.12.1973 r., I PR 493/73 (OSMCP 1974, poz. 156), nie narusza godności osobistej pracownika krytyczna ocena wykonywania przez niego zleconych mu konkretnych zadań, jeżeli nie prowadzi do krzywdzącej dyskwalifikacji zawodowej i nie zawiera zbędnych sformułowań wykraczających poza potrzebę w ramach konkretnej czynności. Jeżeli więc pozwany chciał powodowi wytknąć konkretne zaniedbania, powinien był taktownie o tym powiedzieć i wskazać konkretne zaniedbania z jego strony. Użyte przez pozwanego sformułowanie, że powód żyje kosztem zespołu, było w konkretnym wypadku sformułowaniem dosadnym, uogólniająco dyskwalifikującym powoda. Nadto przełożonego powinno cechować opanowanie i oględność wypowiedzi.Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że zachodzą podstawy, aby obowiązkiem przeproszenia powoda objąć również omawianą wyżej wypowiedź,Żądając również odwołania zarzutu zawartego w przytoczonym sformułowaniu i zarzucając niewyjaśnienie okoliczności, które miałyby dezaprobować negatywną ocenę pracy powoda, skarżący zmierza w istocie rzeczy do tego, by Sąd ustalił niesłuszność stawianych mu zarzutów odnośnie wkładu pracy w redakcji. Tak daleko idącego żądania uwzględnić nie można. Ochrona dobór osobistych w procesie nie może przekształcać się w kontrolę prawidłowości oceny dochodzącego tej ochrony jako pracownika.Oceniając zasadność rewizji w części dotyczącej nieuwzględnienia żądania zasądzenia od pozwanego określonej kwoty na rzecz PCK, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że uwzględnienie roszczenia z art. 443 kc ma, podobnie jak uwzględnienie żądania zadośćuczynienia, charakter fakultatywny, a więc żądanie takie nie musi być uwzględnione przez Sąd, mimo spełnienia przesłanek ustawowych. Odmawiając uwzględnienia rewizji w tym zakresie, Sąd Najwyższy miał na uwadze okoliczności sprawy, a mianowicie fakt, że pozwany starał się złagodzić skutki swego nieopanowanego zachowania się przez przeproszenie zebranych (a więc i powoda) za słowa wypowiedziane w trakcie zabrania głosu przez powoda, a ponadto okoliczność, że pozwanego spotkały już z powodu naruszenia dóbr osobistych powoda pewne sankcje, jak ostra uwaga zwierzchniej instancji PZPR i uciążliwości związane z postępowaniem przed organami ścigania. W tej sytuacji przeproszenie powoda nakazane przez Sąd będzie wystarczające. Zbędna wobec tego staje się ocena, dyskusyjnego zresztą, stanowiska Sądu Wojewódzkiego odnośnie nieumyślności działania pozwanego, skoro nawet odmienne stanowisko w tej kwestii nie uzasadniałoby uwzględnienia tej części żądania.Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 i 387 kpc, orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach opiera się na art. 100 i 393 § 1 kpc. Pozwanego obciążono dwiema trzecimi kosztów procesu za obie instancje, pozostawiając orzeczenie o kosztach w zaskarżonym wyroku bez zmian i zasądzając od pozwanego odpowiednio wyższe koszty w II instancji.