I CR 182/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (spraw.).Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, T. Miłkowski.Protokolant: Z. Dębek.Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Bijowska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 1983 r. na rozprawie sprawy z wniosku Ryszarda P. z udziałem Ireny P. o uznanie orzeczenia zagranicznego na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia 30 grudnia 1982 r.postanawia:rewizję oddalić.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 30 grudnia 1982 r. Sąd Wojewódzki w L. oddalił wniosek Ryszarda P. o uznanie za skuteczne na obszarze PRL orzeczenia Sądu Okręgowego Powiatu C. w Stanie I. w USA, z dnia 21 VII 1980 r., orzekającego rozwód małżeństwa wnioskodawcy z Ireną P. Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Uczestnicy postępowania zawarli związek małżeński w dniu 11 lutego 1959 r. w L. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 2 XII 1977 r. powództwo Ryszarda P. o rozwiązanie tego małżeństwa zostało oddalone z tej przyczyny, że rozkład pożycia małżonków nie był trwały i zupełny w rozumieniu art. 56 § i k.r.o. W roku 1979 R.P. opuścił żonę i wyjechał do Stanów Zjednoczonych AP i tam wystąpił ponownie o orzeczenie rozwodu. Orzeczenie uwzględniające jego powództwo zostało wydane przez wymieniony wyżej sąd amerykański w dniu 24 lipca 1980 r. Z treści sentencji powyższego orzeczenia wynika brak rozstrzygnięcia co do winy rozkładu pożycia małżeńskiego. Jedynie w uzasadnieniu podano, że "pozwana bez prowokacji ze strony powoda winna jest skrajnego i powtarzającego się moralnego znęcania się nad powodem".I.P. nie otrzymała pozwu w sprawie rozwodowej. Otrzymała ona jedynie wycinek z miejscowej prasy amerykańskiej zawierający informację, że w Sądzie Okręgowym Powiatu C. w stanie I. złożony został przez R.P. pozew o rozwiązanie małżeństwa, proces rozwodowy jest w toku, może złożyć odpowiedź na pozew bądź stawić się i złożyć wyjaśnienia w Biurze Pisarza tego Sądu przed lub w dniu 5 VI 1980 r., z pouczeniem, że nieobecność lub brak odpowiedzi może być po tym terminie niekorzystna dla niej i Sąd rozwodowy może przyjąć za prawdziwe twierdzenia zawarte w pozwie. Zawiadomienie to I.P. otrzymała na około 1 miesiąca przed terminem rozprawy rozwodowej i po upływie 2 dni od otrzymania wysłała do Sądu wskazanego w zawiadomieniu pismo w języku angielskim wyjaśniające, że nie wyraża zgody na rozwód, że mąż zalega z alimentami i że jest inwalidką w I grupie. W orzeczeniu rozwodowym (ani w innych dokumentach) nie ma wzmianki o zarzutach pozwanej, ani nawet o jej piśmie, natomiast jest wzmianka, że pozwana była zawiadomiona o sprawie rozwodowej, lecz nie stawiła się do Sądu. I.P. nie otrzymała orzeczenia rozwodowego i o jego wydaniu dowiedziała się dopiero z niniejszej sprawy. Wymienione orzeczenie jest prawomocne.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, uznał, że brak doręczenia pozwu pozwanej o rozwód nie pozbawiło jej samo przez się możności obrony, skoro o samej sprawie została powiadomiona i z takiej możliwości skorzystała, wysyłając pismo procesowe do Sądu Powiatu C., prawo bowiem stanu I. pozwala na zawiadomienie zastępcze dokonane przez ogłoszenie w prasie.Wymieniony wyżej wyrok Sądu amerykańskiego nie zasługuje jednak na uznanie z innej przyczyny. Zgodnie mianowicie z art. 18 międz. pr. pryw. i art. 1146 § 1 pkt 6 k.p.c. w sprawie powinno być zastosowane, ze względu na obywatelstwo stron, prawo polskie, w myśl zaś art. 1146 § 1 pkt 6 k.p.c. wyrok zagraniczny, stosujący prawo obce, może być jednak uznany przez sąd polski, jeżeli zastosowane prawo obce nie różni się w sposób istotny od prawa polskiego. Gdy chodzi o sprawę niniejszą, to jest oczywiste, że Sąd Powiatu C. nie zastosował prawa polskiego, a prawo tam obowiązujące różni się w sposób, od prawa polskiego, skoro pozwala na orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie mimo braku zgody na to obojga małżonków. Jest to oczywiście krzywdzące dla uczestniczki postępowania, gdyż w ewentualnym procesie o alimenty obydwie strony byłyby traktowane jako niewinne, co mogłoby ograniczyć lub wyłączyć roszczenie alimentacyjne uczestniczki postępowania względem męża.Wymienione na wstępie postanowienie zaskarżył wnioskodawca.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Twierdzenie rewizji, że Sąd I instancji dowolnie przyjął, iż w zasadzie do rozpoznania sprawy rozwodowej małż. P. powinno mieć zastosowanie prawo polskie, jest oczywiście nieuzasadnione, jako sprzeczne z nie budzącym wątpliwości przepisem art. 18 międz. pr. pryw. Nie może także odnieść skutku powołanie się na orz. SN z 9.I.1980 r., IV CR 478/79, OSNCP 1980, poz. 233, gdyż dotyczy ono zupełnie innej materii od tej, jaka występuje w sprawie niniejszej. Dowolne jest także twierdzenie skarżącego, że Sąd I instancji dokonał merytorycznej zasadności orzeczenia sądu amerykańskiego. W rzeczywistości Sąd ten ocenił jedynie, że zastosowane prawo amerykańskie różni się w sposób istotny na odcinku orzekania o winie od prawa polskiego (art. 1146 § 1, pkt 6 k.p.c.), co właśnie wyłącza uznanie orzeczenia, o które chodzi w sprawie.Gdy chodzi o taką różnicę, to Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni podziela pogląd wypowiedziany w orzeczeniu SN z 3 II 1981 r., IV CR 569/80, OSN 1981, poz. 236, że brak w wyroku sądu zagranicznego rozstrzygnięcia o winie rozkładu pożycia małżeńskiego, jako mogący pociągać za sobą dla jednego z małżonków negatywne skutki w zakresie jego uprawnień alimentacyjnych, uzasadnia stanowisko, że zastosowane przez sąd zagraniczny prawo obce różni się w tym zakresie w sposób istotny od prawa polskiego. Interes obywatela polskiego, który może w ten sposób doznać bardzo poważnej krzywdy, uzasadnia w pełni taką ocenę.Z powyższych zasad należało orzec jak w sentencji.