I CR 19/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anieli B. przeciwko Spółdzielni Budowlano Mieszkaniowej "T" w W. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 26 października 1962 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneUchwałą z dnia 31 marca 1961 r. rada nadzorcza Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "T" w W. wykluczyła Anielę B. z grona członków z powodu niedozwolonej sprzedaży przydzielonego jej mieszkania. Uchwała ta została następnie zatwierdzona uchwałą walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 22 czerwca 1961 r. Obydwie uchwały zaskarżyła powódka B.Wyrokiem z dnia 26 października 1962 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy powództwo uwzględnił, ustalając następujący stan faktyczny:W związku z przeniesieniem męża powódki, który jest oficerem WP, do P., powódka była zmuszona wynająć swe mieszkanie spółdzielcze osobie trzeciej. Po wygaśnięciu umowy najmu powódka starała się o zgodę pozwanej Spółdzielni na ponowne wynajęcie mieszkania. Na skutek interwencji Centralnego Związku zarząd pozwanej Spółdzielni zawiadomił powódkę, że w zasadzie nie stawia przeszkód do ponownego wynajęcia mieszkania na dalsze dwa lata, jednakże wolałby, żeby mieszkanie powódki zostało wynajęte członkowi jednej ze spółdzielni zrzeszonych w Krajowym Związku Spółdzielni "T". W związku z tym zarząd prosił powódkę o porozumienie się z nim. Powódka jednak bez takiego porozumienia wynajęła mieszkanie niejakiej Elżbiecie H., którą od razu wpuściła do swego mieszkania. Jednocześnie powódka pobrała od Elżbiety H. kwotę 30.000 zł. Nie była to jednak cena kupna mieszkania, jak utrzymuje powódka, lecz kaucja zabezpieczająca ewentualne roszczenia powódki, jakie by powstały dla niej w razie zniszczenia lokalu.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że powódka postąpiła nielojalnie wobec Spółdzielni, wynajmując mieszkanie osobie trzeciej bez uwzględnienia osoby najemcy, ale wobec tego, że zarzut sprzedaży mieszkania okazał się nieuzasadniony, uchwałę walnego zgromadzenia Sąd Wojewódzki uznał za niesłuszną.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła pozwana Spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z treścią zaskarżonego wyroku oraz treścią rewizji wyjaśnić przede wszystkim należy, że mylne jest przekonanie zarówno Sądu I instancji, jak i pozwanej Spółdzielni, iż powódka mogła być wykluczona z grona jej członków z tej przyczyny, że sprzedała swoje mieszkanie. Zarówno w świetle przepisów obecnie obowiązującej ustawy o spółdzielniach i ich związkach, jak i pod rządem ustawy o spółdzielniach z 1920 r. członek spółdzielni budowlano-mieszkaniowej jest i był uprawniony do przeniesienia swoich praw majątkowych na inną osobę, a więc m.in. do sprzedaży tych praw, z tym jedynie ograniczeniem, że nabywcą jego praw może być - i poprzednio mogła być - tylko osoba, którą spółdzielnia przyjęła na członka. Przed uzyskaniem takiej decyzji odpowiedniego organu spółdzielni członek, który zamierza zbyć swój udział, może to uczynić jedynie warunkowo; gdyby uczynił to bezwarunkowo, umowa jego nie wywrze - jeżeli spółdzielnia nie przyjmie nabywcy na członka - żadnych skutków. W tych warunkach fakt sprzedaży mieszkania przez powódkę bez porozumienia się ze Spółdzielnią nie mógłby, jako nie wywierający sam przez się żadnych ujemnych skutków dla Spółdzielni, być podstawą wykluczenia powódki.W istocie jednak w sprawie chodzi o postępowanie powódki innego rodzaju. Chodzi mianowicie o to, że według twierdzeń pozwanej Spółdzielni powódka, wbrew przysługującym jej uprawnieniom, wpuściła do swego lokalu osobę obcą i - być może - uczyniła to z zamiarem oddania jej swego lokalu na zawsze bez formalnego przeniesienia praw do tego lokalu (bo bez zgody Spółdzielni było to niemożliwe), przy czym postąpiła tak dlatego, że mieszkanie to w związku z wyprowadzeniem się do innej miejscowości przestało być powódce potrzebne, liczyła się zaś z tym, że Spółdzielnia nie wyrazi zgody na wskazanego przez nią nabywcę, gdyż w planach Spółdzielni leżało przekazywanie wolnych mieszkań członkom spółdzielni zrzeszonych w krajowym Związku Spółdzielni "T".Rewizja trafnie przy tym stwierdza, że powódka wpuściła do swego mieszkania Elżbietę H. bez zgody zarządu, albowiem zgoda na wynajęcie lokalu bez uzgodnienia osoby najemcy i z zastrzeżeniem dalszego porozumienia się w tej sprawie nie upoważniała powódki do oddania lokalu na podstawie umowy zawartej z osobą przez siebie obraną.Rewizja trafnie też zarzuca, że ocena materiału dowodowego, która doprowadziła Sąd Wojewódzki do ustalenia, że powódka jedynie zamierzała wynająć swój lokal Elżbiecie H., a kwotę 30.000 zł pobrała tytułem kaucji na zabezpieczenie ewentualnych szkód, budzi zastrzeżenia, bo nie uwzględnia całokształtu okoliczności sprawy i wszystkich dowodów. W szczególności Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, dlaczego strony w umowie z dnia 30 marca 1961 r. nie wspomniały nic o kaucji, a następnie pominął zeznania tych świadków, którzy podali, że wiedzą od Elżbiety H. iż zawarła ona umowę kupna mieszkania, przede wszystkim zaś pominął akta dochodzenia prokuratorskiego, w których jakoby takie właśnie oświadczenie złożyła sama H.Chociaż sprzedaż mieszkania byłaby - jak to wyżej wyjaśniono - nieważna, to jednak zawarcie umowy mającej taką treść wskazywałoby na chęć powódki rezygnacji z tego mieszkania za odpowiednią cenę na rzecz osoby, której Spółdzielnia nie przyjęła na członka, a więc na chęć obejścia przepisów ustawy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie wyjaśnienie powyższych okoliczności, jak również - gdyby twierdzenia strony pozwanej okazały się prawdziwe - ocena, czy opisane wyżej nielojalne - jak to określił Sąd Wojewódzki - postępowanie pozwanej nie uzasadniało w świetle przepisów ustawy i postanowień statutu jej wykluczenia.Z zasad powyższych, skoro prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego i ponownej oceny całokształtu materiału dowodowego oraz ponownej oceny postępowania powódki, zaskarżony wyrok należało uchylić i z mocy art. 384 k.p.c. przekazać sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.