I CR 205/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: A. Meszorer (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Gospodarstwa Domowego w W. przeciwko Jerzemu R. o 8.044 zł 75 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 18 grudnia 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Gospodarstwa Domowego w W. przeciwko Jerzemu R. o 8.044 zł 75 gr, przy czym wyszedł z następujących założeń:Powód żąda zasądzenia od pozwanego jako od kierownika działu I w sklepie MHD Nr 424 odszkodowania z tytułu manka, jakie wykazał spis remanentowy i wyliczenie księgowe w dziale powierzonym pozwanemu.Sąd Wojewódzki zważył, co następuje:Pozwany twierdzi, że manko w dziale I ma związek z rozliczeniem działu III sklepu, a to z powodu niesporządzenia dowodów przerzutów z działu I do działu III, co spowodowało ujawnienie nieuzasadnionego manka w dziale I. Jako okoliczność przemawiającą za bezpodstawnością obciążenia działu I niedoborem objętym pozwem przyjąć należy fakt ujawnienia braku obciążenia działu III, a nieuznania działu I przy przerzucie 15 radioodbiorników kwotą 25.560 zł, o czym mowa w rozliczeniu działu I z dnia 5 kwietnia 1955 r.Pozwany twierdzi, że oprócz wyżej opisanej operacji z przerzutu dział III wydał dla Oddziału Zaopatrzenia Robotniczego Kolejarzy 25 aparatów "Pionier" na sumę 20.250 zł, lecz rozchód tej ilości aparatów nie został formalnie przeprowadzony i w spisie remanentowym aparaty te nie figurują, wobec czego zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że aparaty te pochodziły również z przerzutu z działu I, lecz operacja przerzutowa nie została udokumentowana właściwym dowodem księgowym, który w ostatecznym wyniku uzasadniałby uznanie działu I kwotą 10.250 zł, zbliżoną do wysokości dochodzonego pozwem manka.Biegły księgowy w opinii swej ustalił brak w księgowości powoda spisu remanentu początkowego z 31 grudnia 1953 r. oraz końcowego z dnia 12 lipca 1954 r., a nadto paragonów sprzedaży działu III. Biegły uznał powyższe braki w dokumentacji za istotne i uniemożliwiające sprawdzenie słuszności lub braku słuszności zarzutu strony pozwanej, że dział I nie został uznany, dział III zaś nie został obciążony przerzutem faktycznym około 11 aparatów "Pionier" na ca 10.000 zł. Za możliwością podobnego stanu rzeczy przemawia według biegłego fakt niewystawienia dowodu przerzutu 15 aparatów "Aga" na kwotę 25.560 zł, co doprowadziło do nieuznania działu I tą sumą.Zarzut pozwanego co do nieuznania go sumą przerzutu do działu III znajduje pewne potwierdzenie w zeznaniach świadków W., Anny G. i Władysława Z.Biegły wyjaśnił, że sprawę prawidłowego obciążenia działu III i uznania działu I należy zbadać przez wgląd do brakujących remanentów oraz paragonów, a nawet wystarczyłyby same remanenty bez potrzeby badania paragonów.Na podstawie art. 241 k.p.c. Sąd przyjął za prawdopodobne, że zarzuty pozwanego mają podstawę faktyczną i wymagają sprawdzenia. To ostatnie uniemożliwione zostało brakiem podstawowej dokumentacji księgowej, która pozwoliłaby na wyjaśnienie całokształtu okoliczności związanych z powstaniem manka quaestionis. Wobec braku dokumentacji sprawdzenie zarzutów pozwanego stało się niemożliwe, co w związku z zasadą in dubio pro reo doprowadziło do wniosku o nieudowodnieniu powództwa.W rewizji powód wnosi o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku z zasądzeniem kosztów procesu, zarzucając naruszenie art. 4 przep. og. pr. cyw.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 241 k.p.c. uznaje domniemanie faktyczne za dowód w sprawie, a przedmiotem dowodu w myśl art. 235 k.p.c. są fakty sporne mające istotne dla sprawy znaczenie.Z tego względu uchybia przepisowi art. 241 k.p.c. uznanie, że domniemanie faktyczne wskazuje na prawdopodobieństwo zarzutów pozwanego i na okoliczność, iż zarzuty te wymagają sprawdzenia. Ani prawdopodobieństwo pewnych zarzutów, ani potrzeba sprawdzenia takich zarzutów nie mają charakteru faktów spornych, które mogłyby być przedmiotem dowodu w sprawie. Skoro zatem Sąd Wojewódzki nie wypowiedział się co do tego, czy domniemanie faktyczne przemawia za prawdziwością faktów, na które powołuje się powód, natomiast oddalił powództwo wobec uniemożliwienia sprawdzenia faktów, które uznał jedynie za prawdopodobne, zaskarżony wyrok uchybia przepisom art. 4 p.o.p.c. i art. 241 k.p.c., co powoduje uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki uznał, że wobec niemożliwości sprawdzenia zarzutów pozwanego zachodzi podstawa do oddalenia powództwa w myśl zasady in dubio pro reo. Wywód ten zwalnia - wbrew przepisowi art. 4 p.o.p.c. - pozwanego od obowiązku udowodnienia stawianych przez niego zarzutów, co stanowi obrazę powołanego przepisu prawa materialnego, zwłaszcza wobec zaniechania przez Sąd nawet oceny, czy domniemanie faktyczne przemawia za prawdziwością przytoczonych przez pozwanego faktów przy ograniczeniu się Sądu do domniemań faktycznych, dotyczących tylko prawdopodobieństwa przytaczanych przez pozwanego faktów.Naruszenie art. 4 p.o.p.c. jest tym bardziej istotne, jeśli zważyć, że celem wyjaśnienia punktów spornych Sąd nie przeprowadził nawet dowodu z przesłuchania stron i nie wykonał swego postanowienia dowodowego z dnia 20 listopada 1953 r. i z dnia 25 stycznia 1957 r. co do dołączenia akt sprawy II C 236/55, o co wnosił powód w piśmie procesowym.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało na podstawie art. 384 k.p.c. uchylić.