I CR 219/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Miłkowski (spr.).Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Wypiórkiewicz.Protokolant: G. Banaszewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 19 września 1988 r. sprawy z powództwa Jerzego J. i Janiny J. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektoratowi w W. o zapłatę 818.708 zł, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 1988 r., sygn. akt I C 496/87,1)uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo co do kwoty 62.900 (sześćdziesiąt dwa tysiące dziewięćset) zł z odsetkami i w części oddalającej powództwo co do kwoty 382.387 (trzysta osiemdziesiąt dwa tysiące trzysta osiemdziesiąt siedem) zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego,2)pozostałą część zasądzonej kwoty w wysokości 243.435 zł z odsetkami podwyższa do kwoty 436.321 (czterysta trzydzieści sześć tysięcy trzysta dwadzieścia jeden) zł z przyznanymi odsetkami,3)oddala rewizję pozwanego w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądali zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń kwoty 818.708 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu twierdząc, że zawarli z pozwanym umowę ubezpieczenia mieszkania nr x przy ul. M. w W. do maksymalnej kwoty 3.000.000 zł. W związku z dokonaną w tym mieszkaniu kradzieżą z włamaniem pozwany wypłacił powodom odszkodowanie w kwocie 2.181.292 zł. Odmowa wypłacenia odszkodowania w pełnej wysokości wynikła z przyjęcia przez pozwanego zaniżonej wartości przedmiotów kradzieży. I tak futro ze srebrnych lisów przedstawiało wartość 1.200.000 zł, natomiast pozwany przyjął wartość tego futra na 500.000 zł. Kurtka z lisów przedstawiała wartość 820.000 zł, a nie 225.000 zł jak przyjął pozwany. Skradziona kamera Video-Movie przedstawiała wartość 800.000 zł, przyjęto natomiast tę wartość na kwotę 119.482 zł. Zaniżone zostały ponadto wartości aparatu Leica i minikomputera Commodore. W sumie powodowie ponieśli straty znacznie przewyższające umówioną sumę ubezpieczenia. Pozwany powinien im wypłacić różnicę między umówioną sumą 3.000.000 zł a wypłaconą kwotą 2.181.292 zł.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i twierdził, że szkodę zlikwidowano zgodnie z obowiązującymi strony ogólnymi warunkami ubezpieczenia mieszkań.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 306.335 zł z 8% od dnia 27 lutego 1986 r. i oddalił powództwo w pozostałej części. Treść umowy ubezpieczenia jest między stronami niesporna. Sąd ustalił, że w okresie od 24 czerwca do 7 sierpnia 1985 r. dokonano włamania do ubezpieczonego mieszkania powodów i dokonano kradzieży. Zgłaszając szkodę do PZU, powodowie podali wartość futra damskiego z lisów srebrnych na 350.000 zł, poprawiając następnie tę cyfrę na 500.000 zł. Wartość futra 3/4 (kurtki) podali na 250.000 zł. W dacie likwidacji szkody futro długie z listów srebrnych kosztowało 600.000 zł, a wartość kurtki z lisów srebrnych Sąd przyjął na 330.000 zł. Wypłacając odszkodowanie z tytułu kradzieży futer, pozwany zaniżył je o 162.000 zł. Wartość kamery Video-Movie wynosiła 1.450 dolarów USA, podczas gdy pozwany przyjął tę wartość na 845 dolarów, liczonych według kursu 148,84 zł za 1 dolar.Za prawidłowe Sąd uznał rozliczenie dokonane przez pozwanego odnośnie do komputera Commodore i kalkulatora. Aparat fotograficzny Leica został wyceniony na 80.000 zł. Sąd uznał obowiązek pozwanego do zapłaty odszkodowania z tego tytułu wg podanej wyceny po odliczeniu już wypłaconej kwoty 17.100 zł.Od powyższego wyroku wniosły rewizję obydwie strony. Podwód zarzucił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.Pozwany zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia wartości kamery Video-Movie i aparatu fotograficznego Leica. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej kwotę 170.048 zł i przekazanie w tej części sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i oddalenie powództwa co do kwoty 170.048 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadniony jest zarzut pozwanego co do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla ustalenia odszkodowania za aparat fotograficzny Leica. Według § 27 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 8 lipca 1981 r., nr GSU/4030-71/81, ze zmianami zatwierdzonymi decyzją Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 1982 r., nr DMU/4030-140/82 (karta 18 akt), przy ustalaniu szkody w przedmiotach pochodzenia zagranicznego (z krajów niesocjalistycznych), których się nie importuje, jako wysokość szkody przyjmuje się koszt nabycia przedmiotu tego samego lub podobnego rodzaju i gatunku produkcji krajowej. W razie braku takich przedmiotów pochodzenia krajowego na rynku, jako wysokość szkody przyjmuje się koszt nabycia według ceny detalicznej w kraju jego pochodzenia, po przeliczeniu jej na złote polskie według średniego kursu ustalonego przez Narodowy Bank Polski dla walut krajów niesocjalistycznych (aparat Leica należy do tego rodzaju towarów). Sąd Wojewódzki przyjął wartość tego aparatu fotograficznego na 80.000 zł zgodnie z opinią biegłego, który podał tę cenę jako kształtującą się w Polsce i nie miał na uwadze wyżej przytoczonych zasad ustalania kosztu nabycia tego rodzaju towaru. Należy więc ustalić odszkodowanie za aparat Leica zgodnie z zasadami wymienionych ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, potrącając procent faktycznego zużycia aparatu do dnia szkody w oparciu o § 27 cytowanych ogólnych warunków.Nie można uznać za prawidłowe wyliczenie odszkodowania za aparat fotograficzny Leica na kwotę 17.100 zł (wypłaconą powodowi przed procesem) przez porównanie tego aparatu z aparatem Zenith, który nie jest aparatem produkcji krajowej, a więc przyjęcie wysokości szkody według ceny takiego aparatu przez pozwanego nastąpiło z naruszeniem cytowanego § 27 ogólnych warunków.W tej sytuacji należało uchylić zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo co do kwoty 62.900 zł z odsetkami, stanowiącej odszkodowanie za aparat fotograficzny Leica, celem ponownego rozpoznania w tym zakresie sprawy przez Sąd I instancji (art. 388 § 1 k.p.c.).Ustalając wartość futra długiego na 600.000 zł, a futra krótszego na 330.000 zł, Sąd Wojewódzki oparł się na informacji uzyskanej od kierownictwa sklepu nr 20 przy ul. G. w W. Pomiędzy ceną futer podaną w tej informacji a ceną futer wymienioną przez Zakłady F. zachodzi duża rozbieżność, gdyż według tych Zakładów cena futra dłuższego wynosiła 1.200.000 zł, a futra krótszego 810.000 zł. Sąd Wojewódzki nie rozważył w sposób dostateczny tych rozbieżności, ograniczając się do stwierdzenia, że powodowie nie udowodnili pochodzenia swych futer z Zakładów F. Przyjmując taki wniosek za słuszny, nie można jednak pominąć znacznej rozbieżności w podawanych cenach futer. W tych warunkach należy ustalić przedmiotowe ceny według cen przeciętnych tego rodzaju futer. W tym celu należy skorzystać z opinii biegłego.Nie jest uzasadniony zarzut pozwanego w odniesieniu do sprzeczności ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału w kwestii określenia wartości kamery Video-Movie na 1.450 dolarów USA. Określając taką cenę, Sąd Wojewódzki miał na uwadze zeznania powoda Jerzego J., który podał, że kamera została nabyta za 1.500 dolarów USA. Wprawdzie biegły Ryszard T. określił cenę takiej kamery na 1.300 dolarów, zastrzegł jednak, że taka cena mogła być zapłacona za kamerę bez wyposażenia. Uwzględniając fakt, że skradziona kamera miała wyposażenie, określenie jej na 1.450 dolarów USA znajduje uzasadnienie w zebranym materiale. Dokonane przez pozwanego wyliczenie odszkodowania według wartości kamery marki Hitachi było sprzeczne z przytoczoną wyżej treścią § 27 ogólnych warunków, gdyż kamera Hitachi nie jest produktem pochodzenia krajowego.Zgodnie z § 27 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, wysokość szkody oblicza się według cen obowiązujących w dacie ustalenia odszkodowania. Podobne unormowanie zawiera przepis art. 363 § 2 k.c. Z materiału sprawy wynika, że ustalenie odszkodowania przez pozwanego miało miejsce w dniu 6 grudnia 1985 r., jednakże w tym okresie nie wypłacono całego odszkodowania za kamerę Video-Movie, natomiast odszkodowanie za futra i aparat fotograficzny Leica będzie podlegało ustaleniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Występuje więc zagadnienie, według jakich cen winna być ustalona niewypłacona przez PZU część odszkodowania. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyliczenie całego odszkodowania według cen z daty ustalenia szkody przez PZU krzywdziłoby powodów, natomiast określenie całej szkody według cen z daty orzeczenia sądowego, z odliczeniem sum wcześniej wypłaconych, byłoby niekorzystne dla strony pozwanej. Między tymi okresami miała bowiem miejsce dewaluacja pieniądza polskiego.W sprawie występują dwie daty ustalenia odszkodowania: jedna z okresu określania jego wysokości przez PZU, druga - z okresu orzekania co do reszty dochodzonych przez powodów roszczeń z tego tytułu przed sądem. Nawiązując w tej sytuacji do zasad określania odszkodowania przewidzianych w umowie ubezpieczenia i do podobnych zasad wyrażonych w art. 363 § 2 k.c. należy uznać, że jeżeli umowa ubezpieczenia przewiduje określanie wysokości odszkodowania według cen z daty jego ustalania, a ustalone i wypłacone przez zakład ubezpieczeń odszkodowanie okazało się niższe od ustalonego następnie w procesie, Sąd może ustalić wysokość pozostałej części odszkodowania według cen z chwili wyrokowania.Gdyby więc w wyniku ponownego rozpoznania sprawy okazało się, że odszkodowanie za futra i aparat fotograficzny Leica winno być wyższe od kwot wypłaconych przez pozwanego, zajdzie potrzeba określenia, jaka część należnego odszkodowania za poszczególne przedmioty została wypłacona według cen z daty ustalenia odszkodowania przez PZU. Pozostała część tego odszkodowania powinna być ustalona według cen istniejących w chwili orzekania co do tej części należności przez Sąd. W tej sytuacji wartość wymienionych przedmiotów winna być ustalona zarówno według cen obowiązujących w dacie określenia wysokości szkody przez pozwany Zakład, jak również według cen istniejących w chwili zasądzania reszty należności z tego tytułu.Stosując przytoczone zasady do ustalenia wysokości reszty należności powodów za utraconą kamerę Video-Movie, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że wartość tej kamery została ustalona na sumę 1.450 dolarów USA. Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił, że pozwany powinien wypłacić powodom w złotych polskich równowartość 605 dolarów USA według średniego kursu ustalonego przez Narodowy Bank Polski, gdyż pozwany wypłacił przed procesem równowartość 845 dolarów. Jednakże wyliczenie należności za 605 dolarów według kursu 148,84 zł za 1 dolar było nieprawidłowe, gdyż był to kurs dolara z daty ustalania szkody przez PZU, gdy tymczasem należało w tej części przyjąć kurs z chwili wyrokowania, wynoszący w chwili orzekania w II instancji 467,60 zł za 1 dolar (tabela kursów nr 38/88 ogłoszona przez NBP w "Trybunie Ludu" nr 218 z dnia 19 września 1988 r.). Należność powodów wynosi więc 282.934 zł (467,66 x 605), a po odliczeniu zasądzonej z tego tytułu przez Sąd I instancji kwoty 90.048 zł (148,84 x 605), powodom należy się jeszcze 192.886 zł (282.934 - 90.048).W tej sytuacji należało, na podstawie art. 388 § 1 i 109 § 2 k.p.c., uchylić zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo za aparat fotograficzny Leica w kwocie 62.900 zł z odsetkami oraz w części oddalającej powództwo co do kwoty 382.387 zł z odsetkami, jak również w części rozstrzygającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Określając górną granicę 382.387 zł, do jakiej może być uwzględnione powództwo, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że uwzględniając kwoty dotychczas wypłacone przez PZU (2.181.292 zł) oraz pozostałą po częściowym uchyleniu wyroku kwotę 243.435 zł, podwyższoną następnie przez Sąd Najwyższy do kwoty 436.321 zł z tytułu podwyższenia odszkodowania za kamerę Video-Movie, powodowie nie mogą uzyskać po ponownym rozpoznaniu sprawy więcej niż 382.387 zł, gdyż maksymalną kwotą odszkodowania jest 3.000.000 zł, co jest niesporne.Rewizja pozwanego została częściowo oddalona na podstawie art. 387 k.p.c. wobec uznania za nieuzasadniony zarzutu co do zawyżenia odszkodowania za kamerę Video-Movie.