I CR 236/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Wasilkowska. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bogdana M. i Grażyny M. przeciwko Związkowi Polskich Artystów Plastyków - Zakładom Artystycznym "Art" w L. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 lutego 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie twierdzili, że pozwany Związek Polskich Artystów Plastyków zapłacił im za zamówiony pomnik tylko 194.040 zł i w związku z tym żądali w pozwie reszty umówionego wynagrodzenia w kwocie 215.960 zł. Strona pozwana przyznała, że w dniu 12.IX.1979 r. odebrała od powodów bez zastrzeżeń rzeźbę poświęconą pamięci mieszkańców ziemi lubartowskiej w walce o wolność narodową i społeczną. Powołując się na umowę, w której strony postanowiły, że w ewentualnych sporach, jakie mogą między nimi powstać, uznają za obowiązującą opinię Komisji Rzeczoznawców do Spraw Artystycznych zorganizowanej przy Związku, wnoszą jednak o odrzucenie pozwu ewentualnie o oddalenie powództwa zarzucając, że dochodzona pozwem kwota odpowiada wartości modelu realizacyjnego rzeźby, którego powodowie nie wykonali. Powodowie nie zaprzeczyli temu, że nie wykonali - nie mając takiego obowiązku - modelu pomnika, podtrzymywali jednak konsekwentnie twierdzenie, że samą rzeźbę wykonali kosztem 410.000 zł. Mając na uwadze, że w umowie brak jest wzmianki o modelu rzeźby, a wynagrodzenie określono w niej na 410.000 zł, Sąd Wojewódzki zasądził powództwo.W rewizji - powołującej się na podstawę z art. 368 pkt 1, 2, 3 i 5 k.p.c. - pozwany Związek wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu, albo o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Rewizja jest uzasadniona.Roszczenie twórcy o zapłatę wynagrodzenia za oddane dzieło jest sprawą cywilną (art. 2 § 1 k.p.c.), a w braku szczególnego przepisu prawa procesowego nadającego w innej także sytuacji przesłankom dopuszczalności drogi sądowej charakter dyspozycyjny strony mogły spór wyjąć spod orzecznictwa sądów powszechnych tylko przez poddanie go pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 2 § 2 i art. 697 k.p.c.). W umowie strony umieściły klauzulę prerogacyjną (art. 46 k.p.c.), co wskazuje na ich oczywisty zamiar utrzymania drogi sądowej dla sporów, jakie mogą wyniknąć ze stosunku prawnego, uregulowanego przez nie w tej sprawie. Myli się w konsekwencji pozwany Związek podnosząc, że w braku drogi sądowej postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego wyroku jest dotknięte nieważnością (art. 369 pkt 1 k.p.c.). Unormowanie, według którego wymagalność wynagrodzenia wiąże prawo materialne tylko "w braku odmiennej umowy" z momentem oddania dzieła (art. 642 k.c.), dozwala chwilę płatności przesunąć również na termin późniejszy. Odpaść jednak musi także zarzut ewentualnej przedwczesności powództwa, skoro strony postanowiły w umowie, że pozwany Związek zapłaci powodom wynagrodzenie do 14 dni od przyjęcia rzeźby, a powodowie wnieśli pozew - i Sąd wyrokował - po upływie tego czasu. Tym samym podstawy rewizyjne z art. 368 pkt 1 i 2 k.p.c. nie zachodzą.Uzasadniony jest już jednak zarzut przystąpienia do wyrokowania przed dostatecznym wyjaśnieniem wysokości wynagrodzenia, należnego powodom za wykonanie ostatecznego dzieła. W postępowaniu przed sądem rewizyjnym strony podały zgodnie, że do rzeźby o takich rozmiarach, jaką wykonali powodowie, nie mają zastosowania bezwzględnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 listopada 1977 r. w sprawie zasad i stawek wynagradzania twórców dzieł plastycznych oraz umów o wykonanie i wykorzystanie tych dzieł (Dz. U. Nr 36, poz. 158). Mimo bezspornego faktu, że w umowie nie zamieściły one wzmianki o projekcie realizacyjnym tej rzeźby, nie można jednak było - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - przyjmować a priori, że pozwany Związek zobowiązał się 410.000 zł zapłacić powodom za wykonanie samego ostatecznego dzieła, skoro przy wykładni umów prawo nakazuje brać pod rozwagę przede wszystkim zgodny zamiar stron i nie pomijać ustalonych zwyczajów tudzież zasad współżycia społecznego (art. 65 k.c.). Twierdzenie stron, czy na określenie w umowie wynagrodzenia na tę kwotę rzeczywiście wywarło wpływ zastrzeżenie przyjmujących zamówienie, że nie mogą rzeźby wykonać bez modelu, były i są nadal sprzeczne. Wydaje się jednak pozostawać nie bez znaczenia, że Komisja Rzeczoznawców w wypowiedzi powołanej przez Sąd Wojewódzki popiera tezę pozwanego Związku, wnioskując zmniejszenie tej kwoty - właśnie ze względu na odstąpienie przez powodów od wykonania modelu - o 25%. Pomocnym dla odtworzenia zgodnego zamiaru stron mogłoby być - w tej sytuacji - zaznajomienie się z praktyką ustalania wynagrodzenia za ostateczne dzieła tego typu. Wysłuchanie informacji biegłego co do tego, czy w praktyce zwykle (art. 628 § 1 k.c.) wykonanie takich dzieł wynagradza się kwotą zbliżoną do owych 410.000 zł ułatwiłoby przecież Sądowi Wojewódzkiemu zajęcie stanowiska w tej tak kontrowersyjnej pomiędzy stronami kwestii. Od tej jednak strony Sąd ten sprawy nie zbadał i stąd należy przyznać rację rewizji, że przedwcześnie przyjął, iż pozwany Związek powinien zapłacić powodom resztę wynagrodzenia w kwocie 215.960 zł.Zaskarżony wyrok więc uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Nie oznacza to jednak, że w toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Wojewódzki - wyjaśniając tę kwestię - będzie mógł skorzystać tylko z pomocy tych biegłych, których strony wyznaczyły w umowie o dzieło. Normy prawa procesowego służą realizacji norm prawa materialnego. Dlatego też czynności prawa cywilnego wywołują skutki procesowe, określone przepisami prawa procesowego. Sprzeczne z tym prawem, które wyłącza dyspozycję środkami dowodowymi, a daje uprawnienie sądowi dopuszczania dowodów z urzędu bez żadnych ograniczeń (art. 3 § 3, art. 232 k.p.c.) - i stąd nie wiąże sądu w takiej sprawie - jest zastrzeżenie w umowie o dzieło sztuk plastycznych, że w sporach, jakie powstaną przy jej wykonywaniu, strony uznają za obowiązującą je tylko opinię Komisji Rzeczoznawców do Spraw Artystycznych, powołanej przez Ministra Kultury i Sztuki w trybie określonym w uchwale nr 178 Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1967 r. w sprawie organizacji rzeczoznawstwa (M.P. Nr 42, poz. 201). Opinia biegłego staje się dowodem dopiero wówczas, gdy sąd wyda postanowienie o jego przeprowadzeniu. Pozasądowa wypowiedź rzeczoznawców, jest tym samym jednoznaczna z twierdzeniem tej strony, która się na nią powołuje w procesie. Podlega więc ocenie w postępowaniu sądowym i nie pozbawia sądu możności sprawdzenia jej, zwłaszcza zaś za pomocą dowodu z opinii biegłego sądowego.O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono w myśl art. 108 § 2 k.p.c.