I CR 257/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ignacego K. przeciwko Skarbowi Państwa o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 11 grudnia 1953 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo zmienił w ten sposób, że zasądził od pozwanego, na rzecz powoda dalszą kwotę 2.173 zł; uchylił co do kwoty 252 zł i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; w pozostałej zaś części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Lublinie zasądził na rzecz powoda kwotę 6.003 zł 80 gr z 8% od dnia 1 lipca 1953 r. tytułem odszkodowania z art. 39 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych za bezzwłoczne rozwiązanie umowy bez ważnej przyczyny, natomiast oddalił żądanie zapłaty należności za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe za 1952 i 1953 r. i zapłaty kwoty 1.134 zł jako różnicy między wysokością należnego a wypłaconego powodowi dodatku funkcyjnego.Wyrok ten w części oddalającej powództwo zaskarżył powód, wnosząc w rewizji o zmianę tej części i zasądzenie dalszej kwoty 5.113 zł.Skarżący zarzucił błędne zastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54), które - zdaniem skarżącego - nie dają podstawy do uznania za bezzasadne roszczenia powoda o zapłatę należności za niewykorzystane urlopy, sprzeczność z materiałem sprawy dokonanego przez Sąd ustalenia, jakoby powodowi z powodu omyłki wypłacono nienależną kwotę 515 zł 10 gr, a wreszcie niedokładność rozprawy polegającą na nie zbadaniu twierdzeń powoda dotyczących różnicy między należnym a wypłaconym dodatkiem funkcyjnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z twierdzeń pozwu wynika, że powód rozpoczął pracę u pozwanego jako pracownik umysłowy w dniu 28 maja 1951 r., a został zwolniony z pracy w dniu 30 czerwca 1953 r. i że w tym okresie wykorzystał jeden urlop miesięczny. Z uwagi na ten okres pracy powód nabył w 1952 r. po dniu 28 maja 1952 r. prawo do miesięcznego urlopu, a następny urlop miesięczny należał mu się w 1953 r. Skoro wykorzystał jeden z tych dwu urlopów, co jest okolicznością w sprawie niesporną, a w 1953 r. pracował do dnia 30 czerwca 1953 r., kiedy to, jak zaskarżony wyrok ustala, został wydalony z pracy bez ważnej przyczyny, przysługuje mu roszczenie o zapłatę należności za urlop w 1953 r. Wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu, jakoby wobec przyznania powodowi trzymiesięcznego wynagrodzenia z powodu bezpodstawnego wydalenia z pracy roszczenie o zapłatę za czas urlopu było w świetle przepisów powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. nieuzasadnione, Sąd Najwyższy nie podziela. Pogląd ten jest nietrafny.Wynagrodzenie z art. 39 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych jest z istoty swej odszkodowaniem za naruszenie przez pracodawcę obowiązku rozwiązania stosunku pracy w sposób zgodny z ustawą. W tych przypadkach pracownik traci pracę i związane z nią normalne źródło utrzymania siebie i rodziny w chwili zgoła nieoczekiwanej i popada w nieprzewidziane trudności. Odpowiedzialność materialna, jaką nakłada na pracodawcę art. 39 cytowanego rozporządzenia, jest niezależna od odpowiedzialności za naruszenie nabytego już prawa do urlopu. Ponieważ wobec ustania stosunku pracy urlop ten nie może być udzielony, pracodawca obowiązany jest, oprócz wynagrodzenia z art. 39 cytowanego rozporządzenia, zapłacić za czas urlopu. Żadne z tych roszczeń nie pochłania drugiego. Do takiego wniosku brak jakiejkolwiek podstawy prawnej. W szczególności nie uzasadniają takiego wniosku przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r., na które powołuje się Sąd Wojewódzki. Przepis § 8 powołanego rozporządzenia, który Sąd Wojewódzki miał na myśli, dotyczy kwestii urlopu w razie prawidłowego rozwiązania umowy przez wypowiedzenie. Norma ta pozwala na udzielenie pracownikowi należnego mu urlopu i wykorzystanie go w okresie wypowiedzenia, chyba że okres urlopu jest równy lub dłuższy od okresu wypowiedzenia. Prawidłowe rozwiązanie umowy przez wypowiedzenie nie może być i nie jest zrównane w skutkach z rozwiązaniem umowy bez ważnej przyczyny. Inne jest położenie pracownika, któremu prawidłowo umowę wypowiedziano, a inne, którego bezzwłocznie wydalono. Dlatego w pierwszym przypadku dopuszczalne jest wykorzystanie urlopu w okresie wypowiedzenia, w drugim należność za urlop jest odrębna i niezależna od odszkodowania za wydalenie.Wynika to z § 22 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 11 czerwca 1923 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 464), który dotychczas pozostaje w mocy. Przepis ten wyraźnie stanowi, że w razie rozwiązania przez pracodawcę umowy przed udzieleniem pracownikowi urlopu, do którego uzyskał już prawo, pracownikowi - z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu - należy się zapłata za czas urlopu. Wydalenie pracownika bez ważnej przyczyny jest rozwiązaniem umowy i § 22 wyżej powołany dotyczy w dzisiejszym stanie prawnym takiego właśnie rozwiązania, jeżeli natomiast rozwiązanie nastąpiło przez uprzednie wypowiedzenie, kwestie urlopowe z tym związane normuje § 8 nowego rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54). Skoro powołana władza, wydając nowe rozporządzenie wykonawcze (z dnia 28 lutego 1953 r.), nie uchyliła § 22 starego rozporządzenia (§ 14 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r.), lecz utrzymała je nadal w mocy, co do bezzwłocznego rozwiązania umowy, nie można stosować rozszerzającej wykładni § 8 nowego rozporządzenia. Ponadto należy mieć na uwadze, że pracownik wydalony bez ważnej przyczyny z reguły nie otrzymuje dobrowolnie od pracodawcy wynagrodzenia z art. 39 cytowanego rozporządzenia. Musi go dochodzić w drodze sądowej. Zaliczenie więc do okresu, w którym pracownik z powodu wydalenia znajduje się bez normalnych środków utrzymania, okresu niewykorzystanego urlopu, nie da się w ogóle pogodzić z pojęciem urlopu jako prawem do spokojnego i zasłużonego odpoczynku, zagwarantowanego pracującym Konstytucją PRL.Z tych zasad Sąd Najwyższy, uznając rewizję w tej części za uzasadnioną, zmienił częściowo zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powoda dalszą kwotę 2.173 zł tytułem należności za niewykorzystany w 1953 r. urlop wypoczynkowy. Wysokość tej należności jest między stronami niesporna, nie zachodziła więc potrzeba uchylania wyroku w tym zakresie (art. 386 k.p.c.).Jeżeli chodzi o dalsze roszczenie z tytułu urlopu, zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem. Powód, jak z niewadliwych ustaleń wyroku wynika, nie otrzymał urlopu jedynie za 1953 r.Nietrafny jest również zarzut sprzeczności ustalenia, że kwota 515 zł 10 gr niesłusznie została powodowi wypłacona i dlatego może być zaliczona na poczet dochodzonych należności. Ustalenie to jest zgodne z treścią dołączonego do akt wykazu należności, na który sam skarżący powołuje się. Wykaz ten stwierdza, że powód otrzymał kwotę 515 zł 10 gr w dniu 5 września 1953 r. tytułem premii za miesiąc lipiec 1953 r., w którym już nie pracował. Wywody skarżącego, jakoby ta kwota stanowiła premię za miesiąc czerwiec 1953 r., są oczywiście sprzeczne z treścią wykazu, który stwierdza, że premię za czerwiec 1953 r. powód otrzymał niezależnie od sumy 515 zł 10 gr. Zwalczane ustalenie nie jest sprzeczne z żadnym dowodem przeprowadzonym w sprawie i dlatego zasadnie Sąd Wojewódzki zmniejszył o tę sumę wynagrodzenie należne powodowi z mocy art. 39 powołanego rozporządzenia.Natomiast słusznie podnosi skarżący, że Sąd Wojewódzki nie zbadał należycie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczących różnicy między należnym a wypłaconym dodatkiem funkcyjnym. Sąd Wojewódzki nie rozważył w tym względzie treści wykazu, która mogłaby ewentualnie dać podstawę do ustalenia, że powodowi już od dnia 1 czerwca 1951 r. należał się dodatek funkcyjny w wysokości 283 zł 50 gr, a tymczasowo i zaliczkowo wypłacono mu do dnia 1 października 1951 r. dodatek tylko w wysokości 220 zł 50 gr. To uchybienie procesowe pociąga za sobą uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo o zapłatę różnicy w kwocie 252 zł (art. 384 k.p.c.).Z tych zasad orzeczono jak w sentencji.Przed ponownym rozstrzygnięciem. Sąd Wojewódzki przeprowadzi dodatkowo wskazane w rewizji dowody na wysokość należnego powodowi dodatku funkcyjnego od dnia 1 czerwca do dnia 1 października 1951 r.