I CR 282/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz.Sędziowie SN: C. Bieske, A. Wypiórkiewicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Haliny i Teodora K. przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Powszechnej Kasie Oszczędności w O. o umorzenie egzekucji na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 13 października 1987 r. oddalił rewizję oraz zasądził od powodów na rzecz strony pozwanej 5.000 zł kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktycznePowód Teodor K., będąc członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Mieszkaniowej (...) w K., miał prawo do lokalu własnościowego M-4 w budynku przy ul. (...) w K. Lokal ten zajmował wspólnie z żoną, powódką Haliną K. W okresie członkostwa powodowie przystąpili do budowy domu jednorodzinnego i w związku z tym w dniu 25 lutego 1984 r., na podstawie umowy zawartej z Powszechną Kasą Oszczędności Oddział w K., otrzymali kredyt bankowy w wysokości 1.500.000 zł, spłacany w okresie 40 lat. Według szczegółowych postanowień promesy kredytowej powodowie zobowiązali się do tego, że po wybudowaniu domu "zrzekną się uprawnień do zbycia lokalu spółdzielczego stanowiącego ich własność i pozostawią go do dyspozycji spółdzielni pod rygorem postawienia wypłaconego im kredytu w stan natychmiastowej wykonalności".W dniu 29 września 1986 r. powodowie, po wybudowaniu domu jednorodzinnego, sprzedali Wandzie O. w cenie 1.500.000 zł prawo do wymienionego na wstępie lokalu mieszkalnego. Nabywczyni została przyjęta w poczet członków, a powód ze spółdzielni wystąpił. W związku z tym Bank udzielający kredytu postawił ten kredyt w stan wymagalności i wdrożył egzekucję, składając odpowiedni wniosek wraz z tytułem wykonawczym do komornika Sądu Rejonowego w Kętrzynie [sygn. akt (...)].W dniu 7 maja 1987 r. powodowie wystąpili przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Powszechnej Kasie Oszczędności w O. (obecnie Powszechnej Kasie Oszczędności - Bankowi Państwowemu I Oddziałowi w O.) z powództwem o umorzenie egzekucji na tej podstawie, że postawienie przez pozwany Bank całego nie spłaconego kredytu w stan natychmiastowej wykonalności nie było prawnie dopuszczalne, gdyż powodowie wykazali wobec spółdzielni gotowość oddania do jej dyspozycji zajmowanego dotąd lokalu, spotkali się z brakiem z jej strony zainteresowania tą sprawą, a wobec tego rozporządzili lokalem na rzecz innej osoby, której przyjęcia w grono członków spółdzielnia nie odmówiła. Sąd Wojewódzki, wyrokiem z dnia 13 października 1987 r., powództwo oddalił przypisując istotne znaczenie dalszym następującym ustaleniom. W dniu 14 marca 1984 r. powodowie na piśmie złożyli wobec spółdzielni oświadczenie, że po wybudowaniu domu i uzyskaniu pozwolenia na jego użytkowanie wystąpią ze Spółdzielni, a lokal pozostawią do jej dyspozycji. Spółdzielnia powiadomiła powodów o uzyskaniu z pozwanego Banku informacji o zakończeniu budowy domu i zwróciła się wobec tego o przekazanie do jej dyspozycji mieszkania dotąd zajmowanego. Wezwanie to powodowie pozostawili bez odpowiedzi i mieszkania nie przekazali Spółdzielni. Natomiast w dniu 28 lipca 1986 r. powiadomili Spółdzielnię o zamiarze przeniesienia prawa do własnościowego lokalu mieszkalnego na rzecz Wandy O. W dniu 10 października 1986 r., a zatem już po sprzedaży, Zarząd Spółdzielni nie wyraził zgody na przyjęcie kupującej w poczet członków. Jednakże w dniu 21 października 1986 r. Wanda O. uzyskała członkostwo Spółdzielni. Dokonując oceny prawnej przytoczonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki przyjął, że powództwo mimo jego niewłaściwego sformułowania opiera się na art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., ale nie jest uzasadnione, gdyż tytuł wykonawczy nie przeczy zdarzeniom, na których opiera się jego powstanie. Powodowie bowiem nie wykonali zobowiązania przyjętego w umowie pożyczki pod rygorem postawienia kredytu w stan natychmiastowej wykonalności, gdyż lokal sprzedali, a nie oddali go do dyspozycji Spółdzielni. Nie ma tu znaczenia stanowisko Spółdzielni zajęte w tej sprawie. Stan taki uprawniał pozwany Bank do zaopatrzenia dokumentu stwierdzającego zobowiązanie oświadczeniem o wymagalności roszczenia po myśli art. 94 ust. 2 prawa bankowego. W rewizji od tego wyroku powodowie, domagając się jego zmiany i pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, w ramach podstawy zaskarżenia wymienionej w art. 368 pkt 4 k.p.c., zarzucili wadliwość co do zaistnienia okoliczności uzasadniających egzekucję kredytu. Odpowiadając na rewizję strona pozwana wniosła o jej oddalenie. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie może być uwzględniona. Rozstrzygające znaczenie ma treść umowy kredytowej, w jakiej pozostawały strony, określająca ich wzajemne zobowiązania. Zobowiązania powodów jako kredytobiorców do przekazania spółdzielni mieszkaniowej, po wybudowaniu domu jednorodzinnego, uprzednio otrzymanego od niej lokalu własnościowego ma głębokie umotywowanie społeczne wynikające z celów polityki mieszkaniowej Państwa. Chodzi tu o stworzenie warunków zgodnego z interesem społecznym korzystania przez obywateli z pomocy udzielanej przez Państwo przy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych ludności. Pomoc ta wyraża się w szczególności w kredytowaniu budownictwa spółdzielczego i udzielaniu ludności na dogodnych warunkach pożyczek bankowych na cele związane z budownictwem mieszkaniowym. Stosownie do brzmienia § 2 i § 14 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 listopada 1982 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów przez banki (Dz. U. Nr 45, poz. 293) banki uprawnione zostały do różnicowania w umowach kredytowych warunków ich udzielania, a niespełnienie przez kredytobiorców ustalonych warunków daje podstawę do wypowiedzenia kredytu. Warunki kredytowania określone w umowach mają na celu m.in. zapobieganie korzystaniu z udzielonego kredytu przy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych w sposób nie liczący się z zasadami odpowiedniego rozdziału i dozowania przez Państwo pomocy finansowej, stosownie do potrzeb obywateli i zasad społecznej sprawiedliwości. W szczególności chodzi tu o niedopuszczenie do dwukrotnego - jak w sprawie niniejszej - korzystania z kredytu bankowego na dogodnych warunkach - raz w związku z uzyskaniem prawa do lokalu spółdzielczego, a po wtóre - na skutek przystąpienia do budowy domu jednorodzinnego przy niespełnieniu warunku przekazania spółdzielni mieszkaniowej własnego lokalu za zwrotem odpowiednio zwaloryzowanego wkładu. Powodowie, otrzymując kredyt bankowy na zbudowanie domu jednorodzinnego, nie wykonali zaciągniętego wobec pozwanego Banku zobowiązania, gdyż lokal spółdzielczy został przez nich sprzedany osobie trzeciej po cenach wolnorynkowych. Nie mogą się przy tym powodowie skutecznie powoływać na brak zainteresowania ze strony Spółdzielni sprawą pozyskania zwolnionego przez nich lokalu. Zamieszczone bowiem w umowie kredytu bankowego postanowienie, że kredytobiorca po ukończeniu budowy domu jednorodzinnego przekaże do dyspozycji spółdzielni mieszkaniowej lokal własnościowy uprzednio mu przez tę spółdzielnię przydzielony, nie jest zastrzeżeniem świadczenia na rzecz osoby trzeciej, w rozumieniu art. 393 § 1 k.c., lecz warunkiem udzielenia kredytu o skutkach w umowie przewidzianych. Dlatego też nawet nieprzyjęcie przez spółdzielnię mieszkaniową zaofiarowanego jej lokalu (co praktycznie nie wystąpi ze względu na bardzo długą kolejkę osób oczekujących na mieszkanie) nie może uzasadniać wobec banku utrzymania dotychczasowych warunków spłaty kredytu. Niemniej jednak należy zauważyć, że prawidłowe jest - wbrew odmiennemu stanowisku rewizji - ustalenie, iż powodowie wezwani zostali przez spółdzielnię do zwrócenia jej lokalu, lecz to wezwanie pozostawili bez odpowiedzi. Podniesione w rewizji twierdzenie, że takiego wezwania nie otrzymali, nie może odnieść zamierzonego skutku. Nie zmienia istoty rzeczy to, że spółdzielnia w późniejszym okresie "wyraziła zgodę" na sprzedaż lokalu. Należy wreszcie stwierdzić, że umowa stron nie mogła pozbawić lub ograniczyć prawa powodów do dysponowania własnościowym lokalem mieszkalnym. Prawo do takiego lokalu jest zbywalne. Jednakże korzystając z uprawnienia do rozporządzania lokalem powodowie powinni byli liczyć się ze skutkiem, jaki takie rozporządzenie wywrze na stosunek umowy kredytowej. Skoro według promesy kredytowej niewykonanie omawianego zobowiązania powodów uprawniało pozwany Bank do postawienia wypłacanego kredytu w stan natychmiastowej wykonalności, to oświadczenie Banku o wymagalności roszczenia było prawnie uzasadnione. Sąd Wojewódzki zasadnie zatem przyjął, że powodom nie przysługuje roszczenie uregulowane w art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. Z tych zasad i z mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił rewizję jako nieuzasadnioną, a o kosztach instancji rewizyjnej orzekł na podstawie art. 99 i 108 § 1 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.