I CR 301/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Handlu Detalicznego artykułami przemysłowo-spożywczymi w P. przeciwko D. R. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego z dnia 19.XII.1957 r., zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo uchylił i sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla woj. warszawskiego w innym składzie przekazał.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego wyrokiem z dnia 19.XII.1957 r. zasądził od D. R. na rzecz Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Przemysłowo-Spożywczymi Przedsiębiorstwa Państwowego w P. 10.805,38 zł z 8% od dnia 31 stycznia 1951 r. do dnia zapłaty oraz umorzył postępowanie co do kwoty 3.961,61 zł, przy czym wyszedł z założeń następujących (...).Sąd ustalił następujący stan faktyczny.Pozwany w okresie od 1 września 1950 r. do 31 grudnia 1950 r. był kierownikiem sklepu nr 6 i w tym okresie pracy spowodował powstanie manka towarowo-kasowego na kwotę 10.805 zł i 38 gr, jak to wynika z ekspertyzy buchalteryjnej, dokonanej przez biegłego M. A.Za spowodowanie wymienionego manka pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w P. na 11/2 roku więzienia z art. 286 § 1 k.k., przy czym z uzasadnienia wyroku skazującego wynika, iż pozwany jako kierownik sklepu powódki przekroczył swoją władzę przez wydawanie towarów na kredyt oraz niedopełnił swych obowiązków, wykazując brak należytej troskliwości o dobro sklepu.Przesłuchani w toku procesu świadkowie nie ustalili, aby manko powstało z przyczyn niezależnych od pozwanego, a stwierdzili, iż manko powstało istotnie oraz iż odpowiedzialnym kierownikiem sklepu był pozwany.W myśl art. 7 k.p.c. ustalenia zapadłego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do spełnienia przestępstwa obowiązują sąd cywilny.W świetle powyższych ustaleń Sąd - uznając pozwanego winnym spowodowania manka w sklepie powódki - z mocy art. 134 k.z. orzekł jak w sentencji odnośnie kwoty 10.805 zł i 38 gr, ustalonej w wyniku ekspertyzy buchalteryjnej (...).W rewizji pozwany wnosi o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca naruszenie art. 134 k.z. i art. 473 k.z. przez przyjęcie, iż na skutek skazania pozwanego za popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. odpowiedzialność pozwanego za szkodę należy ocenić na podstawie art. 134 k.z., jakkolwiek w istocie pozwanemu można zarzucić jedynie niedopełnienie obowiązków wynikających ze stosunku pracy.Zarzut powyższy jest częściowo uzasadniony.Jak wynika z wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia 18 grudnia 1951 r., pozwany został skazany z art. 286 § 1 k.k. za to, że jako kierownik sklepu spożywczego M.H.D. przez branie artykułów pierwszej potrzeby bez pieniędzy oraz przez nienależyte prowadzenie sklepu spowodował manko niedopuszczalne w wysokości 10.653 zł 50 gr, przy czym działał na szkodę interesu publicznego.Z uzasadnienia wyroku wynika, iż ustalono, że pozwany często w godzinach przeznaczonych na pracę wychodził w swoich prywatnych sprawach na miasto, w czasie godzin pracy wychodził do kolegi grać w karty, sklepem się nie interesował, bywał w pracy bardzo często nieobecny, często brał ze sklepu rożne towary i nie płacił za nie należności ekspedientkom, wydawał różne towary swym kolegom na kredyt. Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego, wyrokiem w dniu 25 marca 1952 r. zatwierdził wyrok Sądu Powiatowego z dnia 18 grudnia 1951 r. z tym, że manko wynosi nieustaloną bliżej kwotę ok. 10.000 zł.Z powyższego charakteru czynu przestępnego, przypisanego pozwanemu w prawomocnym wyroku skazującym wynika, że mieszczą się w nim: 1) zarówno zaniedbania obowiązków wynikających ze stosunku pracy, jak i 2) działalność, nosząca już znamiona czynu niedozwolonego, a mianowicie branie artykułów pierwszej potrzeby przez pozwanego dla siebie bez pieniędzy i wydawanie towarów kolegom pozwanego na kredyt, jak na to wskazują okoliczności sprawy - bez zamiaru zapłaty należności. Tylko w takim zakresie, w jakim szkoda wiąże się z czynami niedozwolonymi pozwanego, odpowiada on na zasadzie art. 134 k.z., natomiast w pozostałej części, a zatem w zakresie, w którym szkoda wiąże się jedynie z niedopełnieniem obowiązków wynikających z umowy o pracę, a dotyczących sumiennego wykonywania czynności pracowniczych, pozwany odpowiada na podstawie art. 239 k.z., przy czym odpowiedzialność jego w tym zakresie już nie wchodziłaby w rachubę wobec wytoczenia powództwa dopiero w dniu 28 stycznia 1955 r., gdy stosunek pracy z pozwanym rozwiązano z dniem 28 lutego 1951 r. Ponieważ Sąd Wojewódzki sprawy z tego stanowiska w ogóle nie rozważył, przyjmując globalnie odpowiedzialność pozwanego za całą szkodę na podstawie art. 134 k.z. - zaskarżony wyrok narusza przepis art. 134 k.z. i art. 473 k.z. oraz uchybia przepisom art. 336 § 2 k.p.c. przez wadliwe ustalenie podstawy rozstrzygnięcia, co skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien ustalić zakres odpowiedzialności pozwanego z art. 134 k.z. oraz zakres odpowiedzialności pozwanego z art. 239 k.z., przy czym - w braku innych dowodów - należy przy ocenie wysokości szkody, odpowiadającej każdemu z tych zakresów, kierować się przepisem art. 330 k.p.c. z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy.Zarzut skarżącego, iż szkoda powstała wskutek okoliczności za które pozwany nie odpowiada, nie może odnieść skutku, gdy winą pozwanego została przesądzona prawomocnym wyrokiem skazującym (art. 7 § 1 k.p.c.).Zarzut skarżącego, iż odszkodowanie dochodzone podlega zmniejszeniu na podstawie art. 158 § 2 k.z., wiąże się jedynie z tymi zaniedbaniami pozwanego, które mają charakter niedopełnienie obowiązków pracowniczych, natomiast nie może obejmować czynów niedozwolonych, polegających na braniu w opisanych okolicznościach przez pozwanego artykułów pierwszej potrzeby ze sklepu bez pieniędzy i na wydawaniu towarów na kredyt. W tym stanie rzeczy zarzut powyższy, zawarty w rewizji jest bezprzedmiotowy, albowiem odpowiedzialność pozwanego z tytułu niedopełnienia obowiązków pracowniczych, jak tu wyżej wyjaśnianio nie wchodzi w rachubę ze względu na prekluzję z art. 473 k.z.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).