I CR 329/66

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 4 lutego 1969 r. sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu WHZ w W. o naruszenie praw autorskich na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 31 stycznia 1966 r. sygn. akt II C 99/64 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi do rozstrzygnięcia wnioski stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneJerzy K., twórca scenariusza, scenopisu, dokumentacji i reżyser średniometrażowego filmu "Szybownicy Świata", zrealizowanego przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych w 1958 r., twierdzi, że Agencja Reklamy i Wydawnictw Handlu Zagranicznego "A" naruszyła jego prawa autorskie oraz bezprawnie wykorzystała wyniki jego pracy reżyserskiej przez wykorzystanie ca 140 m tego filmu w zrealizowanym przez nią do celów reklamowych w 1959 r. filmie o łącznym metrażu ca 170 m pt. "Polskie szybowce". Na tej podstawie Jerzy K. w pozwie wniesionym 17 sierpnia 1961 r. - po ostatecznym skonkretyzowaniu swych roszczeń - żąda zasądzenia od Przedsiębiorstwa Państwowego WHZ, następcy prawnego Agencji "A", sumy 49 503 zł 88 gr tytułem zwrotu korzyści uzyskanych z eksploatacji filmu "Polskie szybowce", stosowanie do art. 56 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim, ponadto zaś, na podstawie art. 53 tejże ustawy, wnosi o usunięcie skutków dokonanego naruszenia przez ogłoszenie publiczne w prasie krajowej i zagranicznej wzmianki, że autorstwo filmu "Polskie szybowce" należy Do Jerzego K., twórcy filmu "Szybownicy Świata", który to film z niewielkimi i nieistotnymi zmianami został rozpowszechniony pod zmienionym tytułem. Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 31 stycznia 1966 r. zobowiązał stronę pozwaną do zamieszczenia w dwóch pismach krajowych i jednym zagranicznym według wyboru powoda następującego ogłoszenia: "Podaje się do publicznej wiadomości, że do filmu pt. "Polskie szybowce", zrealizowanego przez Agencję Reklamy i Wydawnictw Handlu Zagranicznego "A" w W. wmontowano fragmenty filmu pt. "Szybownicy Świata", zrealizowanego przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych w W., a wyreżyserowanego przez Jerzego K., który też był autorem scenariusza, scenopisu i dokumentacji tego filmu". Sąd ustalił, że w sprawie naruszenia praw autorskich przy realizacji filmu "Polskie szybowca" było prowadzone śledztwo, które umorzone zostało wobec nie stwierdzenia czynu przestępczego. W toku powyższego śledztwa stwierdzono, że dysponentem praw autorskich do filmu "Szybownicy Świata" była Wytwórnia Filmów Dokumentalnych w myśl § 10 umowy zawartej przez nią z reżyserem Jerzym K., który w § 11 tej umowy zastrzegł sobie tylko umieszczenie swego nazwiska na taśmie filmu. Zdaniem Prokuratury, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych sprzedając "A" ok. 120 m kontrnegatywu tego filmu "działała w sposób jak najbardziej legalny", a w związku z tym brak podstaw do przyjęcia, że miało miejsce naruszenie praw autorskich reżysera K. w rozumieniu art. 59 § 1 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim. Sąd Wojewódzki ustalił dalej, że powód otrzymał należne mu wynagrodzenie za wszystkie swoje czynności przy realizacji filmu, a ponieważ wszystkie swoje prawa autorskie do wykonanego filmu odstąpił Wytwórni Filmów Dokumentalnych, to ostatnio wymieniona Wytwórnia, odstępując część zdjęć "A", miała do tego podstawę prawną wynikającą z umowy. Dlatego też Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że w ustalonych okolicznościach nie może być mowy o naruszeniu autorskich praw majątkowych powoda, które mogłyby rodzić uprawnienia wynikające z art. 56 Prawa autorskiego Sąd Wojewódzki uznał natomiast, że brak wzmianki w filmie "A" o autorze zdjęć filmu "Szybownicy Świata", stanowiących ok. 80% filmu "Polskie szybowce", pozwala uznać, że nastąpiło naruszenie autorskich dóbr osobistych powoda, przewidziane w art. 52 p. 2 i 4 ustawy o Prawie autorskim i w związku z tym na podstawie art. 53 § 1 tej ustawy nakazał zamieszczenie w pismach odpowiedniej wzmianki w sprawie autorstwa powoda. Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyły rewizją obie strony. Pełnomocnik powoda w rewizji zarzuca naruszenie art. 1, 13, 15, 53, 56 i 59 ustawy o Prawie autorskim w związku z pkt 6 i 7 Ogólnych zasad zawierania umów przy zamawianiu i nabywaniu dzieł twórczości literackiej przy opracowaniu filmów i art. 123 kz , a ponadto uchybienie procesowe i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, względnie o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości. Pozwane Wydawnictwa, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, wnoszą o zmianę wyroku w części dotyczącej zobowiązania ich do zamieszczenia ogłoszenia, a nadto kwestionują prawidłowość orzeczenia o wzajemnym zniesieniu kosztów procesu. W toku postępowania rewizyjnego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1967 r. przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne: "1) Czy prawo autorskie przysługujące z mocy art. 13 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. przedsiębiorstwu, które wytworzyło film kinematograficzny, wyłącza prawa autorskie osób, których utwory stały się częścią składową filmu, a w razie odpowiedzi przeczącej na to pytanie 2) w jakim zakresie osoby takie prawa autorskie zachowują, w szczególności zaś, czy dotyczy to zarówno ochrony ich autorskich dóbr osobistych, jak i autorskich praw majątkowych". Po rozpoznaniu powyższych zagadnień Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów uchwałą z dnia 19 lutego 1968 r. uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną: "Prawo autorskie do filmu kinematograficznego, przysługujące z mocy art. 13 Prawa autorskiego przedsiębiorstwu, które film wytworzyło, nie wyłącza całkowicie praw autorskich osób, których twórczość złożyła się na powstanie dzieła filmowego. W szczególności, niezależnie od zezwolenia wymienionego przedsiębiorstwa, zezwolenie tych osób jest konieczne do opracowania innego dzieła na podstawie kinematograficznego dzieła filmowego". Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizje stron, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przytoczona wyżej zasada prawna, dotycząca zakresu prawa autorskiego do filmu kinematograficznego, jakie przysługuje wytwórni filmowej z mocy art. 13 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim, przesądza o niesłuszności stanowiska zaskarżonego wyroku, według którego powodowi nie przysługują żadne autorskie prawa majątkowe i w związku z tym rewizja pełnomocnika powoda w części odnoszącej się do oddalenia roszczeń powoda z tego tytułu zasługuje na uwzględnienie. Nie można także odmówić słuszności zarzutom obu rewizji, skierowanym przeciwko rozstrzygnięciu Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie ochrony autorskich dóbr osobistych powoda. Przede wszystkim należy zauważyć, że rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego w tej kwestii pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z zasadniczym stanowiskiem zaskarżonego wyroku, że wskutek odstąpienia przez powoda wszelkich praw autorskich do wykonanego filmu, film ten stał się własnością Wytwórni bez żadnych ograniczeń. Gdyby bowiem tak rzeczywiście było, to odstąpienie firmie "A" przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych taśmy filmowej bez jakichkolwiek zastrzeżeń co do ujawnienia nazwiska powoda jako twórcy filmu, nie pozwalało by także na przypisanie stronie pozwanej naruszenia autorskich dóbr osobistych powoda. Skoro jednak - w związku z treścią przytoczonej poprzednio zasady prawnej - powód swe osobiste prawa autorskie zachował, to możliwość ich naruszenia przez "A" wprawdzie istniała, lecz do obciążenia strony pozwanej konsekwencjami takiego naruszenia i uwzględnienie opartych na tym roszczeń powoda konieczne było ustalenie okoliczności, w jakich doszło do przekazania stronie pozwanej zdjęć z filmu "Szybownicy Świata" oraz przyczyn, dla których na taśmie filmowej nazwisko powoda nie zostało zamieszczone. Jeśli chodzi o rewizję pełnomocnika powoda, to zmierza on w tej części do zmiany treści nakazanego ogłoszenia przez stwierdzenie, że powód był autorem filmu "Polskie szybowce". Tak sformułowane żądanie pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem powoda, który twierdzi, że naruszenie jego dóbr osobistych jako twórcy filmu "Szybownicy Świata" polega na użyciu części taśmy tego filmu do filmu reklamowego "Polskie szybowce", którego przeznaczenie i niski poziom obniżają wartość artystyczną dzieła powoda. Sprzeczność ta wymaga wyjaśnienia przy ponownym rozpoznaniu roszczeń powoda o ochronę jego autorskich dóbr osobistych oraz przy rozstrzyganiu o zasadności tych roszczeń, jak również o sposobie ich zaspokojenia stosownie do art. 53 § 1 Prawa autorskiego. Przy wyborze tego sposobu należy rozważyć zawarte w rewizji strony pozwanej zastrzeżenia co do ewentualnych ujemnych skutków, jakie publiczne ujawnienie naruszeń Prawa autorskiego przy produkcji filmu reklamowego mogłoby pociągnąć dla skuteczności reklamy na rynkach zagranicznych polskich artykułów eksportowych. W tym stanie rzeczy, gdy zarzuty obu rewizji okazały się usprawiedliwione, a wobec przyjęcia przez Sąd Wojewódzki wadliwego założenia prawnego, zachodzi potrzeba dokonania uzupełniających ustaleń, Sąd Najwyższy na mocy art. 388 § 1 kpc orzekł jak w sentencji.