I CR 760/71

SentencjaJerzy K. p/ P.P. “Wydawnictwa Handlu Zagranicznego" w W. o naruszenie praw autorskich rewizja pozwanego od wyroku SW miasta st. W. z dnia 21 lutego 1970 r. (II C 496/69) Sąd Najwyższy wyrok uchyla w części zasądzającej kwotę 49 503,88 zł z odsetkami oraz orzekającej o kosztach procesu i opłat sądowych sprawę w tym zakresie przekazuje SW miasta st. W do ponownego rozpoznania, jemu pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego - poza tym rewizję oddala.Uzasadnienie faktyczneJerzy K., twórca scenariusza, scenopisu, dokumentacji i reżyserii średniometrażowego filmu “Szybownicy świata", zrealizowanego przez WFD w 1958 r. twierdzi, że Agencja Reklamy i Wydawnictw Handlu Zagranicznego “Agpol" naruszyła jego prawa autorskie oraz bezprawnie wykorzystała wyniki jego pracy reżyserskiej przez wykorzystanie ca. 140 m tego filmu w zrealizowanym przez nią dla celów reklamowych w 1959 r. filmie o łącznym metrażu ca. 170 m pt. “Polskie szybowce".Na tej podstawie Jerzy K. w pozwie wniesionym 7 sierpień 1961 r. po ostatecznym skonkretyzowaniu swoich roszczeń - żąda zasądzenia od P.P. “WHZ", następcy prawnego Agencji “Agpol" 49 503,88 zł tytułem zwrotu korzyści uzyskanych za eksploatację filmu “Polskie szybowce" stosownie do art. 56 Prawa autorskiego, ponadto zaś na podstawie art. 53 tejże ustawy wnosi o usunięcie skutków dokonanego naruszenia przez ogłoszenie publiczne w prasie krajowej i zagranicznej odpowiedniej wzmianki stwierdzającej prawa autorskie powoda.Rozpoznając sprawę po raz pierwszy Sąd Wojewódzki uwzględnił jedynie żądanie dokonania ogłoszenia wzmianki, natomiast żądanie zasądzenia zwrotu uzyskanych korzyści oddalił. Sąd ten ustalił, że powód otrzymał należne mu wynagrodzenie, za wszystkie swoje czynności przy realizacji filmu, a ponieważ wszystkie swoje prawa autorskie do wykonanego filmu odstąpił WFD, to ostatnio wymieniona Wytwórnia odstępując część zdjęć “Agpolowi", miała do tego podstawę prawną wynikającą z umowy. Dlatego też Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że w ustalonych okolicznościach nie może być mowy o naruszeniu praw autorskich majątkowych powoda, które mogłyby rodzić uprawnienia wynikające z art. 56 Prawa autorskiego.Sąd Wojewódzki uznał natomiast, że brak wzmianki w filmie “Agpolu" o autorze zdjęć filmu “Sz.ś", stanowiących około 80% filmu o “Polskie szybowce", pozwala uznać, że nastąpiło naruszenie autorskich dóbr osobistych powoda, przewidziane w art. 52 pkt 2 i 4 Prawa autorskiego i w związku z tym na podstawie art. 53 SYMBOL 167 \f "Courier New" \s 12 1 Prawa autorskiego nakazał zamieszczenie w pismach odpowiedniej wzmianki w sprawie autorstwa powoda.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji obu stron Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1967 r. przedstawił składowi Siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne; “1) Czy prawo autorskie przysługujące z mocy art. 13 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. przedsiębiorstwu, które wytworzyło film kinematograficzny, wyłącza prawa autorskie osób, których utwory stały się częścią składową filmu -a w razie odpowiedzi przeczącej na to pytanie -2) w jakim zakresie osoby takie prawa autorskie zachowują, w szczególności zaś czy dotyczy to zarówno ochrony ich autorskich dóbr osobistych, jak i autorskich praw majątkowych".Po rozpoznaniu powyższych zagadnień Sąd Najwyższy w składzie Siedmiu sędziów uchwałą z dnia 19 lutego 1968 r. uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną: (III CZP 40/67)“Prawo autorskie do filmu kinematograficznego, przysługujące z mocy art. 13 Prawa autorskiego przedsiębiorstwu, które film wytworzyło nie wyłącza całkowicie praw autorskich osób, których twórczość złożyła się na powstanie dzieła filmowego. W szczególności, niezależnie od zezwolenia wymienionego przedsiębiorstwa, zezwolenie tych osób jest konieczne do opracowania innego dzieła na podstawie kinematograficznego dzieła filmowego".Po rozpoznaniu sprawy Sąd Najwyższy uchylił wyrok SW i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w całości, przy czym ustalił, że na prośbę firmy “Agpol" WFD wydała kontrnegatyw filmu “Sz.ś" z którego to “Agpol" wykorzystał w filmie “Polskie szybowce" 132 m materiału na ogólny metraż filmu 176 m. Według opinii biegłej L. na 66 zdjęć składających się na film “Polskie szybowce" 56 ujęć o długości łącznej 130,9 m zostało wykopiowane z filmu “Sz.ś" produkcji WFD i reżyserii powoda co odpowiada stosunkowi 20% materiałów własnych i 80% materiałów z filmu “Sz.ś".Na podstawie powyższych ustaleń skoro Wytwórnia Filmów Dokumentalnych nie udzieliła zezwolenia na wykorzystanie filmu reżyserii powoda i w innym dziele filmowym produkcji pozwanego, a pozwany nie uzyskał także zezwolenia powoda na wykorzystanie jego filmu “Sz.ś" do opracowania innego dzieła filmowego - Sąd Wojewódzki uznał, że strona pozwana naruszyła prawa autorskie powoda. Naruszenie autorskich dóbr osobistych powoda Sąd Wojewódzki dopatrzył się w pominięciu wbrew wymaganiom przewidzianym w związku z art. 52 Prawa autorskiego nazwiska powoda w filmie reklamowym pozwanego, który wykorzystał scenopis, scenariusz i dzieło reżyserskie powoda. Naruszenie majątkowych praw autorskich uzasadnia na podstawie art. 56 Prawa autorskiego żądanie wydania uzyskanych z tego naruszenia korzyści, których rozmiar Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie opinii biegłego na kwotę 49 503,88 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, który domaga się uchylenia wyroku lub jego zmiany i oddalenia powództwa, Sąd Najwyższy zważył co następuje:Skarżący przede wszystkim kwestionuje w rewizji pogląd Sądu Wojewódzkiego o rozstrzygającym znaczeniu dla wyniku sprawy Uchwały Sądu Najwyższego III CZP 40/67 dotyczącej wykładni art. 13 Prawa autorskiego i podnosi, że obrona pozwanego opiera się nie na powyższym przepisie, lecz na treści stosunków umownych łączących z jednej strony powoda z Wytwórnią Filmów Dokumentalnych, z drugiej zaś - tę wytwórnię i pozwane przedsiębiorstwa. Wychodząc przeto z błędnego założenia i nie dopuszczając powołanych w piśmie z dnia 8 grudnia 1968 r. dowodów SW zdaniem skarżącego nie wyjaśnił podstawy prawnej obrony pozwanego.Zarzut powyższy nie jest uzasadniony. Wbrew stanowisku skarżącego wymieniona uchwała Sądu Najwyższego przyznająca w drodze wykładni art. 13 Prawa autorskiego w pewnym zakresie prawa autorskie - obok przedsiębiorstwa - osobom, których twórczość złożyła się na jego powstanie, tym samym przesądził o istnieniu podstawy prawnej dla roszczeń powoda. W świetle bowiem tej uchwały opracowanie przez “Agpol" filmu reklamowego “Polskie szybowce" na podstawie dzieła filmowego “Szybownicy świata", którego współautorstwo przysługiwało powodowi, wymagał - niezależnie od zgody wyrażonej przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych - również zgody powoda.W tym stanie prawnym obrona pozwanego może iść tylko w jednym kierunku, mianowicie wykazania, że powód taką zgodę wyraził bądź pozwanemu, bądź też w umowie z WFD przez upoważnienie tej wytwórni do dysponowania dziełem “Szybownicy świata" w zakresie przekształcenia go na inne dzieło filmowe. Jeżeli chodzi o pierwszą ewentualność, to w sprawie brak jest stwierdzeń ze strony pozwanej, że powód wyraził wobec firmy “Agpol" zgodę na przerobienie filmu “Szybownicy świata" na film reklamowy “Polskie szybowce". Również treść przedłożonych umów zawartych przez powoda z WFD nie zawiera upoważnienia wytwórni do wykorzystania filmu “Szybownicy świata" do opracowania innego filmu o celach reklamowych i odmiennych założeniach artystycznych. Także “ogólne zasady zawierania umów przy zamawianiu i nabywaniu dzieł twórczości literackiej przy opracowaniu filmów", stanowiący załącznik do Zarządzenia Dyrektora C.Z.W.F. z 17 grudnia 1955 r., do których kontrahenci odwołują się w wymienionych umowach, nie zawierają postanowień z których wynikałoby upoważnienie zamawiającej wytwórni filmowej do przerobienia dzieła filmowego na inne dzieło filmowe. W szczególności sformułowanie pkt 6 ogólnych zasad, na które powołuje się strona pozwana i w którym przyznaje się zamawiający “prawo dyspozycji dziełem w całości lub w części w formie dowolnej przy pomocy wszelkiej techniki w dalszym opracowaniu również przez innych autorów", nie uzasadnia wniosku, jaki wyprowadza zeń skarżący, który przy wykładni tego sformułowania Ogólnych Zasad pomija ściśle z nim wiążący się ustęp 1 pkt 6. Z zestawienia obu tych fragmentów wynika w sposób niewątpliwy, że przyznanie zamawiającemu uprawnienia do dalszego opracowania dzieła “również przez innych autorów" mieścić się muszą w “zakresie" sprecyzowanym w ustępie 1, według którego zamawiający od przyjmującego zamówienie “prawo do przeniesienia utworu na taśmę filmową i publicznego wyświetlenia filmu w kraju i za granicę za pomocą wszelkiej techniki". Jeżeli do tego dodać treść końcowego ustępu tego fragmentu, według którego “autorowi przysługuje prawo zgłoszenia uzasadnionych propozycji co do osób którym ma być powierzone dalsze opracowanie dzieła", to staje się oczywistym, że dokonana przez “Agpol" przeróbka filmu “Sz.ś" na film reklamowy o odmiennych założeniach artystycznych “Polskie szybowce" i dużo niższym poziomie artystycznym nie mieści się w ramach uprawnień eksploatacyjnych przysługujących Wytwórni Filmów Dokumentalnych na podstawie zawartych z powodem i opartych na “ogólnych zasadach" umów. W tym stanie rzeczy trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że przerobienie filmu dokonane przez “Agpol" wymagało, niezależnie od zezwolenia Wytwórni Filmów Dokumentalnych również zgody powoda, której brak uzasadnia wniosek o naruszeniu praw autorskich powoda. W związku z tym nie może odnieść skutku zarzut rewizji dotyczący niewyjaśnienia zakresu, w jakim nastąpiło nabycie praw przez pozwane przedsiębiorstwo od Wytwórni Filmów Dokumentalnych. Skoro bowiem dla wykorzystania filmu konieczna była zgoda powoda, której nie mogła zastąpić umowa zawarta z wytwórnią, wyjaśnienie treści umowy i zakresu udzielonej w niej przez wytwórnię pozwanemu uprawnień do wykorzystania filmu nie mogło mieć wpływu na ocenę naruszenia praw autorskich powoda. Chybiony jest również zarzut niewyjaśnienia kwestii zniszczenia naświetlonej taśmy filmowej w laboratorium Wytwórni Filmów Dokumentalnych.Jak wynika z uzasadnienia, wyroku Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie oceny zeznań świadków U. i W., że zniszczenie materiałów filmowych nie jest prawdopodobne, w związku z tym, że “Agpol" nie uzyskał zezwolenia na wykonywanie zdjęć z powietrza. Twierdzenie skarżącego, że zniszczeniu uległy zdjęcia naziemne, jest pozbawione znaczenia, ponieważ w świetle opinii biegłego L. użyte do reklamowego filmu zdjęcia z filmu “Sz.ś" przede wszystkim obejmują zdjęcia wykonane z powietrza. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że gdyby nawet twierdzenie o zniszczeniu filmu “Agpolu" okazało się prawdziwe, nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy, ponieważ również przy przyjęciu, że “Agpol" otrzymał od Wytwórni Filmów Dokumentalnych film powoda tytułem odszkodowania za film zniszczony, użycie filmu przez pozwane przedsiębiorstwo dla wytworzenia innego filmu stanowiłoby naruszenie autorskich praw osobistych i majątkowych powoda.Również nie jest uzasadniony zarzut rewizji oparty na poglądzie, że reżyser filmu i autor scenopisu nie podlegają ochronie prawa autorskiego, pogląd ten jest błędny. Przy obecnym stanie techniki produkcji filmowej działalność reżysera jest wybitnie twórcza i jego indywidualność decyduje o walorach i poziomie artystycznym filmu. Niezależnie od tego rodzaju poglądów wyrażanych w literaturze o tematyce prawno­filmowej świadczy o tym powszechnie znany fakt, że w języku potocznym wartość filmu określa się przez wskazanie nazwiska reżysera a nie nazwy firmy producenta. Również twórcza jest działalność autora scenopisu, który odzwierciedla koncepcje artystyczną przyszłego filmu i którego autorem lub współautorem jest z reguły reżyser. Wkład twórczy obu tych pracowników w dzieło filmowe jest tak wielki a jednocześnie decydujący o wartości artystycznej filmu, że w pełni usprawiedliwia im przyznanie ochrony prawa autorskiego. Trafne jest natomiast zarzut rewizji dotyczący sposobu określenia wysokości roszczenia powoda o zwrot uzyskanych korzyści.Zasądzając na rzecz powoda tytułem zwrotu korzyści uzyskanych przez pozwanego i naruszenia prawa autorskiego kwotę 49 503 zł Sąd Wojewódzki oparł się na opinii biegłego W. Jak jednak wynika z opinii tego biegłego, wyliczona przez niego kwota aprobowana przez Sąd Wojewódzki obejmuje wpływy ze sprzedaży filmu stanowi więc zysk przedsiębiorstwa pochodzący z produkcji filmu. Jest oczywiste, że na zysk osiągnięty z produkcji filmu złożyła się nie tylko korzyść wynikająca z użycia do jego produkcji części filmu powoda, ale również praca zespołu pozwanego przedsiębiorstwa zarówno fachowa jak i organizacyjna oraz dokonane przez te przedsiębiorstwo na sfinansowanie i wytworzenie filmu nakładu.Kwestionowane więc rozstrzygnięcie prowadzi w rezultacie do odebrania pozwanemu całego zysku i pozbawienia go dochodu z wyprodukowanego filmu. Taki rezultat nie odpowiada intencjom art. 56 Prawa autorskiego, który jest podstawą uwzględnienia tej części powództwa. Przewidziany bowiem w tym przepisie obowiązek wydania przez naruszającego cudze prawa autorskie uzyskanych korzyści autorowi obejmuje tylko te korzyści, jakie naruszający osiągnął dzięki naruszeniu. Dla określenia takich korzyści biegły obowiązany jest rozważyć wszystkie elementy działalności przedsiębiorstwa składające się na wytworzenie filmu i uwzględniając te wszystkie czynniki obliczyć, jaki udział w wyprodukowaniu filmu miało użycie do tego produkcji części filmu reżyserii powoda. Ta operacja pozwoli z kolei na określenie jaka część zysku osiągniętego z wyprodukowania filmu została osiągnięta dzięki użyciu filmu reżyserii powoda.Ponieważ Sąd Wojewódzki zasądzając na rzecz powoda całą kwotę zysku osiągniętego z produkcji filmu, naruszył przepis art. 56 Prawa autorskiego, sprawa w tym zakresie wymaga ponownego rozpoznania w myśl wskazań przytoczonych wobec czego sąd Najwyższy zaskarżony wyrok w powyższej części uchylił z mocy art. 388 SYMBOL 167 \f "Courier New" \s 12 2 kpc oddalając rewizję w pozostałej części i orzekł jak w sentencji.