I CR 364/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: A. Meszorer, L. Moskwa.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka M. przeciwko Spółdzielni Pracy Usług Technicznych "Zryw" w L. i in. o eksmisję i wydanie rzeczy, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 21 stycznia 1955 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód twierdzi, że w dniu 13 czerwca 1951 r. zawarł ze Spółdzielnią Pracy "Zryw" (poprzednio noszącą nazwę "Poligon") umowę dzierżawy, na podstawie której wydzierżawił jej swój "Zakład dla światłodruku, planów i rysunków technicznych - Elektrokopia". Wydzierżawiony zakład, składający się z lokalu i odpowiednich maszyn, został wbrew woli powoda przekazany spółdzielni "Zorza". Wobec tego, że Spółdzielnia "Zorza" zdewastowała urządzenia wydzierżawionego zakładu, powód żąda w sprawie niniejszej zobowiązania obydwu pozwanych spółdzielni do wydania mu przedmiotu dzierżawy.Wyrokiem z dnia 21 stycznia 1955 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie powództwo oddalił ustaliwszy, że powód jest członkiem pozwanej Spółdzielni "Zorza" i pracuje w jej punkcie usługowym, że umowa z dnia 13 czerwca 1951 r. nie nabrała mocy, gdyż nie została zatwierdzona przez Związek Branżowy oraz że lokal, w którym mieścił się wydzierżawiony zakład powoda, został nakazem władzy kwaterunkowej z dnia 19 listopada 1954 r. przydzielony Spółdzielni "Zorza".Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi nie przysługuje roszczenie o eksmisję z lokalu, skoro stracił on do niego posiadany poprzednio tytuł, natomiast jeśli chodzi o maszyny, to jako członek spółdzielni nie może żądać ich wydania tak długo, dopóki jest członkiem pozwanej Spółdzielni, zgodnie bowiem z § 11 statutu członek obowiązany jest wnieść do niej tytułem wkładu posiadane środki produkcji, zatem roszczenie powoda w tym zakresie jest przedwczesne.Sąd Wojewódzki pominął natomiast całkowicie wynikającą z twierdzeń stron okoliczność, że pozwana uzyskała nieprawomocne orzeczenie administracyjne o przymusowym wykupie spornych maszyn oraz nie ustosunkował się do wniosku powoda o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wykupu.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżył powód, który następnie nadesłał odpis decyzji Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 20.VIII.1955 r. Nr OA 3-D-31-126, mocą której uchylono orzeczenie w przedmiocie wykupu maszyn powoda z tym uzasadnieniem, że mogą one być przejęte przez pozwaną jako udział członkowski.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to trafnie podniósł powód na rozprawie w Sądzie Najwyższym, Sąd Wojewódzki ustalił, że jest on członkiem Spółdzielni "Zorza" bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego, a w szczególności bez zbadania, czy złożył on odpowiednią deklarację i czy został przyjęty na członka w sposób przewidziany w statucie. Gdyby się okazało, że powód nie jest członkiem Spółdzielni "Zorza", w której dyspozycji znajdują się w tej chwili sporne maszyny, to rozumowanie Sądu I instancji, które doprowadziło do uznania przedwczesności żądania powoda, straciłoby swą podstawę.Niezależnie od tego, za trafne należy uznać zarzuty skargi rewizyjnej, że nawet posiadanie przez powoda przymiotu członka Spółdzielni "Zorza" nie czyniło bynajmniej jego żądania przedwczesnym. Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o spółdzielniach, statut może ustalić, że członek będący właścicielem środków produkcji objętej zakresem działania spółdzielni obowiązany jest oddać je w całości lub w części do rozporządzenia spółdzielni. Stosownie do tego przepisu statut Spółdzielni "Zorza" w § 11 stanowi, że członek będący właścicielem środków produkcji objętej działalnością spółdzielni jest obowiązany wnieść je tytułem wkładu na żądanie zarządu, przy czym od wykonania tego obowiązku może być uzależnione przyjęcie zgłaszającego się na członka.Z zacytowanego przepisu ustawy o spółdzielniach oraz postanowienia statutu wynika, że należące do członka spółdzielni środki produkcji nie stają się automatycznie własnością spółdzielni z chwilą wstąpienia jego do spółdzielni oraz że nie jest wyłączone, że członek spółdzielni zatrzymuje własność i dyspozycję środkami produkcji. Z przepisów tych wynika dalej, że przekazanie przez członka środków produkcji na rzecz spółdzielni następuje dopiero na żądanie zarządu oraz że nawet to żądanie nie powoduje jeszcze zmiany w zakresie własności i posiadania środków produkcji, lecz stwarza jedynie dla członka statutowy obowiązek przekazania jego środków produkcji. W razie odmowy obowiązek ten może być wymuszony bądź przez zastosowanie środków wewnątrzspółdzielczych, nie wyłączając zagrożenia wykluczeniem opornego członka, bądź też na zasadach ogólnych w drodze sądowej, jeśli spółdzielnia uzna, że korzystniejsze jest dla niej zatrzymanie niesubordynowanego członka i przejęcie jego środków produkcji, niż wykluczenie go z grona członków.Z ustaleń Sądu I instancji wynika, iż zarząd Spółdzielni "Zorza" dotychczas nie zażądał od powoda przekazania spornych maszyn, skoro z powodem zawarto umowę dzierżawy tych maszyn, a następnie wystąpiono o ich wykup. Co więcej, zawarcie tej umowy w chwili wstępowania powoda do Spółdzielni "Poligon" (poprzedniczki pozwanych) mogło wskazywać na wolę stron, że warunkiem wstąpienia powoda do spółdzielni było pozostawienie mu własności środków produkcji, przy czym zostaną one jedynie spółdzielni wynajęte za umówionym czynszem. W świetle obowiązującego ustawodawstwa spółdzielczego brak podstaw do uznania, że przyjęcie przez spółdzielnię tego rodzaju obowiązku wobec członka pozbawione byłoby mocy.Z zasad powyższych oraz ze względu na toczące się w czasie trwania procesu w I instancji postępowanie administracyjne o wykup maszyn należało uznać za zasadny wniosek powoda o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego (art. 191 pkt 3 k.p.c.). Obecnie jednak skoro postępowanie administracyjne zakończyło się korzystnym dla powoda orzeczeniem, wniosek ten stał się bezprzedmiotowy, zachodzi zaś potrzeba merytorycznego rozpoznania sprawy.Odrębnego omówienia wymaga żądanie wydania objętego pozwem lokalu, który powód umową z dnia 13.VI.1951 r. wynajął pozwanym wraz z maszynami, a to ze względu na nakaz, jaki pozwana otrzymała w dniu 19.XI.1954 r. Uzyskanie przez pozwaną Spółdzielnię nakazu kwaterunkowego na sporny lokal i połączona z tym utrata przez powoda praw do tego lokalu wyłącza w zasadzie prawo powoda do żądania eksmisji strony pozwanej. Nakaz ten nie mógłby jednak odnieść takiego skutku, gdyby się okazało, że został przez stronę pozwaną uzyskany w celu unicestwienia spodziewanego wyroku sądowego, gdyż takie celowe przeciwdziałanie wymiarowi sprawiedliwości stanowiłoby, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nadużycie prawa przez osobę starającą się o nakaz, a wynikające z takiego działania prawa podmiotowe nie zasługiwałyby na ochronę (art. 3 przep. og. pr. cyw.). Na to, że takie właśnie było postępowanie pozwanej, zdaje się wskazywać data nakazu, z której wynika, że został on uzyskany w dwa miesiące po wytoczeniu powództwa przez powoda w sprawie niniejszej. Wymaga jednak zbadania, czy starania o uzyskanie nakazu na sporny lokal zostały przez pozwaną wszczęte przed powzięciem wiadomości o wytoczeniu przez powoda powództwa, czy też po tym terminie, gdyż ta okoliczność mogłaby wskazywać na ewentualną sprzeczność postępowania pozwanej z zasadami współżycia społecznego. Trzeba jednak dodać, że za sprzeczne z tymi zasadami należałoby także uznać staranie się przez pozwaną o nakaz kwaterunkowy wprawdzie wszczęte przed wytoczeniem przez powoda powództwa, ale w czasie, gdy o zamiarze takim zawiadomił on już pozwaną.W końcu wyjaśnić należy, że bezzasadny był także zarzut pozwanych niedopuszczalności drogi sądowej. Stawiając ten zarzut, pozwane nie uwzględniły przede wszystkim faktu, że powód wywodzi roszczenie swe nie ze stosunku spółdzielczego, lecz z umowy dzierżawy. Poza tym z postanowień statutu pozwanej Spółdzielni nie wynika, bynajmniej, aby członek spółdzielni obowiązany był w każdym wypadku wyczerpać drogę wewnątrzspółdzielczą (takie ograniczenie wynika np. z § 18, gdy chodzi o decyzję o wykluczeniu członka).Z zasad powyższych, skoro Sąd pierwszej instancji wyszedł z błędnych założeń, a prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych, zaskarżony wyrok należało w myśl art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.