I CR 418/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek (sprawozdawca). Sędziowie: T. Byliński, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. przeciwko 1) Janowi K., 2) Władysławowi W., 3) Konstantemu K. i 4) Janowi C. o 15.488,75 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanych 2), 3) i 4) od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 28 grudnia 1955 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej powództwo od pozwanych Władysława W., Konstantego K. i Jana C. i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia solidarnie od pozwanych: K. - jako magazyniera oraz W., K., C. - jako członków zarządu kwoty 15.488 zł 75 gr z tytułu szkody, jaką poniosła, płacąc karę konwencjonalną za przeterminowany z winy pozwanych zwrot beczek od piwa.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa i wyjaśnili: pozwany K. - że kontrola beczek od piwa nie należała do niego, ale do pozostałych pozwanych, którzy kolejno pełnili obowiązki kierownika do spraw handlowych, pozostali zaś pozwani - że powierzone im obowiązki, każdy w okresie swego urzędowania, spełniali należycie.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz strony powodowej od pozwanych W. i K. solidarnie 8.583 zł 80 gr z prawnymi odsetkami od 8 kwietnia 1955 r., a od pozwanego Jana C. kwotę 6.904 zł 95 gr z 8% od 8 kwietnia 1955 r.W pozostałej części co do wymienionych pozwanych, a w całości co do pozwanego K. Sąd powództwo oddalił.W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki ustalił, że do obowiązków pozwanego K. jako magazyniera, nie należała kontrola beczek z rozprowadzonego piwa, nie odpowiada on zatem za przetrzymywanie tych beczek. Co do pozostałych pozwanych, to pełnili oni obowiązki kierownika handlowego i członka zarządu: W. od 11.IV.1952 r. do 1 sierpnia 1953 r., K. od 1 sierpnia do 31 grudnia 1953 r., a C. od 1 stycznia do 15 kwietnia 1954 r. Odpowiadają oni za kwoty od nich zasądzone, albowiem kwota 8.583 zł 80 gr zasądzona od W. i K. jest karą zapłaconą przez powodową Spółdzielnię za przetrzymanie beczek, pobranych z piwem w II, III i IV kwartale 1953 r., a więc w czasie, gdy do tych pozwanych należało czuwanie nad zwrotem beczek w terminie. Kwota 6.904 zł 95 gr zasądzona od C. jest karą za niezwrócenie w terminie beczek pobranych w roku 1953, jednakże odpowiedzialność za przetrzymanie spada - zdaniem Sądu - tylko na pozwanego C., nie zareagował on bowiem na wezwanie o zwrot tych beczek w wyznaczonym dodatkowym terminie, który przypadał w całości na okres jego urzędowania. Tej ostatniej kwoty powodowa Spółdzielnia dostawcy piwa, Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O., do czasu wydania wyroku nie zapłaciła, zdaniem jednak Sądu Wojewódzkiego nie wpływa to na zasadność powództwa, albowiem powodowa Spółdzielnia kwotę powyższą zapłacić musi.Wyrok zaskarżyli pozwani W., K. i C. Skarżący zarzucają obrazę prawa materialnego i naruszenie przepisów procesowych, w szczególności nienależyte wyjaśnienie sprawy, i wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do postanowień art. 45 ustawy o spółdzielniach każdy członek zarządu winny czynu lub zaniedbania, przez które spółdzielnia poniosła szkodę, odpowiada za nią osobiście, a jeżeli winnych jest więcej, odpowiadają oni solidarnie.Przepis ten może uzasadnić kwestionowaną w rewizji solidarną odpowiedzialność pozwanych, warunkiem jednak takiej odpowiedzialności, podobnie jak to ma miejsce w wypadkach przewidzianych w art. 137 k.z., jest to, by współwinni członkowie zarządu wyrządzili szkodę wspólnie.Nie można będzie zatem obciążyć np. pozwanego W. odpowiedzialnością za przetrzymanie beczek, które zostały pobrane już po jego odejściu.Kwota, którą od obu tych pozwanych zasądzono, jest karą umowną za przetrzymanie beczek pobranych w II, III i IV kwartale 1953 r. Pozwany W. pełnił obowiązki kierownika handlowego Spółdzielni do 1 sierpnia, czyli z okresu 9 miesięcy objętego karą przez 4 miesiące. Pozwany K. twierdził, że w okresie jego pracy na stanowisku kierownika handlowego beczki zwracano bez przetrzymywania. Że tak nie było, widoczne jest to z zestawienia będącego podstawą wymiaru kary umownej w kwocie 6.904 zł 95 gr, zasądzonej od pozwanego C. Według podanych w tym zestawieniu dat pobrania tylko trzy z siedmiu beczek pobrano w okresie pracy W., pozostałe natomiast już za pozwanego K. Ten ostatni może w pewnych warunkach odpowiadać za beczki pobrane za poprzednika, natomiast pozwanego W. nie można obciążać odpowiedzialnością za beczki pobrane z piwem już po jego odejściu z pracy. Płynie stąd wniosek, że solidarna odpowiedzialność obu pozwanych za całość szkody nie jest uzasadniona, żaden bowiem z pozwanych nie może odpowiadać za tę część szkody, której nie zawinił. Jeżeli z powodu pogubienia ważnych dla sprawy dokumentów - w szczególności pisma z dnia 9 stycznia 1954 r. Spółdzielni w O. - i w tej Spółdzielni, i w Spółdzielni powodowej nie zdoła się ustalić szczegółów decydujących o granicach odpowiedzialności każdego z pozwanych W. i K., można będzie zastosować postanowienia art. 330 k.p.c., uwzględniając czas pracy obu pozwanych i czas dokonywanych obrotów. Wspomniano już, że z załączonych do sprawy dowodów na piśmie wynika, iż gospodarka beczkami za czasów pozwanego K. nie różniła się od poprzedniej, a taka sama pozostała i później za następców K., o czym świadczą załączone do akt sprawy pisma.Powinno to zwrócić uwagę Sądu Wojewódzkiego na możliwość istnienia głębszej przyczyny tkwiącej w błędnej organizacji pracy w powodowej Spółdzielni. Należy przede wszystkim stwierdzić, czy prawidłowe było pozostawienie obrotu opakowaniem (beczkami) poza księgowością Spółdzielni oraz oddzielenie kontroli nad beczkami od czynności magazyniera i stworzenie w ten sposób swoistej dwutorowości. Jeżeliby okazało się, że tego rodzaju organizacja pracy była szkodliwa, a pozwani za nią nie odpowiadali, to wywierałoby to wpływ na rozmiar odpowiedzialności pozwanych za szkodę.Słuszny jest też zarzut skarżących, że Sąd nie zbadał i nie ustalił, jakie przepisy wewnętrzne obowiązywały co do terminu zwrotu próżnych beczek i czy przepisy te podane zostały pozwanym do wiadomości.Obciążając wyłącznie pozwanego C. odpowiedzialnością za karę konwencjonalną w kwocie 6.904 zł 95 gr, Sąd Wojewódzki nie rozważył (brak było nawet w tym względzie materiału), czy pozwany ten mógł w ogóle uczynić zadość żądaniu zwrotu beczek, jeżeli nie otrzymał od pozwanego K. żadnego spisu beczek nie zwróconych i nie wiedział, gdzie brakujące beczki się znajdują. Nie zostało w szczególności ustalone, czy powodowa Spółdzielnia sprzedawała piwo nabywane w Spółdzielni w O. tylko we własnym lokalu, czy też wydawała je do większej ilości punktów sprzedaży. Rzecz jasna, odpowiedzialność pozwanych W. i K. w tym zakresie nie wchodziłaby już w grę wobec uprawomocnienia się części wyroku oddalającej powództwo co do nich.Sąd Najwyższy zwraca poza tym uwagę, że w sytuacji ustalonej w sprawie powodowa Spółdzielnia poniosła wprawdzie szkodę, ale dopóki nie stwierdzono, czy beczki istotnie zaginęły, szkoda w znaczeniu społecznym w zasadzie nie istnieje, zapłacone bowiem kary zwiększają inny uspołeczniony majątek w tym samym pionie.Sąd może uwzględnić tę okoliczność z mocy art. 158 § 1 k.z. i analogicznie do postanowień art. 21 ustawy z dnia 22 listopada 1952 r. o kontroli państwowej (Dz. U. poz. 316) odpowiednio zmniejszyć odszkodowanie.Błędne jest wreszcie stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do skutków samego przypisania stronie powodowej kary konwencjonalnej przez dostawcę piwa. Dopóki kwota przypisana nie zostanie zapłacona albo ustalona w sposób wiążący dla obu stron (orzeczenie arbitrażowe), nie można jeszcze mówić o szkodzie i o roszczeniu z art. 45 ustawy o spółdzielniach.Z tych względów Sąd Najwyższy zaskarżoną część wyroku z mocy art. 384 k.p.c. uchylił.