I CR 431/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza M. przeciwko Nauczycielskiej Spółdzielni Pracy Pomocy Szkolnych i Naukowych "U" w W. o 15 000 zł, na skutek rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 1 lutego 1962 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 21 grudnia 1959 r. Eugeniusz M. twierdził, że Nauczycielska Spółdzielnia Pracy Pomocy Szkolnych i Naukowych "U" w W. - z naruszeniem uprawnień powoda wynikających z zarejestrowania pomocy szkolnych - wprowadziła na rynek identyczne przedmioty, używając przy tym znaków rozpoznawczych i symboli tylko jemu przysługujących.W związku z powyższym powód określił wynikłe straty na 20 000 zł i żądał, obok zaniechania sprzedaży tych pomocy szkolnych, zasądzenia odszkodowania w kwocie 5000 zł, zastrzegając w konkluzji pozwu praw do dochodzenia pozostałej części roszczenia.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo.W pozwie z dnia 28 października 1956 r. powód domagał się zasądzenia z tego samego tytułu dalszych 15 000 zł. Sąd Wojewódzki odrzucił pozew, wyrażając pogląd, że w sprawie zachodzi res iudicata, skoro powód domaga się ponownie roszczenia już prawomocnie osądzonego.W skardze rewizyjnej opartej na zarzucie naruszenia art. 207 k.p.c. powód domaga się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do merytorycznego rozpoznania, reprezentując zapatrywanie, że art. 329 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie dopuszczalności rozdrabniania roszczeń.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść zaskarżonego orzeczenia i zajęte w skardze rewizyjnej stanowisko wysuwają problem stosunku instytucji rozdrabniania roszczeń do uprawnień sądu wynikających z art. 329 § 2 k.p.c. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera wyraźnego zakazu rozdrabniania roszczeń, pozostawiając to zagadnienie do rozstrzygnięcia nauce i judykaturze. W nauce polskiego procesu cywilnego za panujący uznać trzeba pogląd, dopuszczający rozdrabnianie roszczeń. Za dopuszczalnością tej instytucji wypowiedział się również Sąd Najwyższy i to zarówno w okresie międzywojennym (orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 października 1935 r. C II 1171/35 Zb. Orz. 1936/III poz. 136) jak i w ostatnich latach (orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 4 stycznia 1950 r. C. 1759/49 LexPolonica nr 372786). Należy zatem przyjąć, że instytucja rozdrabniania roszczeń jest dopuszczalna na gruncie obowiązującego obecnie kodeksu postępowania cywilnego.Wyjaśnienia wymaga jednak kwestia, czy nowe unormowanie zasady dyspozycyjności na odcinku określania granic poszukiwanej ochrony prawnej nie wyłączyło tej instytucji w odniesieniu do spraw wymienionych w art. 329 § 2 k.p.c.Na podstawie pytania - zdaniem Sądu Najwyższego - udzielić należy odpowiedzi pozytywnej. Art. 329 § 2 wprowadzony został do kodeksu postępowania cywilnego nowelą z dnia 20 lipca 1950 r., jako jeden z przejawów nowego ujęcia zasady dyspozycji, która została w pewnym stopniu ograniczona i uzupełniona zasadą oficjalności.Wprawdzie zakres ochrony prawnej żądanej od sądu określa strona, lecz w sprawach objętych art. 329 § 2 k.p.c. nie wiąże to sądu. Przyznane sądowi w cytowanym artykule prawo wyrokowania, co do rzeczy, która nie była przedmiotem żądania, i zasądzenia ponad żądanie nie oznacza, by stosowanie tego przepisu było pozostawione dowolności sądu. Prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że sąd ma obowiązek orzec o roszczeniu należnym stronie na podstawie art. 329 § 2 k.p.c., jeśli uzasadnione to jest okolicznościami sprawy.W uzasadnieniu do uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 kwietnia 1957 r. 1 CO 40/56 (OSNPG 1958/10 str. 19) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że jeżeli strona w sprawie objętej art. 329 § 2 k.p.c. w sposób oczywisty żąda tylko ściśle określonego roszczenia, odraczając wystąpienie o dalszą część roszczenia do czasu późniejszego i oddzielnego pozwu, to takim oświadczeniem strony sąd nie jest związany i ima obowiązek przyznać stronie wszystko, co się jej na podstawie przytoczonego stanu faktycznego należy.Takie orzeczenie ma prawomocność materialną, co do całości roszczenia, wynikającego z podstawy faktycznej sporu, w rozumieniu art. 367 k.p.c.Stronie służy tylko prawo zaskarżenia orzeczenia z powodu niezastosowania art. 329 § 2 k.p.c. Skoro zatem na skutek pierwszego pozwu sąd powinien był orzec o całości roszczenia, a powód wyroku tego nie zaskarżył, prawomocność materialna objęła całość jego roszczenia i nowe powództwo było niedopuszczalne.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji (art. 383 k.p.c.).