I CR 437/77

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1977 r. sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Krajowej Agencji Wydawniczej RSW “P.­K.­R." w W. o 5 000 zł na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 12 września 1977 r., sygn. akt I C 1008/77 oddala rewizję i zasądza od pozwanej Krajowej Agencji Wydawniczej na rzecz powoda Jerzego K. 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczne Powód Jerzy K., powołując się na to, że pozwana Krajowa Agencja Wydawnicza RSW “P.­K.­R." w W. naruszyła jego dobro osobiste przez wydanie w celach handlowych bez jego zgody pocztówki z jego wizerunkiem jako znanego sportowca (boksera) i z jego podpisem, a następnie pocztówki te rozprowadziła w kraju, wystąpił o zakazanie pozwanej dalszego wydawania pocztówek z jego fotografią, a także zasądzenia, po sprecyzowaniu roszczeń, kwoty 8 058 zł tytułem zwrotu uzyskanych w ten sposób korzyści. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 1976 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z 27 kwietnia 1977 r. częściowo zmienił wyrok Sądu I instancji i nakazał pozwanej Krajowej Agencji Wydawniczej zaniechać wydawania pocztówek z podobizną i podpisem powoda, a w pozostałej części uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy w powyższym wyroku przyjął, że dobro osobiste powoda zostało naruszone przez wydanie pocztówek z jego podobizną bez jego zgody, w szczególności pozwana naruszyła prawo powoda do wyłącznego rozporządzania swoją fotografią. Usprawiedliwia to roszczenie powoda o udzielenie mu ochrony z art. 24 § 1 kc. Jeżeli chodzi o roszczenie majątkowe powoda, Sąd Najwyższy, uznając je za słuszne co do zasady, wskazał jednak, że nietrafne jest stanowisko powoda, iż pozwana powinna mu wydać całą uzyskaną korzyść: “Uszczerbek majątkowy powoda sprowadza się bowiem do utraty wynagrodzenia, jakie otrzymałby, gdyby pozwana zawarła z nim umowę o wydanie jego fotografii w formie pocztówki i o tę kwotę pozwana zostałaby bezpodstawnie wzbogacona (art. 405 kc)". Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 12 listopada 1977 r. zasądził od pozwanej Krajowej Agencji Wydawniczej kwotę 5 000 zł z odsetkami i kosztami procesu, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd Wojewódzki ustalił, że obowiązujące przepisy nie przewidują zasad ani wysokości wynagrodzenia za zezwolenie na opublikowanie fotografii i że jest ono każdorazowo określane w drodze umowy z osobą, której wizerunek ma być wydany w formie pocztówki. W aktach sprawy znajduje się pismo redakcji wydawnictw okolicznościowych strony pozwanej, z którego wynika, że względem solistów (piosenkarzy) i instrumentalistów stosowano honorarium za tzw. prawo do twarzy w wysokości 1 200 zł. Strona pozwana nie zawierała tego rodzaju umów z czołowymi sportowcami Polski. Dlatego też omawiane pismo może stanowić jedynie pewien ogólny wskaźnik co do wysokości wynagrodzenia. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wizerunek sportowca tej klasy, jaką reprezentował powód, wielokrotnego zdobywcy tytułów mistrza, wzorca do naśladowania dla dzieci i młodzieży, zasługiwał na wyższą stawkę wynagrodzenia, którą Sąd określił, powołując się na art. 405 kc i 322 kpc, na 5 000 zł. Od powyższego wyroku wniosła rewizję strona pozwana w części uwzględniającej powództwo. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: W rewizji trafnie podnosi się, że Sąd I instancji był z mocy art. 391 kpc związany wskazaniami poprzedniego wyroku Sądu Najwyższego w zakresie sposobu oceny uszczerbku majątkowego, którego wyrównania może dochodzić powód w obecnym procesie. Niesłusznie jednak przyjmuje skarżący, że w świetle tych wskazań powód mógłby dochodzić tylko kwoty 1 200 zł, gdyż taką kwotę pozwana Agencja Wydawnicza zwykle płaci za prawo reprodukcji czyjegoś wizerunku na pocztówkach. Wniosek taki mógłby być uzasadniony tylko wówczas, gdyby istniał w tym zakresie prawnie obowiązujący cennik. W takiej bowiem sytuacji strony nie mogłyby określić wynagrodzenia za wydanie fotografii w formie pocztówki w wysokości przekraczającej cennik i ta kwota stanowiłaby - zgodnie ze wskazaniami poprzedniego wyroku - zarówno odpowiednik uszczerbku majątkowego powoda, jak i bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej. Bezsporne jest jednak, że takiego cennika nie ma i że wysokość wynagrodzenia może być regulowana umową stron. Skarżąca nie kwestionuje także, że dotychczas nie zawierała umów o wydanie fotografii w formie pocztówek ze znanymi sportowcami, nie wytworzyła się więc w tym zakresie żadna praktyka ani zwyczajowe stawki wynagrodzenia. Dlatego też Sąd Wojewódzki mógł zasadnie przyjąć, że honorarium stosowane w umowach z pieśniarzami i instrumentalistami (względnie także z aktorami) może stanowić tylko posiłkową wskazówkę dla oceny, na jakich przypuszczalnie warunkach doszłaby do skutku umowa między powodem a pozwaną Agencją, gdyby postąpiła ona prawidłowo i zwróciła się do powoda o wyrażenie zgody na reprodukcję jego wizerunku. Rewizja trafnie wprawdzie podnosi, że teza Sądu Wojewódzkiego, gdyby ją rozumieć ogólnie, o wyższych walorach wychowawczych sportu i wyższych w związku z tym stawkach, jakie powinni otrzymywać sportowcy, byłaby niesłuszna, nie ma bowiem miejsca ani podstaw do porównywania i wartościowania sportu i kultury. Jednakże Sąd Wojewódzki odwołał się przede wszystkim do indywidualnych kwalifikacji powoda i przyjął, że sportowiec tej klasy co powód (8­krotny mistrz Polski, 2­krotny mistrz Europy, 2­krotny złoty medalista na igrzyskach olimpijskich) zażądałby i uzyskałby honorarium wyższe od przeciętnego. Powód twierdził, że zażądałby co najmniej 6 000 zł i do tej kwoty ograniczył swoje pierwotne roszczenie. Sąd Wojewódzki przyjmując, że kwota ta wynosiłaby 5 000 zł, nie popadł w sprzeczność z materiałem sprawy ani nie naruszył art. 322 kpc. Wbrew przy tym zarzutom rewizji istniały przesłanki do zastosowania art. 322 kpc, ścisłe bowiem udowodnienie wysokości żądania było niemożliwe. Stało się to z winy strony pozwanej, która nie zwróciła się do powoda o wyrażenie zgody na reprodukcję jego podobizny. Wszelkie przeto wątpliwości co do wysokości ewentualnego honorarium należy rozstrzygnąć na korzyść powoda. Z tych przyczyn i na mocy art. 387 kpc Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.