I CR 469/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: A. Gola, W. Maruczyński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Oddziału Krajowej Spółdzielni Hodowli Drobnego Inwentarza w P. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 13 października 1970 r.uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył.Uzasadnienie faktycznePowodowy Związek wniósł o zasądzenie od pozwanego Henryka K. na swoją rzecz kwoty 444.673 zł, twierdząc, że pozwany jest jego dłużnikiem z tytułu umowy o wykonanie robót budowlanych.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki ustalił i zważył, co następuje:Dnia 10.VIII.1964 r. strony zawarły umowę o roboty ziemne, budowlane, drogowe oraz wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej, które pozwany zobowiązał się ukończyć do dnia 15.VI.1965 r. według kosztorysu opiewającego na 1.701.100 zł.Pozwany poszerzył zakres robót. Powód przyjął roboty wykonane w tym zakresie. Wartość tych robót wynosi 1.841.947 zł.Pozwany otrzymał w toku prac budowlanych od powoda środki o łącznej wartości 1.940.796 zł. Różnica pomiędzy tymi wartościami wynosi 98.849,64 zł. Tę różnicę powinien pozwany wyrównać powodowi z mocy art. 478 i 479 k.c. oraz § 37 i 32 załącznika do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 7 listopada 1959 r. w sprawie umów o roboty budowlano-montażowe wykonywane na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej przez jednostki gospodarki nieuspołecznionej (M. P. Nr 97, poz. 521 z późniejszymi zmianami).Sąd Wojewódzki uwzględnił przeto powództwo w powyższym zakresie.Uzasadnienie prawneRozpatrując sprawę na skutek rewizji obu stron, Sąd Rewizyjny zważył, co następuje:W toku postępowania rewizyjnego zmarł pozwany, Sąd Najwyższy podjął zawieszone postępowanie, ponieważ na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 30.I.1974 r. stwierdzono, że spadek po zmarłym pozwanym Henryku K. nabył z mocy ustawy Skarb Państwa.Powodowy Związek jest jednostką gospodarki uspołecznionej.Z mocy art. 180 pkt 1 k.p.c. do sporu wstąpił po stronie pozwanej Skarb Państwa. Powstała więc taka sytuacja procesowa, że obie strony procesowe są jednostkami, których spory o prawa majątkowe rozstrzygają państwowe komisje arbitrażowe z mocy art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 5 maja 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (tekst jednol.: Dz. U. z 1961 r. Nr 37, poz. 195).Należą do wyjątkowych sytuacje, w których droga sądowa jest dopuszczalna mimo istnienia po obu stronach procesu stron, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie przez państwowy arbitraż gospodarczy (por. art. 72 § 2 k.p.c.).Jeżeli w toku procesu, w którym po jednej stronie występuje jednostka gospodarki uspołecznionej, wchodzi po drugiej stronie w wyniku spadkobrania po przeciwniku procesowym druga taka jednostka, to zgodnie z art. 2 § 2 k.p.c. dalsza droga sądowa jest niedopuszczalna, a postępowanie dotychczasowe ulega umorzeniu z mocy art. 355 § 1 k.p.c.Wprawdzie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. stanowi, że jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna, należy odrzucić pozew. Chodzi tu jednak o niedopuszczalność pierwotną, tj. istniejącą od początku procesu, a nie o niedopuszczalność następczą, która, jak w danym przypadku, zaistniała dopiero w toku procesu.Wobec tego Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 3 w związku z art. 355 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie.