I CR 472/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Miłkowski, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Anny M. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "Łada" w B. o uchylenie uchwały Rady Spółdzielni na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zamościu z dnia 29 czerwca 1984 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Zamościu do ponownego rozpoznania i do rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneAnna M. wystąpiła w dniu 21 listopada 1983 r. z powództwem o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Łada" w B. z dnia 26 października 1983 r., uchylającej decyzję Zarządu, który uwzględnił wniosek powódki o zamianę przydzielonego jej w 1982 r. mieszkania typu lokatorskiego, kategorii M-4, składającego się z czterech izb o łącznej powierzchni użytkowej 48,93 m2 w B., na mieszkanie kategorii M-3 w budynku pozwanej Spółdzielni w G. Poza tym wniosła "o nakazanie pozwanej Spółdzielni dokonania na rzecz powódki zamiany mieszkania M-4 w B. na mieszkanie M-3 w G.W uzasadnieniu pozwu twierdziła, że wyszła za mąż, w sierpniu 1983 r. urodziła dziecko, a następnie zmuszona została do przeniesienia się do G. Tam bowiem mieszka jej mąż, pracuje na własnej fermie lisów i pomaga rodzicom w ich gospodarstwie rolnym.Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa, ewentualnie o odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdyż "zamiana mieszkania jest sprawą wewnątrzspółdzielczą". Ponadto zarzucała, że zamiarem powódki jest nie zamiana lokalu, lecz pozostawienie lokalu w B. dotychczasowym domownikom i uzyskanie dla siebie, męża i dziecka nowego lokalu w G. w nowo wybudowanym domu pozwanej.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo uznawszy, że uchwała Rady Nadzorczej nie narusza przepisów prawa spółdzielczego ani postanowień statutu czy regulaminu pozwanej. Liczba domowników wzrosła "co uzasadniałoby zamianę mieszkania na większe, a nie na mniejsze". Wniosek o zamianę mieszkania większego na mniejsze przemawia, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, za tym, co trafnie przyjęła Rada Nadzorcza - że powódka chce "w starym mieszkaniu pozostawić rodzeństwo", zaliczone w przydziale tego mieszkania do jej domowników.Wskazując w swej rewizji na podstawy przewidziane w punktach pierwszym i czwartym art. 368 k.p.c., powódka wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka otrzymała w 1982 r., w budynku pozwanej w B., przydział lokalu kategorii M-4, składającego się z 4 izb o łącznej powierzchni użytkowej 48,93 m2, w tym powierzchni mieszkaniowej 31,44 m2. Oprócz powódki w lokalu tym mają prawo zamieszkiwać w charakterze domowników: jej mąż, dwaj bracia i siostra. Po urodzeniu przez powódkę dziecka lokal jest zajmowany przez 6 osób, w tym przez 4 osoby pełnoletnie. Na każdą osobę przypada zatem 5,24 m2 powierzchni mieszkalnej, i to w sytuacji, gdy powódka (rocznik 1961) i jej mąż (rocznik 1958) są małżeństwem młodym, któremu przysługuje w określonych warunkach mieszkanie o jedną kategorię większe (§ 26 uchwały nr 3 Rady CZSBM, § 31 statutu i § 32 regulaminu).Powstaje w związku z tym poruszona w zaskarżonym wyroku, ale nie wyjaśniona, kwestia, czy w G. w mieszkaniu mniejszym o jedną kategorię istnieje w ogóle możliwość spełnienia jednej z podstawowych przesłanek zamiany, jaką jest zaspokojenie uzasadnionych potrzeb powódki i jej dotychczasowych domowników (§ 33 i § 35 uchwały nr 3 Rady CZSBM z dnia 3 marca 1983 r. w sprawie zasad przyjmowania członków, przydziału i zamiany mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych oraz § 37 i nast. statutu w związku z art. 212 prawa spółdzielczego). Powódka twierdzi, że do mieszkania w G. zabierze wszystkich dotychczasowych domowników, a więc również pełnoletnich braci, zatrudnionych w odległym o przeszło 20 km B., i małoletnią siostrę, uczęszczającą tam do szkoły.Rzeczą Sądu Wojewódzkiego było w tych warunkach wyjaśnienie, czy zapewnienie wykonania obowiązku niezwłocznego opróżnienia dotychczas zajmowanego mieszkania i oddania go w całości do dyspozycji pozwanej Spółdzielni (§ 34 ust. 1 i 2 uchwały nr 33, § 38 ust. 1 i 2 pkt 1 statutu oraz § 41 pkt 1 regulaminu) jest obiektywnie możliwe ze względu nie tylko na miejsce pracy, nauki i plany życiowe rodzeństwa, ale w szczególności ze względu na ilość izb i wielkość powierzchni mieszkalnej w G., zwłaszcza że chodzi tu nie o wymianę (§ 39 ust. 2 pkt 2 statutu), lecz o zamianę lokalu zajmowanego przez powódkę na lokal jeszcze nie zajęty w nowo wybudowanym budynku pozwanej.Przed wyjaśnieniem tych okoliczności przedwczesne było podzielenie przez Sąd Wojewódzki stanowiska Rady Nadzorczej, jakoby rzeczywistym zamiarem powódki było wykorzystanie instytucji zamiany mieszkań dla uzyskania poza kolejnością przydziału nowego mieszkania spółdzielczego w G. i pozostawienia rodzeństwa w dotychczasowym mieszkaniu w B. Należy przy tym mieć na uwadze i to, że wykazanie przez powódkę, iż jej domownicy znajdują się w okresie oczekiwania na przydzielenie im innego lokalu, też nie czyniłoby zadość obowiązkowi opróżnienia przez nią i zdania pozwanej dotychczas zajmowanego mieszkania. Prowadziłoby to bowiem w gruncie rzeczy do odroczenia na bliżej nie określony czas przydziału tego mieszkania innemu członkowi Spółdzielni. Przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, trafnego z punktu widzenia prawnego i społecznego, może być wyjaśnienie, czy w ogóle zachodzi uzasadniona miejscem pracy lub innymi ważnymi względami życiowymi (§ 39 ust. I statutu) potrzeba dokonania zamiany mieszkania, chociażby zostało wykazane, że powódka i jej domownicy mają zapewnioną w nowym lokalu w G. nie mniejszą od minimalnej powierzchnię mieszkalną (§ 31 statutu).W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że: wniosek o dokonanie zamiany spółdzielczego lokalu mieszkalnego na mniejszy podlega w zasadzie oddaleniu, jeżeli zainteresowanemu członkowi spółdzielni i jego dotychczasowym domownikom miałaby w nowym lokalu przypadać powierzchnia mieszkalna mniejsza od dopuszczalnej normy minimalnej, to znaczy powierzchnia wykluczająca możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w rozumieniu art. 204 § 1 i § 2 oraz art. 214 prawa spółdzielczego (ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Za lokal mieszkalny odpowiadający w rozumieniu § 37 ust. 1 statutu pozwanej, zgodnego z zaleceniami § 33 ust. 1 uchwały nr 3 Rady CTSBM z dnia 3 marca 1983 r., potrzebom członka ubiegającego się o zamianę lokalu oraz potrzebom domowników zajmujących w tej samej spółdzielni dotychczasowy lokal może być uznany jedynie lokal zapewniający tym osobom co najmniej minimalną powierzchnię mieszkalną. W przeciwnym bowiem razie dokonanie zamiany lokali mieszkalnych byłoby sprzeczne z zasadami zasiedlania mieszkań spółdzielczych oraz z funkcją spółdzielni mieszkaniowych (art. 204 prawa spółdzielczego). Poza tym problematyczna byłaby możliwość wyegzekwowania obowiązku opróżnienia dotychczas zajmowanego przez powódkę i jej rodzinę mieszkania oraz postawienia go do dyspozycji Spółdzielni (§ 38 ust. 1 statutu).Pozwana Spółdzielnia podnosiła również zarzut, że "droga sądowa jest w niniejszej sprawie niedopuszczalna, gdyż chodzi tylko o zamianę mieszkania, a to jest "sprawa wewnątrzspółdzielcza".Zarzut ten jest chybiony. Poddanie spraw o prawa wynikające bezpośrednio ze stosunku członkostwa postępowaniu wewnątrzspółdzielczemu nie odbiera im charakteru spraw cywilnych. Wystąpienie na drogę procesu cywilnego o te prawa przed wyczerpaniem, obligatoryjnego z mocy art. 33 § 1 prawa spółdzielczego, postępowania wewnątrzspółdzielczego nie daje zatem podstaw do przyjęcia niedopuszczalności drogi sądowej w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Powództwo o prawa wynikające ze stosunku członkostwa podlega w takiej sytuacji oddaleniu jako przedwczesne. Nie zostały bowiem spełnione materialnoprawne przesłanki z art. 33 § 1 prawa spółdzielczego skuteczności powództwa. Przepis ten nie zajmuje się formalnoprawną przesłanką dopuszczalności drogi sądowej.Przepis art. 34 zdanie pierwsze prawa spółdzielczego stanowi, że statut może objąć postępowaniem wewnątrzspółdzielczym także inne sprawy między członkiem a spółdzielnią niż przewidziane w art. 32 § 1 tego prawa. Do tych innych spraw, które mogą być objęte unormowaniem statutowym, mogą należeć w świetle art. 212 prawa spółdzielczego również sprawy członków dochodzących, jak powódka w niniejszej sprawie, uprawnień do zamiany mieszkania. Według § 37 ust. 2 statutu pozwanej Spółdzielni zamiany mieszkań dokonuje zarząd na wniosek zainteresowanych członków. Od jego decyzji można wnieść odwołanie do rady nadzorczej, na co wskazuje treść § 94 pkt 20 statutu w związku z art. 46 § 2 zdanie pierwsze prawa spółdzielczego, nie można natomiast wnieść odwołania od uchwały rady, w ramach powyższego fakultatywnego postępowania wewnątrzspółdzielczego, do walnego zgromadzenia (art. 38 § 1 pkt 8 w związku z art. 34 zdanie drugie prawa spółdzielczego, w którym pominięto § 1 art. 33 tego prawa), skoro sama sprawa - o zamianę mieszkania - nie wynika ze stosunku członkostwa (art. 32) i czemu dodatkowo daje wyraz pominięcie w art. 34, regulującym fakultatywne postępowanie wewnątrzspółdzielcze, przepisu art. 33 § 1 prawa spółdzielczego dot. art. 32 tego prawa.Wprowadzona przepisem art. 34 zdanie pierwsze prawa spółdzielczego możliwość przedmiotowego poszerzenia postępowania wewnątrzspółdzielczego w drodze unormowania statutowego jest przejawem postulowanego w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Spółdzielczej z dnia 20 września 1972 r. (M.P. Nr 5, poz. 45) pogłębienia samorządu spółdzielczego. Postępowanie wewnątrzspółdzielcze unormowane wyłącznie statutem ma, w przeciwieństwie do postępowania wewnątrzspółdzielczego przewidzianego w art. 32 prawa spółdzielczego, charakter fakultatywny (dobrowolny). Wynika to, jak to zostało zaznaczone, z treści art. 34 prawa spółdzielczego, który nie dopuszcza nawet odpowiedniego stosowania postanowień paragrafu pierwszego art. 33 tego prawa o obligatoryjnym postępowaniu wewnątrzspółdzielczym.Tak więc członek spółdzielni mieszkaniowej może dochodzić roszczenia o zamianę mieszkań wprost na drodze sądowej, również w czasie toczącego się, unormowanego wyłącznie statutem, postępowania wewnątrzspółdzielczego lub po rozpatrzeniu przez radę nadzorczą odwołania od odmownej decyzji zarządu. Po uchwale podjętej w trybie odwoławczym przez radę nadzorczą nie ma odwołania do walnego zgromadzenia członków. Pozostaje mu jedynie powództwo o zamianę mieszkań.Zachodzi więc potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności i dlatego na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.