II CR 288/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: T. Bielecki, K. Kołakowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda D. przeciwko Robotniczej Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej w G. o ustalenie uprawnień do zamiany mieszkania na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 12 lutego 1985 r.oddalił rewizję i zasądził od powoda na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się ustalenia, że nabył uprawnienie do zamiany mieszkania spółdzielczego na mieszkanie M-4, składające się z trzech pokoi, i zobowiązania pozwanej Spółdzielni do dokonania takiej zamiany. Strona pozwana powoływała się na realizowanie tego typu wniosków w ustalonej kolejności, przeszkody w dokonaniu przydziału nowego mieszkania wiążące się z faktem zbycia przez powoda spółdzielczego prawa do własnościowego lokalu po swojej matce, a także podnosiła wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej w tego rodzaju sprawie.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, ustalając że strona pozwana dokonywała w sposób prawidłowy oceny zasadności wniosku powoda z uwzględnieniem sytuacji innych oczekujących na zamianę osób przy ustalaniu przez Społeczną Komisję Mieszkaniową projektu listy takich zamian. Zdaniem tego Sądu, nie można również odmówić słuszności stanowisku pozwanej, która twierdzi, że zbycie przez powoda lokalu spółdzielczego na wolnym rynku wywołuje skutki z art. 225 prawa spółdzielczego oraz § 31 i 45 statutu Spółdzielni. Zgłoszenie przy zamianie do dyspozycji pozwanej dwóch mieszkań dawałoby powodowi statutowe uprawnienie do korzystania w pierwszej kolejności z możliwości zamiany.W rewizji od tego wyroku powód zarzucił sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na ocenie dowodów na jego niekorzyść, a także obrazę przepisów prawa materialnego, przez niezastosowanie odpowiednich przepisów statutu strony pozwanej. Zdaniem powoda, sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że powód oczekuje na przydział mieszkania, gdy w rzeczywistości ubiega się on jedynie o zamianę już posiadanego lokalu. Posiadanie przez powoda od wielu lat uprawnień do takiej zamiany powinno skutkować uwzględnienie powództwa bez potrzeby analizowania dalszych okoliczności.Strona pozwana wniosła o oddalenie tej rewizji.Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionej przez powoda rewizji, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Członek spółdzielni mieszkaniowej, który nabył uprawnienia do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego, może domagać się skutecznie na drodze sądowej realizacji takiego prawa tylko wówczas, gdy wykaże, że spełnił wszystkie wymagane w danej sytuacji warunki, w tym także wynikające z konieczności uwzględnienia wcześniejszych uprawnień innych oczekujących na przydział lokalu członków. Nie są więc trafne poglądy powoda, że wystarczającą przesłanką uwzględnienia jego roszczenia jest samo stwierdzenie, że spełnia on warunki wymagane do uzyskania w drodze zamiany przydziału innego lokalu. W świetle dokumentacji zawartej w aktach członkowskich, a nawet i treści pozwu, jest bezsporne, że powód nie zgłosił zamiaru dokonania zamiany mieszkania z inną osobą, ale ubiegał się o przydzielenie mu - w zasadzie - nowego mieszkania z równoczesnym pozostawieniem dotychczasowego do dyspozycji Spółdzielni.Zgodnie z postanowieniami statutu i regulaminu Spółdzielni ustalone są listy zamian na podstawie określonych kryteriów, decydujących o kolejności (por. zwłaszcza § 46 regulaminu).Powód nie wykazał ani nie powoływał się nawet na to, że mimo spełnienia tych kryteriów został pominięty przy sporządzaniu takiej listy w poszczególnych latach, choć zostały na niej umieszczone osoby, które kryteria takie spełniały - w stosunku do niego - w dalszej kolejności. Spółdzielnia bowiem, co także jest bezsporne, uznała, że wniosek powoda nie może być w ogóle uznany za zasadny, gdyż na przeszkodzie rozważaniu możliwości dokonania na jego rzecz przydziału innego, większego lokalu w drodze zamiany stoi fakt zbycia przez niego własnościowego prawa do lokalu.Choć Sąd Wojewódzki jedynie ubocznie potraktował tę kwestię - ona, a nie sama kolejność realizacji zamian, ma decydujące znaczenie przy ocenie, czy po stronie powoda istnieć może obecnie skuteczne roszczenie o zrealizowanie uprawnienia do zamiany. Wykorzystując zawarte w art. 225 prawa spółdzielczego ustawowe upoważnienie, w przepisie § 31 statutu pozwanej postanowiono, że zbycie własnościowego prawa do lokalu przez członka, który ubiega się o przydział lokalu mieszkalnego, pozbawia go uprawnień do uzyskania tego przydziału. Pozostawiając, jako wtórną, kwestię stosowania przy zamianie pięcioletniego ograniczenia czasowego przewidzianego w § 45 statutu przy oczekiwaniu na przydział mieszkania, uznać należy, wbrew stanowisku powoda, że postanowienie to ma zastosowanie także w jego sytuacji. W § 55 statutu bowiem wskazano wyraźnie, że przez zamianę należy rozumieć uzyskanie przydziału mieszkania spółdzielczego, w zamian za zrzeczenie się uprawnień do zajmowanego dotychczas mieszkania i pozostawienie go do dyspozycji Spółdzielni. Potwierdza to przepis § 41 regulaminu, zawierający wymaganie złożenia przy podaniu o zamianę "obowiązującego wniosku o przydział mieszkania".Obok tych formalnych podstaw, stosowanie takich samych zasad przy pierwotnym przydziale, jak i przy zamianie, ma istotne uzasadnienie merytoryczne - zwłaszcza w obecnej trudnej sytuacji mieszkaniowej. W przeciwnym bowiem razie mogłoby - poprzez późniejszą zamianę - dochodzić do ominięcia obowiązujących kryteriów warunkujących dokonanie przydziału lokalu spółdzielczego.Bezskuteczne jest także powoływanie się powoda na to, że nie znane mu były statutowe i regulaminowe preferencje, z jakich mógłby skorzystać w razie zgłoszenia do zamiany także własnościowego lokalu po swojej matce. Pomijając bowiem to, że członek Spółdzielni nie może się zasadnie powoływać na nieznajomość uregulowań dotyczących załatwienia wniosku, z jakim się zwrócił do Spółdzielni, której jest wieloletnim członkiem, są to podstawowe przepisy łatwo dostępne członkom, należy uznać, że przemawiać za tym musiały proste zasady doświadczenia życiowego.Bezpodstawnie powód zarzuca Spółdzielni, że - z rzekomym krzywdzeniem jego interesów - przyjęła nabywcę prawa do lokalu własnościowego na członka, nie odmawiając tym samym powodowi zgody na zbycie tego prawa. Prawidłowo wskazał Sąd Wojewódzki na to, że wobec ustawowej zbywalności takiego prawa Spółdzielnia nie mogła odmówić zgody na zbycie lub na przyjęcie członka, gdyż nie ma takich uprawnień.Skoro więc wynikające z opartego na upoważnieniu z art. 225 prawa spółdzielczego postanowienia statutu spółdzielni mieszkaniowej, iż zbycie własnościowego prawa do lokalu pozbawia członka uprawnień do uzyskania przydziału, odnoszą się także do sytuacji, gdy członek ten ubiega się o przydział innego lokalu spółdzielczego w drodze zamiany dotychczasowego mieszkania, powództwo i rewizja powoda nie zasługiwały na uwzględnienie.Z tego względu i na podstawie art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.