I CR 485/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wielgus (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, C. Bieske.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ewy K. przeciwko Krystynie C. i Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. o złożenie oświadczenia woli oraz przyjęcie w poczet członków Spółdzielni na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 1985 r.zmienił zaskarżony wyrok i zobowiązał pozwaną Krystynę C. do złożenia oświadczenia woli o przystąpieniu do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. w charakterze członka tejże Spółdzielni, pozwaną zaś Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w W. do przyjęcia pozwanej Krystyny C. w poczet swoich członków; zasądził od pozwanej Krystyny C. na rzecz powódki kwotę 11.700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktycznePowódka w pozwie skierowanym przeciwko Krystynie C. oraz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. żądała zobowiązania pozwanej Krystyny C. do złożenia oświadczenia woli o przystąpieniu do pozwanej Spółdzielni, a Spółdzielnię do przyjęcia wymienionej pozwanej w poczet swoich członków.Pozwane nie uznały tego powództwa i wniosły o jego oddalenie, zarzucając, iż roszczenie powódki nie może być uwzględnione z uwagi na zasadę dobrowolności przynależności do spółdzielni.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1985. r. powództwo to oddalił, podzielając w pełni zarzuty pozwanych, i to zarówno ze względu na brzmienie art. 1 prawa spółdzielczego, jak i na to, że roszczenie z art. 64 k.c. może mieć uzasadnienie tylko wówczas, gdy inne przepisy nie stoją temu na przeszkodzie. W rozpoznawanej sprawie możliwość tę wyłącza prawo spółdzielcze.Powódka w rewizji od tego wyroku, opartej na zarzucie naruszenia prawa materialnego, wniosła o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest sporne między stronami, że powódka oraz pozwana Krystyna C. w grudniu 1983 r. zawarły umowę, zgodnie z którą pozwana zobowiązała się zająć lokal mieszkalny przysługujący dotąd powódce na zasadach własnościowego prawa do lokalu w Spółdzielni Mieszkaniowej (...), powódka zaś lokal pozwanej znajdujący się w Pracowniczej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...). Tytułem wyrównania wartości lokalu powódka zobowiązała się do wpłacenia pozwanej 1.376.000 zł oraz wyremontowania swojego mieszkania kosztem 300.000 zł. Powódka wywiązała się w całości z zaciągniętych zobowiązań. Ponadto strony powyższej umowy zawiadomiły obie Spółdzielnie o zamianie mieszkań oraz o wykreśleniu ich z listy członków. Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa (...) po ustaniu członkostwa Krystyny C. przyjęła na jej miejsce w poczet swoich członków powódkę jako nabywczynię lokalu będącego w gestii tej Spółdzielni. Tylko pozwana Krystyna C. już po wykonaniu przez powódkę umowy cofnęła swój wniosek o przyjęcie jej do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) oświadczając, że rezygnuje z zamiany mieszkania. Ponieważ powódka prawomocnie przegrała proces o eksmisję Krystyny C. z dotąd zajmowanego przez nią lokalu, wytoczyła proces w sprawie niniejszej, formułując żądanie na zasadach wskazanych w art. 64 k.c.Powyższy stan faktyczny sprawy wskazuje na to, że strony wiąże umowa zamiany własnościowych lokali spółdzielczych, która jest umową cywilną i mają do niej zastosowanie przepisy art. 603 i art. 604 k.c. Polega ona na wzajemnym przeniesieniu przysługujących stronom praw do lokali mieszkalnych, jest jedną z form własnościowego prawa do lokalu, zgodnie z przyjętą w sprawie spółdzielczym zasadą zbywalności tego typu uprawnień (art. 223 § 1 prawa spółdzielczego). Została zawarta po długotrwałych pertraktacjach, dobrowolnie z zachowaniem formy właściwej dla tego rodzaju umów. Pozwana Krystyna C., jak to ustalone zostało przez Sąd Wojewódzki, nie uchyliła się skutecznie od złożonego w niej oświadczenia woli i zobowiązana jest do wykonania postanowień powyższej umowy.Jednakże skuteczności umowy zamiany zależy od przyjęcia stron tej czynności prawnej w poczet członków spółdzielni (art. 223 § 2 prawa spółdzielczego). Zarówno Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa (...), jak i pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) zajęły w tej kwestii swoje stanowiska, wyrażając zgodę na dokonanie zamiany mieszkań, a ta pierwsza przyjęła już powódkę do grona swoich członków. Pozwana Spółdzielnia przyjęcie pozwanej Krystyny C. uzależnia od złożenia przez nią deklaracji członkowskiej zgodnie z art. 16 § 1 prawa spółdzielczego. Zamierzony zawartą przez strony umową skutek uzależniony jest wyłącznie od złożenia przez pozwaną Krystynę C. oświadczenia woli o przystąpieniu do Spółdzielni i skoro wykonać tego nie chce, choć wyraźnie wynika to z umowy, zachodzą wszelkie podstawy do stwierdzenia takiego obowiązku w trybie przewidzianym w art. 64 k.c. w drodze orzeczenia, którego skutek polegać będzie na fikcji prawnej, że z chwilą jego uprawomocnienia się oświadczenie woli o treści w nim zawartej zostało przez pozwaną złożone.Nie narusza to w niczym zasady dobrowolności należenia do spółdzielni zawartej w art. 1 prawa spółdzielczego. Decyzję o przynależności do określonej spółdzielni pozwana Krystyna C. podjęła przy zawieraniu umowy, w której wśród innych istotnych postanowień wskazana została także Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) jako dysponent spółdzielczego lokalu własnościowego przypadającego pozwanej w rezultacie zamiany.Dopuszczalne więc jest zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przystąpieniu do spółdzielni w charakterze członka (art. 64 k.c.), jeżeli obowiązek taki wynika z zawartej przez strony umowy zamiany spółdzielczych lokali mieszkalnych. Skuteczność bowiem takiej umowy uzależniona jest od uzyskania członkostwa w spółdzielni. Oddalenie przez Sąd Wojewódzki takiego powództwa nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego i dlatego zaszły podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy (art. 390 § 1 k.p.c.). Niezależnie od zobowiązania pozwanej Krystyny C. do złożenia oświadczenia woli, o jakie w sprawie chodzi, zobowiązano także, zgodnie z żądaniem pozwu, pozwaną Spółdzielnię Mieszkaniową (...) do przyjęcia pozwanej Krystyny C. w poczet członków. Wprawdzie Spółdzielnia ta uzależniała członkostwo Krystyny C. od jej wniosku w tej mierze, to jednak nie uznała powództwa. Rozstrzygnięcie zaś o obowiązku przyjęcia powódki do pozwanej Spółdzielni uzasadnia przepis art. 366 k.p.c. Dochodzenie roszczenia jednak było rezultatem stanowiska pozwanej Krystyny C., dlatego tę pozwaną obciążają koszty procesu za obie instancje zgodnie z zasadą zawartą w art. 98 k.p.c.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.