I CR 411/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: C. Bieske, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta K. przeciwko Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego (...) w W. o przyjęcie w poczet członków Spółdzielni i przydział lokalu na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 6 października 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o przyjęcie powoda w poczet członków pozwanej oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i do rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej; poza tym oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneFryderyk L. sprzedał w dniu 6 lipca 1984 r. Zygmuntowi K. swoje własnościowe prawo do lokalu nr (...) przy ul. (...) w W., przydzielonego w dniu 17 listopada 1982 r. przez Zarząd Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego (...) w W. W lokalu tym zamieszkiwał razem z żoną Aleksandrą L. Małżeństwo to zostało rozwiązane wyrokiem rozwodowym z dnia 10 sierpnia 1983 r.Nabywca lokalu Zygmunt K. wystąpił w dniu 26 kwietnia 1985 r. z powództwem o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni (...) do przyjęcia go w poczet członków i do "przyznania mu" nabytego od Fryderyka L. prawa do lokalu nr 23. Pozwana Spółdzielnia, wnosząc o oddalenie powództwa, zarzuciła, że w dniu 28 lipca 1984 r. uchyliła się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Zbywca Fryderyk L. bowiem wprowadził ją w błąd, składając w dniu 24 listopada 1982 r. niezgodne z prawdą oświadczenie, że małżonkowie nie posiadają "prawa własności do mieszkania, działki budowlanej i domku jednorodzinnego". Okazało się, że Aleksandrze L. przyznane zostało na podstawie wyroku z dnia 1 lipca 1981 r. "prawo do uzyskania mieszkania w lokalu nr (...) w budynku (...) Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul. (...)", a wniosek o przydział i deklarację o przyjęcie w poczet członków tej Spółdzielni złożyła w dniu 31 maja 1982 r. Przydział "został jej wydany" w dniu 27 stycznia 1983 r. W dniu zatem zawarcia z powodem umowy zbycia spółdzielczego prawa do lokalu nie przysługiwało ono Fryderykowi L.Takie też stanowisko zajął Sąd Wojewódzki i wyrokiem z dnia 6 października 1986 r. oddalił powództwo. Zdaniem tego Sądu, przydział lokalu w budynku WSM na rzecz Aleksandry L. "wprawdzie jeszcze nie nastąpił", ale jej mąż Fryderyk L. wiedział, że zamierza ona realizować swoje prawo wynikające z prawomocnego wyroku z dnia 1 lipca 1981 r. i tej okoliczności w oświadczeniu z dnia 24 listopada 1982 r. nie ujawnił. Nie można ze względów społecznych akceptować sytuacji, w której "małżonkowie nabywają dwa lokale".Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, opartą na podstawach przewidzianych w punktach pierwszym i trzecim art. 368 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwana Spółdzielnia zamierzała uchylić się skutecznie od swego oświadczenia woli z dnia 17 listopada 1982 r. ze względu na zasadę [art. 136 § 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) oraz art. 206 prawa spółdzielczego (ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.)], że członek spółdzielni mieszkaniowej może posiadać (zajmować, zamieszkiwać - por. art. 23 prawa lokalowego) tylko jeden spółdzielczy lokal mieszkalny. Ta sama zasada jednego mieszkania spółdzielczego odnosi się do małżonków, gdyż traktuje się ich w tym zakresie jako jedną osobę, chyba że mają z przyczyn uzasadnionych osobne miejsca zamieszkania (art. 206 § 3 prawa spółdzielczego).W imię tej właśnie zasady pozwana Spółdzielnia (...) zażądała od swego członka Fryderyka L. m.in. "uaktualnienia dokumentów dotyczących zmiany sytuacji rodzinnej, mieszkalnej itp." Zgodna z prawdą jest pisemna informacja Fryderyka L. z dnia 24 listopada 1982 r. o treści następującej: "nie posiadam prawa własności do mieszkania, działki budowlanej i domku jednorodzinnego, tyczy się to także mojej żony Aleksandry L." (akta pozwanej Spółdzielni).Pozwana nie wzywała Fryderyka L. do uzupełnienia tej informacji na okoliczność, czy on lub żona zaspokajają potrzebę mieszkania w innym spółdzielczym lokalu typu lokatorskiego. Brak zaś jest podstaw do przyjęcia w drodze szerokiej wykładni, że przytoczona informacja dotyczy również tego typu mieszkań spółdzielczych. Tak więc nie można zgodzić się z sugestią pozwanej, wyrażoną w odpowiedzi na rewizję, jakoby z tej informacji wynikało zapewnienie, iż małżonkowie L. "nie posiadali prawa do innego mieszkania", czyli również lokatorskiego.Ale i tej treści zapewnienie byłoby zgodne z prawdą i nie uzasadniałoby uchylenia się pozwanej Spółdzielni (...) od skutków oświadczenia woli o przydzieleniu przedmiotowego lokalu Fryderykowi L. i jego żonie Aleksandrze L. jako domownikowi.Prawdą jest, że wygrała z (...) Spółdzielnią Mieszkaniową, wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 1 lipca 1981 r., proces o roszczenia z art. 145 ustawy o spółdzielniach, obecnie art. 221 prawa spółdzielczego. Stosownie do art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. wyrok ten zastępuje oświadczenie woli WSM o przyjęciu Aleksandry L. w poczet członków i o przydzieleniu spółdzielczego lokalu typu lokatorskiego, wskazanego w wyroku. Przydział ten został zrealizowany, tzn. lokal został przekazany Aleksandrze L. do zamieszkania w styczniu 1983 r., czyli po przeszło 17 miesiącach od dnia wyroku zastępującego przydział, i to pod warunkiem, że zamieszka w tym lokalu w terminie określonym w § 18 ust. 1 statutu WSM. Natomiast lokal mieszkalny przydzielony przez pozwaną Spółdzielnię (...) Fryderykowi L. i jego żonie został przez nich zasiedlony (zamieszkany) w grudniu 1982 r. w terminie określonym w § 33 statutu i z tą chwilą powstałe w momencie przydziału z dniem 17 listopada 1982 r. własnościowe prawo Fryderyka L. do lokalu sprzedanego w dniu 6 lipca 1984 r. powodowi Zygmuntowi K. uzyskało swą pełną treść. Natomiast uzyskany przez Aleksandrę L. przydział z 1981 r. kreował prawo do objętego nim lokalu w WSM co najwyżej w 1983 r.Z powyższego wynika, że samo uzyskanie przydziału spółdzielczego lokalu mieszkalnego przez jedno z małżonków nie oznacza posiadania przez nich lokalu, w którym zaspokajają potrzeby mieszkaniowe. Drugi małżonek ubiegający się o lokal mieszkalny w innej spółdzielni z zamiarem wspólnego w nim zamieszkania z tym małżonkiem nie wprowadza jej w rozumieniu art. 84 i art. 86 k.c. w błąd, składając pisemne zapewnienie, że małżonkowie nie posiadają poza tą spółdzielnią mieszkania spółdzielczego. Właśnie oświadczenie z dnia 24 listopada 1982 r., że Aleksandra L. zamieszkuje już w swoim lokalu spółdzielczym, byłoby niezgodne z prawdą. Używając zwrotu potocznego stwierdzić należy, że Fryderyk L. nie okłamał pozwanej Spółdzielni (...) w celu doprowadzenia do definitywnego wydania mu przydzielonego uchwałą Zarządu z dnia 17 listopada 1982 r. mieszkania typu własnościowego. Podnoszone w toku procesu przypuszczenie, że Aleksandra L. zrealizowała w 1983 r. swój przydział z 1981 r., na skutek wprowadzenia w błąd (...) Spółdzielni Mieszkaniowej, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy lokal zbyty powodowi Zygmuntowi K. należał do zbywcy Fryderyka L. Samo posiadanie przez drugie z małżonków przydziału spółdzielczego lokalu mieszkalnego w innej Spółdzielni nie narusza zasady jednego mieszkania spółdzielczego dla jednego małżeństwa, jeżeli objęty przydziałem lokal nie został zajęty przez tego małżonka. Pamiętać poza tym należy, że art. 206 § 3 prawa spółdzielczego (podobnie § 25 ust. 3 statutu pozwanej oraz art. 23 ust. 4 prawa lokalowego) przewiduje z przyczyn uzasadnionych wyjątek od zasady jednego mieszkania małżonków. Wyrażona przeto w art. 136 § 2 ustawy o spółdzielniach i w art. 238 prawa spółdzielczego zasada nie musi być rozumiana krańcowo, w oderwaniu od danej sytuacji małżonków. Chodzi po prostu o to, aby spółdzielczego lokalu mieszkalnego nie otrzymał członek spółdzielni, którego małżonek zrealizował już przydział takiego lokalu w innej spółdzielni przez zamieszkanie w nim z drugim z małżonków. Taka sytuacja nie istniała, gdy pozwana Spółdzielnia (...) przydzieliła i potem wydała lokal mieszkalny Fryderykowi L. i jego żonie Aleksandrze L. jako domownikowi.W świetle zatem treści materiału, którym dysponował Sąd Wojewódzki, powód nabył od Fryderyka L. własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, wymienionego w umowie zbycia, zawartej w dniu 6 lipca 1984 r.W tym stanie rzeczy pozostaje do wyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki, czy powód Zygmunt K. odpowiada wymaganiom statutu pozwanej. Od tego bowiem zależy zasadność jego roszczenia o przyjęcie w poczet członków pozwanej Spółdzielni, które jest warunkiem prawnym skuteczności zbycia lokalu (orz. SN z dnia 21 grudnia 1963 r. I CR 19/63 - OSN 1965, poz. 26; § 5 ust. 2 pkt 3 statutu, podobnie art. 223 § 2 zd. drugie oraz art. 224 prawa spółdzielczego). Z tych przyczyn na podstawie art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o przyjęcie Zygmunta K. w poczet członków pozwanej Spółdzielni oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rewizję należało na podstawie art. 387 k.p.c. oddalić w części zaskarżającej oddalenie roszczenia o nakazanie pozwanej Spółdzielni przydzielenia powodowi nabytego mieszkania. Mimo bowiem błędnego uzasadnienia ta część zaskarżonego wyroku odpowiada prawu. Z chwilą, gdy nabywca nabywa członkostwo spółdzielni, następuje z mocy samej umowy definitywne przejście prawa zbywcy na nabywcę. Przydział tego prawa byłby więc bezprzedmiotowy (orz. SN z dnia 6 marca 1980 r. II CR 574/79 - OSNCP 1980, z. 11, poz. 209).