I CR 550/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: S. Gross, Z. Masłowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta C. przeciwko Skarbowi Państwa - Rejonowi Eksploatacji Dróg Publicznych w Ś. o zapłatę kwoty 60.000 zł, na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Powiatowego w Chełmie z dnia 29 grudnia 1969 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, zniósł postępowanie w tej części przed Sądem Powiatowym i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneNa skutek pozwu Zygmunta C. Sąd Powiatowy w Chełmie wyrokiem z dnia 29 grudnia 1969 r. zasądził na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w Ś. kwotę 40.000 zł tytułem naprawienia szkody doznanej w wypadku drogowym w dniu 28 listopada 1967 r.Na podstawie zebranego w sprawie materiału oraz na podstawie dołączonych akt dochodzenia karnego, zakończonego postanowieniem umarzającym postępowanie, Sąd Powiatowy ustalił, że na zakręcie drogi w miejscowości S. samochód powoda wpadł w poślizg i powód stracił panowanie nad nim, wskutek czego nastąpiło zderzenie z jadącym z przeciwnej strony autobusem. Przyczyną poślizgu była gołoledź na jezdni w miejscu wypadku.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Powiatowy doszedł do wniosku, że wypadek pozostaje w ścisłym związku przyczynowym z istnieniem gołoledzi, a ponieważ obowiązek usunięcia gołoledzi obciąża pozwany Rejon Eksploatacji Dróg Publicznych, jest on odpowiedzialny za niewykonanie tego obowiązku na podstawie art. 15 i nast. ustawy z dnia 22.III.1962 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 20, poz. 90) i w związku z tym odpowiada za skutki wypadku.W zakresie wysokości przyznanego odszkodowania Sąd Powiatowy - po ustaleniu, że powód doznał poważnych obrażeń kończyn dolnych powodujących trwałe kalectwo oraz że samochód powoda uległ w wypadku rozbiciu - uznał za stosowną kwotę 20.000 zł należnego powodowi zadośćuczynienia, wysokość zaś szkody spowodowanej uszkodzeniem samochodu określił na 30.000 zł. Przyjmując, że również powód przyczynił się do spowodowania wypadku przez zbyt szybką jazdę w szczególnie złych warunków w okresie gołoledzi, Sąd Powiatowy zmniejszył ogólną kwotę odszkodowania z 50.000 zł do sumy 40.000 zł, którą zasądził z odsetkami od dnia 10 maja 1969 r., natomiast w pozostałej części powództwo oddalił.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy przepisy ustawy z dnia 29.III.1962 r. o drogach publicznych - Dz. U. Nr 20, poz. 90, a w szczególności przepis art. 15 tej ustawy w związku z art. 415 k.c. uzasadniają odpowiedzialność Skarbu Państwa - Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych za nieposypanie dróg piaskiem w wypadku występowania gołoledzi?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, po czym zważył, co następuje.Przede wszystkim - trafny jest podniesiony w rewizji zarzut nieważności postępowania opartej na przepisie art. 369 pkt 6 k.p.c. Roszczenia powódki skierowane są przeciwko Skarbowi Państwa i obejmują naprawienie szkody wyrządzonej powódce na skutek zaniedbań funkcjonariuszy organów administracji drogowej.Stosownie więc do przepisu art. 17 pkt 3 k.p.c. sprawa niniejsza należy do właściwości Sądu Wojewódzkiego. Już więc z tej przyczyny wyrok Sądu Powiatowego podlega na podstawie art. 388 § 1 i 2 k.p.c. uchyleniu, postępowanie przed sądem I instancji zniesieniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki - dla powzięcia prawidłowej oceny istnienia odpowiedzialności Skarbu Państwa wobec powoda za szkodę - wyjaśni i rozważy kwestię winy funkcjonariuszy Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w Ś., będącego organem państwowej organizacji drogowej. Błędny jest bowiem pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, według którego ustalenie, że jezdnia w czasie i w miejscu, w którym zdarzył się wypadek, była bardzo śliska, przy czym okoliczność ta pozostaje w związku przyczynowym z wypadkiem, daje dostateczną podstawę do wniosku, iż pozwany nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku usunięcia gołoledzi i ślizgawicy, i tym samym uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa za powstałą szkodę.Należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 417 k.c. Skarb Państwa odpowiada za zawinione zachowanie się funkcjonariusza państwowego. Wina funkcjonariusza powinna być udowodniona, chyba że przepis szczególny przewiduje domniemanie winy (jak np. w art. 427 w wypadku winy w nadzorze). W odniesieniu do funkcjonariusza administracji drogowej, obowiązanego do czuwania nad bezpieczeństwem dróg publicznych, żaden przepis prawny nie przewiduje domniemania winy. Wprawdzie na gruncie konkretnego stanu faktycznego może być niekiedy uzasadnione przyjęcie domniemania winy wynikającego z innych ustalonych okoliczności (domniemanie faktyczne - art. 231 k.p.c.), jednakże stan faktyczny ustalony w zaskarżonym wyroku nie daje do przyjęcia takiego domniemania żadnej podstawy. Powszechnie wiadomo, że w okresie ciężkich warunków atmosferycznych w porze zimowej (śnieżycy, zawiei, gołoledzi) utrzymanie wszystkich dróg publicznych w stanie całkowitego bezpieczeństwa jest technicznie niemożliwe. Dlatego w okresach takich wymagane jest od kierowców pojazdów mechanicznych zachowanie szczególnej ostrożności, o czym ostrzega się za pomocą środków masowego przekazu (telewizja, radio). Kierowca musi się zatem zawsze liczyć z możliwością napotkania odcinka drogi w stanie zagrażającym bezpieczeństwu jazdy. W tych przeto warunkach stwierdzenie istnienia w konkretnym momencie czasu takiego nie zabezpieczonego odcinka drogi nie uzasadnia jeszcze domniemania, że funkcjonariusze służby drogowej zaniedbali swoje obowiązki. W każdym więc wypadku należy wyjaśnić i ustalić, czy przyczyną złego stanu drogi były zaniedbania służby drogowej.W świetle ustaleń zaskarżonego wyroku odcinek drogi o długości 2,5 km, na którym miał miejsce wypadek, posypywał w tym okresie piaskiem i solą dróżnik F. K. Zdarzało się jednak, że wysypany piasek zwiewał wiatr, wskutek czego droga była nadal śliska. W takich okolicznościach, gdyby dróżnik wypełnił należycie swoje obowiązki, a zakres ich wyznaczony mu przez organ administracji drogowej byłby dostosowany i odpowiadał potrzebom ze względu na istniejące warunki atmosferyczne i możliwości techniczne, to wówczas brak by było podstawy do przypisania winy dróżnikowi bądź innym funkcjonariuszom drogowym określającym rodzaj i zakres środków służących do zabezpieczenia drogi, a zatem i do obciążenia Skarbu Państwa odpowiedzialnością za szkody spowodowane osobom korzystającym z drogi.W celu więc wyjaśnienia wszystkich tych okoliczności, od których istnienia w myśl przytoczonych wskazań zależy prawidłowa ocena dotycząca winy funkcjonariuszy pozwanego, sąd meriti poczyni szczegółowe ustalenia.