I CR 564/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: L. Konic, A. Meszorer (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Witolda K. przeciwko Powszechnej Spółdzielni Spożywców w B. o należność za pracę i przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości wniesionej na skutek podania pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 23 grudnia 1960 r., uchylił zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Powiatowego dla m. Białegostoku z dnia 31 marca 1960 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Białegostoku do ponownego rozpoznania. (...).Uzasadnienie faktyczneNa skutek pozwu o przywrócenie do pracy i odszkodowanie Sąd Powiatowy dla m. Białegostoku wyrokiem z dnia 31 marca 1960 r. zasądził od Powszechnej Spółdzielni Spożywców w B. na rzecz Witolda K. 3.608 zł i nakazał pozwanej przywrócenie powoda do pracy, przy czym oparł się na następujących założeniach:Powód pracował u pozwanej na stanowisku kierownika sklepu z wynagrodzeniem miesięcznym przeciętnie 1.200,94 zł i został zwolniony bez wypowiedzenia z dniem 3 lutego 1959 r. - z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych - pismem pozwanej z dnia 2 lutego 1959 r.Zgodnie z art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. pracodawca powinien wskazać pracownikowi przyczynę będącą podstawą zwolnienia.Pismo pozwanej nie spełnia tego wymagania, bo posługuje się tylko określeniem zaczerpniętym z ustawy, natomiast nie podaje konkretnie przyczyny zwolnienia.Powołanie się na dochodzenie PIH i wewnętrzne PSS ma charakter zbyt ogólnikowy, by mogło uchodzić za wymagane powołanie przyczyny zwolnienia.Brak podania przyczyny zwolnienia powoduje jego nieważność z mocy art. 63 p.o.p.c.Skutek nieważności zwolnienia jest tego rodzaju, że powodowi przysługują w dalszym ciągu uprawnienia wynikające z umowy o pracę. Powód powinien być zatem dopuszczony do pracy, a ponieważ pozwana, nie dostarczając mu tej pracy, pozostaje w zwłoce, powód może żądać przywrócenia go do pracy z mocy art. 250 k.z. (uchwała S.N. z dnia 24 marca 1958 r. - OSN 19/58, poz. 89).Powód, będąc pracownikiem, ma z mocy art. 15 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych prawo do wynagrodzenia za czas pozostania bez pracy, której pozbawiła go pozwana. Wobec tego, że przedmiotem żądania było trzymiesięczne wynagrodzenie, Sąd zasądził na rzecz powoda trzykrotną przeciętną jego wynagrodzenia wynoszącą 1.202,94 zł.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 23 grudnia 1960 r. rewizję oddalił, przy czym podniósł, że w myśl art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Strona pozwana w piśmie z dnia 2 lutego 1959 r. skierowanym do powoda nie podała takiej przyczyny, gdyż jedynie ogólnikowo wskazała, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.Takie wyjaśnienie nie było oczywiście wystarczające, ponieważ nie została podana konkretna podstawa zwolnienia powoda z pracy.Powoływanie się skarżącej na to, że powód wiedział o tym, dlaczego został zwolniony, gdyż był obecny na posiedzeniu rady zakładowej w dniu 28 stycznia 1959 r., nie może stanowić uzupełnienia pisma, w którym brak jest danych. Z uzasadnienia uchwały 1 CO 27/59 z dnia 26 października 1959 r. (OSN 1960, poz. 64) wynika, że nie wystarcza powołanie w piśmie, iż rozwiązanie umowy następuje z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, lecz musi być podana istota stawianego zarzutu, tak aby nie było możliwe stawianie w toku sporu innych przyczyn niż podane w piśmie. Nie wystarczy okoliczność, że pracownik wie, co było przyczyną decyzji zakładu pracy, ani to, że przyczynę tę podał mu pracodawca ustnie przed lub po złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. W świetle tego stanowiska zarzuty rewizji należało uznać za nietrafne.Wyrok powyższy zaskarżył w dniu 23 czerwca 1961 r. rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości wskutek podania pozwanej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego i zarzucając obrazę art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jakkolwiek powód twierdził, że prawo pozwanej do rozwiązania umowy o pracę wygasło i rozwiązanie umowy jest bezprawne, Sąd Powiatowy rozpoznał roszczenie powoda o przywrócenie do pracy i odszkodowanie w ramach żądań, jakie mogłyby przysługiwać powodowi nie z tytułu ważnego, ale pozbawionego podstawy rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, lecz w ramach żądań, jakie by mogły przysługiwać powodowi w razie nieważności oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, albowiem ustalenie podstawy rozstrzygnięcia nastąpiło z obrazą art. 336 § 2 k.p.c. w sposób wadliwy, skoro Sądy obu instancji nie miały na uwadze, że uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów S.N. 1 CO 27/59 z dnia 26 października 1959 r. (OSN 1960, poz. 64) wyraźnie wskazuje, iż sposób konkretyzacji przyczyny zależeć będzie od jej rodzaju, wspomniana zatem uchwała nie reprezentuje stanowiska, iż konieczna jest zawsze najpełniejsza konkretyzacja przyczyny rozwiązania umowy o pracę. Uzasadnienie uchwały wyraźnie zaznacza, że nie wystarczy przytoczenie tylko słów dekretu, a więc tylko ustawowej hipotezy bez konkretnego zdarzenia uzasadniającego rozwiązanie umowy o pracę. W danym wypadku pracodawca nie ograniczył się tylko do przytoczenia hipotezy ustawowej, lecz wskazał na konkretne zdarzenie, mianowicie przez powołanie się na dochodzenia PIH i wewnętrzne dochodzenia PSS. Opierając się na sformułowaniu uzasadnienia uchwały z dnia 26 października 1959 r., nie można zatem dopatrzyć się w danej sytuacji, aby pracodawca ograniczył się wyłącznie do przytoczenia hipotezy ustawowej; natomiast w sposób uznany przezeń za odpowiedni skonkretyzował dalsze momenty wiążące się ze zdarzeniem, będącym przyczyną rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.Skoro sposób konkretyzacji, jak to podniesiono w uzasadnieniu uchwały z dnia 26 października 1959 r., zależy od rodzaju przyczyny, to brak podstawy do tego, ażeby można było - ze względu na taki lub inny stopień konkretyzacji przyczyny - stawiać na jednym poziomie i całkowite nie przytoczenie przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, i użycie sposobu konkretyzacji mniej wyczerpującego i wyraźnego, jeżeli w danych okolicznościach użyty sposób konkretyzacji wyłącza wątpliwość co do tego, co pracodawca miał na myśli. Toteż uzasadnienie uchwały z dnia 26 października 1959 r. podkreśla np., że w związku ze wskazaniem, iż zwolnienie następuje z powodu utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, z reguły nie będzie wątpliwości, jaką utratę praw zakład pracy ma na myśli.W tym stanie rzeczy niepodobna odmówić słuszności wywodom rewizji nadzwyczajnej.Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 26 października 1959 r. 1 CO 27/59 "nieprzytoczenie w pisemnym oświadczeniu zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy powoduje nieważność tego oświadczenia" (PiP nr 6/60/1041). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że dekret styczniowy wymaga podania w piśmie rozwiązującym umowę o pracę konkretnej przyczyny rozwiązania i że nie wystarcza powołanie w piśmie, iż rozwiązanie umowy następuje z powodu "ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych". Omawiana uchwała nie precyzuje bliżej, w jaki sposób zakład pracy powinien skonkretyzować przyczynę rozwiązania umowy, natomiast zaznacza, że konkretyzacja ta będzie zależała od rodzaju przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę.Sądy obu instancji reprezentują pogląd, że w niniejszej sprawie strona pozwana, rozwiązując z powodem umowę o pracę ze skutkiem natychmiastowym, nie wskazała żadnej konkretnej przyczyny rozwiązania, a jedynie powołała się na ustawową hipotezę "ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych", co w świetle uchwały Sądu Najwyższego nie jest wystarczające. Ze stanowiskiem tym trudno się zgodzić. Jest bowiem niesporne, że treść pisma z dnia 2 listopada 1959 r. nawiązywała do zdarzeń ustalonych w toku dochodzenia prowadzonego zarówno przez stronę pozwaną, jak i przez organy powołane do kontroli jednostek handlu uspołecznionego. Wskazuje na to w sposób wyraźny zawarta w cytowanym piśmie wzmianka, że "dochodzenie przeprowadzone przez PIH i zarząd PSS wykazało dopuszczenie się przez Obywatela ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych". Wynika stąd, że - wbrew mniemaniu Sądów obu instancji - strona pozwana w piśmie rozwiązującym umowę o pracę nie ograniczyła się tylko do wskazania ustawowej hipotezy rozwiązania, lecz nawiązując do dochodzenia przeprowadzonego przez właściwe organy, wskazała tym samym, że konkretną przyczyną zwolnienia powoda bez wypowiedzenia są zdarzenia ustalone w toku dochodzenia. Okoliczność zaś, co było przedmiotem wspomnianego dochodzenia, była powodowi znana, skoro w toku tego dochodzenia powód był przesłuchiwany. Nadto z wyciągu protokołu plenum rady zakładowej z dnia 28 stycznia 1959 r., na której powód był obecny, wynika, że przewodniczący rady zakładowej odczytał i poddał pod dyskusję treść uchwały zarządu PSS z dnia 20 stycznia 1959 r., zgodnie z którą powód, za przerzucanie obrotów napojów alkoholowych na obrót artykułów spożywczych, miał być dyscyplinarnie zwolniony z pracy. W takich więc warunkach powołanie się w piśmie rozwiązującym umowę o pracę na dochodzenie przeprowadzone przez PIH i zarząd PSS w dostateczny sposób konkretyzowało przyczynę niezwłocznego zwolnienia powoda, a odmienne w tym względzie stanowisko Sądu Wojewódzkiego narusza przepis art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1959 r.Istotne jest przy tym, że Sąd Najwyższy podkreślił w omawianej uchwalę z dnia 26 października 1959 r., iż powołanie się na prawomocny wyrok karny uznać należy za równoznaczne z podaniem przez zakład pracy konkretnego zdarzenia uzasadniającego niezwłoczny tryb rozwiązania umowy. Zbliżona sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, skoro zakład pracy powołał się na przeprowadzone dochodzenie, a przedmiot tego dochodzenia był powodowi w pełni znany i doprowadził do skazania go wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 21 grudnia 1959 r. z art. 287 § 2 k.k. na karę 1 roku więzienia.Oczywiście zachodzi potrzeba rozważenia roszczeń powoda z tytułu ważnego rozwiązania umowy o pracę pozbawionego podstawy.Z tych zasad, wobec wadliwego ustalenia podstawy rozstrzygnięcia, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu. Należy zauważyć. że na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik powoda wyjaśnił, iż wyrok skazujący powoda jest nieprawomocny.