II CR 253/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: Wasilkowska (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda O. przeciwko Jednostce Wojskowej w O. o 28.522 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 1959 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o wynagrodzenie za pracę, ustalając, co następuje:Powód twierdził, że pracował u pozwanego od 1.VII.1955 r. do 30.XII.1956 r. w charakterze kierownika kasyna oficerskiego, a ponadto wykonywał obowiązki magazyniera i zaopatrzeniowca oraz pracownika fizycznego. Powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 28.522 zł, na którą składają się: 11.200 zł z tytułu nierozwiązania stosunku pracy i pozostawania bez pracy przez okres 8 miesięcy, 6.800 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie czynności magazyniera, 512 zł tytułem zwrotu nieprawnie potrąconej zaliczki, 240 zł tytułem nie dopłaconego dodatku rodzinnego za marzec 1956 r., 1.200 zł tytułem ekwiwalentu za wyżywienie i 5.000 zł tytułem odszkodowania za utratę zdrowia i sił fizycznych.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i twierdził, że stosunek pracy z powodem został rozwiązany w dniu 29.II.1956 r. oraz że uzasadnione roszczenia powoda do chwili zwolnienia z pracy zostały mu wypłacone.Okoliczność zwolnienia powoda z pracy z dniem 29.II.1956 r. wynika z wyciągu rozkazu dziennego z dnia 28.II.1956 r. Ponadto niesporne jest, że powód w dniu 1.II.1956 r. przekazał agendy swojemu następcy oraz że w dniu 31.I.1956 r. podpisał protokół zdawczo-odbiorczy, w którym występował jako "zdający" i "były kierownik".Z akt karnych wynika, że już w styczniu 1956 r. przeciwko powodowi toczyło się śledztwo o spowodowanie manka w kasie oraz że prawomocnym wyrokiem karnym powód został uznany za winnego spowodowania braku na ogólną sumę 8.140 zł.Z powyższych ustaleń Sąd wyciągnął wniosek, że umowa o pracę została z powodem rozwiązana z końcem lutego 1956 r. oraz że można domniemywać, iż powodowi doręczono zawiadomienie o rozwiązaniu z nim umowy, skoro już w dniu 31.I.1956 r. przekazał protokolarnie swoje agendy jako "były kierownik".W tych warunkach roszczenie powoda uległo prekluzji z mocy art. 14 pkt 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia (Dz. U. Nr 2, poz. 11). Zresztą istniały podstawy do zwolnienia powoda bez wypowiedzenia, skoro toczyło się przeciwko niemu śledztwo.W rewizji od powyższego wyroku powód wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa oraz zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania i obrazę prawa materialnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji są w przeważającej mierze nieuzasadnione, opierają się bowiem na polemice z ustaleniami prawomocnego wyroku karnego, które z mocy art. 7 k.p.c. co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd cywilny.Zaskarżony wyrok nie mógł być jednak utrzymany w mocy z powodu obrazy prawa materialnego, co Sąd Najwyższy z mocy art. 380 k.p.c. z urzędu wziął pod uwagę.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki najwidoczniej przyjął, że umowa o pracę z powodem została rozwiązana bez wypowiedzenia na podstawie dekretu z dnia 18.I.1956 r., skoro Sąd zastosował prekluzję z art. 14 pkt 2 tegoż dekretu.Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że w myśl art. 9 tegoż dekretu oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie z przytoczeniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy.Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia dokonane bez zachowania formy pisemnej jest z mocy art. 63 p.o.p.c. nieważne. Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 26.X.1959 r. 1 CO 27/59 wyjaśnił ponadto, że nieważne jest również oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia dokonane choćby na piśmie, lecz bez przytoczenia przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy.W świetle materiału niniejszej sprawy brak było podstaw do przyjęcia, że z powodem rozwiązano umowę o pracę w sposób przewidziany w art. 9 dekretu i prawnie skuteczny. Gdyby bowiem nawet doręczono powodowi wyciąg z rozkazu dziennego z 28.II.1956 r. (czemu powód stanowczo przeczył, a Sąd ustaleń w tym kierunku nie poczynił), to i wówczas pismo to byłoby bezskuteczne, jako nie zawierające wskazania jakiejkolwiek przyczyny rozwiązania umowy.Ustalenia Sądu co do rozwiązania z powodem stosunku pracy bez wypowiedzenia wyszły poza obronę strony pozwanej, która twierdziła, że rozwiązanie to nastąpiło na skutek wypowiedzenia dokonanego przez samego powoda. Wobec niemożności odszukania właściwych dokumentów w związku z likwidacją jednostki wojskowej, w której powód był zatrudniony, strona pozwana zaofiarowała dowód ze świadków.Wypowiedzenie umowy o pracę, jak również rozwiązanie umowy za wzajemnym porozumieniem stron (art. 6 dekretu z 18.I.1956 r.) nie wymaga - w przeciwieństwie do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia - zachowania żadnej szczególnej formy, dlatego też strona pozwana może wszelkimi środkami dowodowymi wykazywać, że powód wypowiedział umowę o pracę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien przeto dopuścić dowody zaofiarowane przez pozwanego.Gdyby postępowanie dowodowe nie doprowadziło do ustalenia, że umowa o pracę została rozwiązana za wypowiedzeniem lub za wzajemnym porozumieniem stron, to w takim razie usprawiedliwione byłoby w zasadzie roszczenie powoda o wynagrodzenie za czas gotowości do pracy. Konsekwencją bowiem nierozwiązania stosunku pracy jest roszczenie pracownika o dopuszczenie go do pracy i o wynagrodzenie za czas, w którym pracownik gotów był spełniać pracę na rzecz pracodawcy.Przy ocenie tego roszczenia sąd powinien mieć na uwadze - stosownie do okoliczności - przepis art. 3 p.o.p.c. Jeżeli bowiem pracownik, wiedząc o woli pracodawcy rozwiązania stosunku pracy i o przyczynach zwolnienia, nie zgłaszał się do pracy i nie domagał się dopuszczenia do niej i dopiero po upływie dłuższego czasu zgłosił roszczenie o wynagrodzenie, mimo że ewentualnie mógł w tym czasie uzyskać zatrudnienie gdzie indziej - mogłyby zajść podstawy do uznania, że roszczenie takie lub jego część nie może korzystać z ochrony prawa.W stosunku do pozostałych roszczeń powoda wyrok Sądu Wojewódzkiego jest również dotknięty istotnymi wadami, co nie pozwala na jego utrzymanie w mocy.Według twierdzeń powoda roszczenia te, przynajmniej w znacznej części, nie są związane ze zwolnieniem z pracy, lecz dotyczą nie wypłaconych należności w okresie pracy (wynagrodzenie za pracę magazyniera, ekwiwalent żywnościowy itp.).Roszczenia te prekluzji nie uległy. Nie ma bowiem do nich zastosowania szczególny przepis art. 14 pkt 2 dekretu z 18.I.1956 r., lecz ogólna roczna prekluzja z art. 473 k.z., termin zaś roczny w dacie wniesienia powództwa jeszcze nie upłynął (nawet gdyby stosunek pracy został istotnie rozwiązany z dniem 29.II.1956 r.).Strona pozwana podnosiła w toku procesu, że roszczenia te bądź ich część podlega umorzeniu z mocy ustawy z dnia 22.III.1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 15, poz. 76). Sąd nie ustosunkował się jednak do tej obrony pozwanego ani nie poczynił ustaleń pozwalających ocenić, czy roszczenia te ze względu zarówno na swój charakter, jak i datę powstania objęte są przepisami powołanej ustawy. Ustalenia te powinny być dokonane przy ponownym rozpoznaniu sprawy i w razie stwierdzenia, że istotnie część roszczeń powoda podpada pod przepisy ustawy z 22.III.1957 r., powinno nastąpić umorzenie postępowania w tej części, a nie oddalenie powództwa.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.