III PR 24/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Wilewski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka R. przeciwko Zarządowi Budynków Mieszkalnych w W. o należność za pracę i dopuszczenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 17 czerwca 1963 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód zatrudniony został przez pozwanego z dniem 1 marca 1962 r. na okres próbny w charakterze magazyniera. W poszczególnych dniach korzystał ze zwolnień lekarskich już w czasie okresu próbnego. Następnie powód stał się niezdolny do pracy z powodu choroby od dnia 28 maja do 4 sierpnia 1962 r. W dniu 6 sierpnia stawił się do pracy (5 sierpnia przypadała niedziela). Powód chorował w dalszym ciągu na tę samą chorobą od 7 sierpnia do 5 listopada 1962 r. Pismem z dnia 21 sierpnia 1962 r. pozwany rozwiązał umowę o pracę z dniem 31 sierpnia 1962 r.Powód zakwestionował prawidłowość rozwiązania z nim umowy o pracę i wystąpił do Komisji Rozjemczej o zasądzenie wynagrodzenia i o dopuszczenie go do pracy. Komisja rozjemcza oddaliła roszczenia powoda. Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Gospodarki Komunalnej i Przemysłu Terenowego uchylił orzeczenie Komisji Rozjemczej. Na wniosek powoda sprawa skierowana została do sądu.Sąd Powiatowy przywrócił powoda do pracy i zasądził na jego rzecz kwotę 10.320 zł. Zdaniem Sądu okres choroby powoda uległ przerwie w dniu 6 sierpnia 1962 r., ponieważ stawienia się powoda do pracy w tymże dniu nie można uważać jedynie za formalność mającą zapobiec rozwiązaniu umowy o pracę. Po przerwie okres niezdolności do pracy z powodu choroby należy liczyć na nowo.Sąd Powiatowy uznał też, że powodowi przysługuje wynagrodzenie za cały czas niepełnienia pracy do dnia 30 czerwca 1963 r., gdyż nie mógł on uzyskać nowego zatrudnienia, albowiem starania powoda o podjęcie nowej pracy pozostały bezskuteczne.Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższy prawomocny wyrok rewizją nadzwyczajną wniesioną 29 maja 1965 r. Rewizja, złożona na skutek podania i w interesie pozwanego, zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w części przekraczającej kwotę 1.000 zł.Skarżący zarzuca rażące naruszenie przepisów art. 2 i 242 d.k.p.c., art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami), art. 445 k.z. i art. 3 p.o.p.c., oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Powód wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej zakwestionowano na wstępie stanowisko Sądu Powiatowego dotyczące skutków stanowienia się powoda do pracy w dniu 6 sierpnia 1962 r. Zdaniem skarżącego łączna ocena okoliczności sprawy prowadzić powinna do wniosku, że w dniu 21 sierpnia 1962 r. upłynął już 3-miesięczny okres niezdolności powoda do pracy z powodu choroby. Upływ tego okresu stworzył podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Według zarzutów rewizji nadzwyczajnej Sąd Powiatowy niesłusznie nie wziął pod uwagę, że w czasie jednodniowej bytności powoda w zakładzie pracy w dniu 6 sierpnia 1962 r. nie dopuszczono go nawet do wykonania czynności magazyniera. Pominął też tę okoliczność, że po jednodniowej przerwie powód korzystał nadal ze zwolnienia lekarskiego na tę samą chorobę i był niezdolny do pracy aż do 5 listopada 1962 r.Rozstrzygnięcie powyższej kwestii nie jest jednak istotne dla wyniku niniejszej sprawy, a to wobec trafności zarzutu naruszenia art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. Oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia zostało wprawdzie złożone na piśmie, jednakże bez przytoczenia przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Zgodnie zaś z uchwaloną przez skład 7 sędziów Sądu Najwyższego zasadą prawną I CO 27/59 z dnia 26 października 1959 r. (OSN nr 3/1960, poz. 64) tego rodzaju wada oświadczenia powoduje nieważność czynności prawnej. Wskutek nieważności oświadczenia, wiążący strony stosunek prawny trwał nadal. Nie było zatem podstaw do orzekania o przywróceniu do pracy. Powód mógł się natomiast domagać dopuszczenia do pracy. W tej sytuacji roszczenia pracownika o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy podlegają ocenie w świetle art. 455 k.z.Rewizja nadzwyczajna reprezentując powyższe stanowisko, zarzuca jednak naruszenie powołanego art. 455 k.z., który przyznaje wynagrodzenie za pracę nie spełnioną, jeżeli pracownik był gotów do jej pełnienia, a doznał przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy. Przepis ten nie wyjaśnia, jak długo trwa obowiązek wypłacania wynagrodzenia za czas niepełnienia pracy. Według poglądu reprezentowanego w rewizji nadzwyczajnej przyjąć należy jako regułę, że powyższy obowiązek zakładu pracy nie powinien trwać dłużej niż 3 miesiące. Pozwany zakład pracy wypłacił powodowi wynagrodzenie za 3-miesięczny okres choroby do końca sierpnia 1962 r. W sumie zaś 10.320 zł zasądzonej przez Sąd Powiatowy mieści się kwota 720 zł jako różnica między wynagrodzeniem za wrzesień i październik 1962 r. a pobranym przez powoda zasiłkiem chorobowym oraz kwota 9.600 zł pełnego wynagrodzenia za okres następnych 8 miesięcy.Skarżący - wychodząc z przedstawionego już założenia, że roszczenia powoda oparte na art. 455 k.z. powinny być ograniczone okresem 3-miesięcznym - zarzuca dalej, że za wrzesień i październik oraz 5 dni listopada powodowi należał się tylko zasiłek chorobowy, który został wypłacony. Od 6 do 30 listopada, tj. za trzeci miesiąc liczony od 1 września 1962 r., należy się kwota 1.000 zł przypadająca na podstawie art. 455 k.z. Tylko więc ta kwota pozostała przez rewizję nadzwyczajną nie zakwestionowana.Poglądy i argumenty przedstawione w rewizji nadzwyczajnej nie są w pełni trafne i skuteczne. Przede wszystkim nie można podzielić zasadności stanowiska, że wynagrodzenie z art. 455 k.z. ograniczone jest z reguły okresem 3-miesięcznym. Do wniosku takiego nie upoważniają przepisy dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., przewidujące jako zasadę wynagrodzenia za 3-miesięczny tylko okres niewykonywania pracy. Przepisy te odnoszą się bowiem do innego zakresu zdarzeń przewidzianych przez ustawę. Regulują one mianowicie wynagrodzenie za czas po niezgodnym z prawem rozwiązaniu umowy o pracę. W sytuacjach zaś przewidzianych w art. 455 k.z. założeniem jest trwanie stosunku prawnego opartego na umowie, która nie została rozwiązana.Przepisy art. 455 k.z. nie określa czasowej granicy okresu, za który należy się wynagrodzenie pracownikowi, który nie wykonywał pracy z przyczyn odnoszących się do pracodawcy. Nie ma także podstawy do konstruowania w drodze wykładni generalnego okresu rozstrzygającego faktycznie w każdej sprawie pytanie, za jaki okres należy przyznać wynagrodzenie na podstawie art. 455 k.z. Okres 3-miesięczny, stosowany na podstawie dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. i powtarzający się także w innych przepisach ustawodawstwa pracy, może stanowić wskazówkę przy zastosowaniu art. 455 k.z. tylko w dwóch kierunkach. Po pierwsze, zasądzenie wynagrodzenia na podstawie art. 455 k.z. za okres 3-miesięczny nie wymaga w zasadzie udowodnienia, że pracownik czynił odpowiednie starania o podjęcie nowej pracy. Po drugie, przyznanie wynagrodzenia za okres przekraczający 3 miesiące wymaga ustalenia, że pracownik należycie poszukiwał zatrudnienia w innym zakładzie pracy. Dodać trzeba oczywiste już zastrzeżenia dotyczące wymaganej gotowości do pracy oraz odnoszące się do innych możliwych i różnorodnych sytuacji, w których roszczenia pracownika pozostają w kolizji z zasadami wymienionymi w art. 3 p.o.p.c. (obecnie art. 5 k.c.).Sąd Powiatowy prawidłowo ustalił, że powód po wyzdrowieniu poszukiwał nowej pracy, której jednak nie mógł uzyskać. Ustalenia te oparte są na załączonych dokumentach i przez skarżącego nie kwestionowane. Rychłemu znalezieniu innej pracy nie sprzyjał zresztą i wiek powoda, który wówczas ukończył już lat 60.W rezultacie Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok nie zawiera zarzucanych mu naruszeń art. 242 k.p.c. oraz art. 455 k.z. i art. 3 p.o.p.c.Za bezzasadne jednak uznać trzeba zasądzenie na rzecz powoda kwoty 720 zł, stanowiącej różnicę między wynagrodzeniem za wrzesień i październik oraz za 5 dni listopada 1982 r. a otrzymanym za ten okres zasiłkiem chorobowym. Powód poprzednio otrzymał już wynagrodzenie za 3-miesięczny okres, w którym był niezdolny do pracy z powodu choroby. Prawo do wynagrodzenia za ten okres (kończący się 31 sierpnia 1962 r.) zachował na podstawie art. 19 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Nie można zatem uznać za uzasadnione zasądzenie na rzecz powoda wynagrodzenia na podstawie art. 455 k.z. za okres przypadający bezpośrednio po wyczerpaniu prawa do wynagrodzenia na podstawie art. 19 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. W rezultacie bowiem powód otrzymuje więcej niż w sytuacji, w której znalazłby się każdy pracownik umysłowy, z którym nie nawiązano umowy o pracę po upływie 3-miesięcznego okresu niezdolności do pracy z powodu choroby.W sytuacji, która istniała w niniejszej sprawie, można już bez zastrzeżeń wysnuć także zarzut dotyczący braku gotowości powoda do pracy w okresie od 1 września do 5 listopada 1962 r., tj. w okresie w którym był nadal chory. Zaznaczyć tu należy, że zarzut braku gotowości do pracy z powodu choroby pracownika umysłowego nie zawsze może być uznany za skuteczny. Jeżeli bowiem pracownik przed niedopuszczeniem go do pracy nie korzystał z wynagrodzenia na podstawie art. 19 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, odmowa wynagrodzenia za 3-miesięczny okres choroby stawiałaby go w położeniu gorszym niż w normalnej sytuacji, w której zakład pracy nie naruszył prawa przez bezpodstawne niedopuszczenie do pracy. W każdym jednak razie rozważania powyższe prowadzą do stwierdzenia, że nie można przyznać wynagrodzenia na podstawie art. 455 k.z. za czas niezdolności pracownika do pracy z powodu choroby, następujący bezpośrednio po okresie, za który pracownik otrzymał pełne 3-miesięczne wynagrodzenie na podstawie art. 19 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.Naruszenie przepisów prawa dotyczące kwoty 720 zł nie może jednak prowadzić do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej wniesionej po upływie 6-miesięcznego terminu z art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ nie ma przez to naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Uchybienie odnosi się do nieznacznej kwoty. Ponadto jak wynika z pisma Narodowego Banku Polskiego i z zaświadczeń stron cała zasądzona prawomocnie należność została powodowi wypłacona.Z tych samych przyczyn nie może prowadzić do naruszenia prawomocnego wyroku zarzut, że zaskarżony wyrok z daty 17 czerwca 1963 r. zasądza wynagrodzenie za okres do końca czerwca 1963 r., tj. także za okres przyszły, po wydaniu orzeczenia.Rewizja nadzwyczajna wniesiona została po wejściu w życie kodeksu postępowania cywilnego. Wskutek tego postępowanie z rewizji nadzwyczajnej toczy się według nowego kodeksu (art. XVI przep. wprow.). Według zaś art. 465 k.p.c. w razie przekazania do sądu sprawy podlegającej właściwości komisji rozjemczej pracownik może rozszerzyć powództwo, jeżeli nowe roszczenie dotyczy okresu sprzed wniesienia sprawy do komisji rozjemczej albo jeżeli oparte jest na tej samej podstawie faktycznej lub prawnej co roszczenie pierwotne. Prawidłowa kwalifikacja roszczeń powoda opiera się na art. 455 k.z. Na tej samej podstawie prawnej opiera się jego roszczenie także za okres po dniu 11 stycznia 1963 r. Wskutek tego bezskuteczny jest zarzut, że roszczenie powoda za okres po dacie orzeczenia komisji rozjemczej (tj. po 11 stycznia 1963 r.), jako oparte na innej podstawie faktycznej, nie mogło być dochodzone przed sądem z pominięciem postępowania rozjemczego. Nie można więc obecnie uwzględnić zarzutu naruszenia przepisów o dopuszczalności drogi sądowej (art. 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1964 r.).Wreszcie należy rozważyć, że w sprawie nie ma istotniejszego znaczenia orzeczenie o przywróceniu do pracy zamiast dopuszczenia tym bardziej, że powód podjął już pracę gdzie indziej bez zamiaru powrotu do pozwanego zakładu pracy.Omówione przyczyny prowadzą do oddalenia rewizji nadzwyczajnej (art. 421 § 1 k.p.c.).