I CR 566/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, W. Kuryłowicz.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Przemysłu Gipsowego w G. przeciwko Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych Polskich Kolei Państwowych w B. o 105.773 zł 81 gr, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 26 lipca 1966 r.,zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.Domagając się w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty 105.773,81 zł, powód wyjaśnił, że na zamówienie Centrali Eksportowo-Importowej w W. powodowe Zakłady nadały na stacji B. do przewozu koleją do D. za bezpośrednimi listami przewozowymi między innymi: w dniu 12.III.1965 r. w wagonie nr 170190 płyty gipsowe w ilości 800 sztuk, mających 2.342,40 metrów kwadratowych powierzchni, wartości zł 42.163,20 licząc po 18 zł za 1 m2; w dniu 22.V.1965 r. w wagonie nr 170329 płyty gipsowe w ilości 830 sztuk, mających 2.340,24 m2 powierzchni, wartości zł 43.744,32, licząc po 18 zł za 1 m2; w dniu 23.VI.1965 r. w wagonie nr 174124 płyty gipsowe w ilości 800 sztuk, mających 2.486,40 m2 powierzchni, wartości zł 44.755,20, licząc po 18 zł za 1 m2; w dniu 12.VIII.1965 r. w wagonie nr 170036 płyty gipsowe w ilości 670 sztuk, mających 2.452,20 m2 powierzchni, wartości zł 44.139,60, licząc po 18 zł za 1 m2.W czasie przewozu koleją wagony z płytami gipsowymi zostały uszkodzone przy nieostrożnym przetaczaniu ich na terenie Polski i zostały zwrócone do stacji nadania B., która spisała protokoły kolejowe stwierdzające rozmiary uszkodzeń. Z uszkodzonych płyt część nie nadawała się do użytku, cześć zaś przeklasyfikowano na gatunek I i II krajowy w cenie 11 i 10 zł za metr kwadratowy. Wobec powyższego uszkodzenia przesyłek kolejowych powodowe Zakłady obciążyły właściwe dyrekcje Okręgowe Kolei Państwowych różnicą wartości płyt nadanych do przewozu kolejowego i zwróconych po ich uszkodzeniu przez kolej oraz kosztami przewozu powrotnego i kosztami wyładunku uszkodzonych przesyłek, a mianowicie: za uszkodzenie płyt w wagonie nr 170190 - kwotą zł 27.256,66, za uszkodzenie płyt w wagonie nr 170329 - kwotą zł 22.662,88, za uszkodzenie płyt w wagonie nr 174124 - kwotą zł 26.333,55 i za uszkodzenie płyt w wagonie nr 1700036 - kwotą zł 29.520,72; razem sumą zł 105.773,81.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc przeciwko roszczeniom pozwu szereg zarzutów, między innymi zarzut oparty na twierdzeniu, że wysokość odszkodowania powinna być obliczona według zasad przyjętych w konwencji międzynarodowej o przewozie towarów kolejami (C.I.M.) z 25.II.1961 r. (Dz. U. z 1964 r. Nr 44, poz. 300) oraz ujednostajnionych postanowień dodatkowych do tej konwencji (Dz. T. i Z. K. z 1964 r. Nr 21, poz. 128). Według tych zasad dokumentem, na podstawie którego ustala się wartość towaru dla obliczenia odszkodowania, jest faktura kupna. Ponieważ powód w postępowaniu reklamacyjnym złożył faktury kupna wystawione na poszczególne wagony przez Centralę Eksportowo-Importową dla duńskiego odbiorcy, zawierające ceny jednostkowe za 1 m2 płyt gipsowych po 2,01, 2,05 i 2,10 koron duńskich, przeto obliczona na podstawie tych cen ogólna kwota pomniejszonej wartości wszystkich uszkodzonych przesyłek wynosi 26.718,66 zł, co po potrąceniu wpłaconych przez pozwanego kwot 5.226,66 zł i 3.277,79 zł daje ostateczną wysokość należnego powodowi odszkodowania w kwocie 18.213,93 zł.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda kwotę 32.547,73 zł, oddalając resztę powództwa. Sąd podzielił pogląd strony pozwanej co do sposobu obliczenia odszkodowania na podstawie cen wymienionych w fakturze kupna i uwzględniając nadto zwrot poniesionych przez powoda kosztów przewoźnego i wyładunku, określił ogólną kwotę odszkodowania na 41.052,46 zł, a po potrąceniu dokonanych wpłat - na 32.547,73 zł.Strona powodowa, kwestionując prawidłowość obliczenia wysokości odszkodowania według zasad przyjętych przez Sąd Wojewódzki, wniosła o zmianę wyroku i zasądzenie od pozwanego dalszej kwoty 69.948,29 zł, przy czym zarzuciła błędną wykładnię postanowień powołanej konwencji (C.I.M.) oraz błędne zaliczenie na poczet należności powoda kwoty 5.226,94 zł, która dotychczas nie została przez stronę pozwaną wpłacona.W odpowiedzi na rewizję pozwany przyznał fakt niewpłacenia kwoty 5.226,94 zł, uznając zasadność zarzutu w tym przedmiocie, poza tym jednak wniósł o oddalenie rewizji i przyznanie mu od powoda kosztów procesu za drugą instancję.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zarzutom rewizji nie można odmówić słuszności.Uzasadniając stanowisko, ze należne powodowi odszkodowanie powinno być obliczone według cen, na które opiewa faktura wystawiona przez firmę eksportową w walucie duńskiej, Sąd Wojewódzki powołał się na przepis pkt 3 ujednostajnionych postanowień dodatkowych do art. 41 C.I.M.Zarówno stanowisko Sądu Wojewódzkiego, jak i jego uzasadnienie jest błędne. Przepis pkt 3 postanowień dodatkowych do art. 41 C.I.M. w ogóle nie zajmuje się kwestią sposobu obliczania odszkodowania. Przepis ten, podobnie jak art. 41 C.I.M., dotyczy postępowania reklamacyjnego, które w świetle przepisów konwencji (art. 38) nie jest obligatoryjne dla uzyskania odszkodowania, a fakt, że według wymienionego pkt 3 ujednostajnionych postanowień dodatkowych reklamujący powinien złożyć dokumenty uzasadniające wartość towaru, przede wszystkim fakturę kupna, bynajmniej nie upoważnia do wniosku, że cena, na którą opiewa faktura kupna, ma stanowić podstawę obliczenia odszkodowania.Kwestią wysokości odszkodowania za uszkodzenie przewożonego towaru zajmuje się przepis art. 33 w związku z art. 30 C.I.M. Przepis ten stanowi, że za podstawę obliczenia odszkodowania za uszkodzenie towaru należy przyjąć procent zmniejszenia się jego wartości, którą określa się, stosownie do art. 31, w miejscu przeznaczenia. Z kolei według art. 31 C.I.M., który reguluje kwestię odszkodowania za zaginięcie towaru, za podstawę obliczenia odszkodowania przyjmuje się następujące ceny: cenę giełdową, w braku ceny giełdowej cenę rynkową, wreszcie w braku obu cen poprzednich wartość zwyczajną.Jak wynika z treści przedstawionych przepisów C.I.M. - gdyby podzielić stanowisko zajęte przez stronę pozwaną i aprobowane przez Sąd Wojewódzki, że wartość towaru należy określić w koronach duńskich - w każdym razie nie wchodziłaby w grę cena wskazana w fakturze wystawionej przez firmę "Minex". Cena ta bowiem określa wartość towaru na terenie Polski, a zatem w miejscu nadania towaru do przewozu, gdy tymczasem art. 33 przewiduje wartość w miejscu przeznaczenia, tj. w Danii. Jeśliby więc stosować literalnie przepis art. 33 C.I.M., to należałoby ustalić cenę rynkową (jest więcej niż prawdopodobne, że płyty gipsowe importowane z Polski nie są towarem dopuszczonym do obrotu giełdowego) płyt gipsowych na terenie Danii i według tej samej ceny określić procent zmniejszenia się wartości płyt na skutek uszkodzenia.I takie jednak stanowisko na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego i prawidłowej wykładni wymienionych przepisów C.I.M. byłoby błędne.Przy wykładni art. 33 C.I.M. nie można zapominać, że przepis ten, normując podstawy i sposób obliczenia odszkodowania za uszkodzenie towaru, miał niewątpliwie na uwadze najczęściej występujący typowy stan faktyczny, gdy uszkodzony towar przybywa do miejsca przeznaczenia, odbiorca otrzymuje list przewozowy i przy odbiorze towaru stwierdza jego uszkodzenie. Oczywiście szkoda, jaką odbiorca ponosi może być obliczona tylko w walucie i według wartości, jaką towar ten przedstawia w miejscu i w czasie odbioru. Stanowiłoby w praktyce ogromne utrudnienie, gdyby dla określenia wysokości odszkodowania należało ustalić cenę giełdową lub rynkową towaru w kraju, w którym towar został nadany do przewozu. Kierując się właśnie tymi przesłankami, konwencja w art. 31, który normuje kwestię odszkodowania w razie zaginięcia towaru, przyjmuje za podstawę obliczenia wartość towaru według cen w miejscu i w czasie przyjęcia do przewozu. Sytuacja bowiem faktyczna jest tu z reguły odwrotna. Zaginiona przesyłka najczęściej nie dochodzi do miejsca przeznaczenia (chyba wyjątkowo, gdy zaginie część towaru), odbiorca zaś reklamuje z reguły u nadawcy, który jest zazwyczaj poszkodowanym, i dochodzi wynagrodzenia szkody. Dlatego określenie odszkodowania według cen w miejscu i w czasie nadania towaru do przewozu jest również praktycznie - ze względu na interes poszkodowanego i ułatwienia dowodowe - najwłaściwsze.W sprawie rozpoznawanej sytuacja jest nietypowa. Na skutek uszkodzenia towaru nadane przesyłki nie przekroczyły granicy polskiej, lecz po porozumieniu z nadawcą zostały skierowane z powrotem do stacji nadania. Powstała sytuacja najbardziej zbliżona jest do tej, jaka z reguły ma miejsce w razie zaginięcia towaru. Przesyłka nie doszła do stacji przeznaczenia, poszkodowanym jest wyłącznie nadawca. Istnieją więc wszystkie te przesłanki, które uzasadniają unormowanie przyjęte w art. 31 C.I.M. w razie zaginięcia towaru.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że - stosownie do postanowień konwencji (C.I.M.) - w razie uszkodzenia towaru nadanego do przewozu w Polsce, gdy towar uszkodzony nie przekroczy granicy polskiej i zostanie przesłany z powrotem do stacji nadania lub do innej stacji wskazanej przez nadawcę, odszkodowanie oblicza się według ceny rynkowej towaru w miejscu i w czasie nadania.W świetle okoliczności sprawy niniejszej jest więc właściwa do określenia wysokości odszkodowania cena płyt gipsowych wskazana w fakturze przez powoda jako producenta.Drugi zarzut rewizji dotyczący potrącenia z przyznanej powodowi należności kwoty 5.226,94 zł okazał się również trafny wobec przyznania przez pozwanego w odpowiedzi na rewizję, że kwota ta dotychczas nie została powodowi wypłacona.W tych warunkach, skoro obliczenie należnego powodowi odszkodowania oparł Sąd Wojewódzki na błędnych podstawach, zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo podlega z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchyleniu.