I CR 588/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes J. Pawlak. Sędziowie: B. Łubkowski, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa "W" - Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji S.A., Oddział w G. przeciwko Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych PKP w B. o zapłatę 82.478,72 zł, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 2 marca 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneW dniu 19.VI.1964 r. w pobliżu stacji R. w będącym w biegu krytym wagonie nr 164077, załadowanym tkaniną bawełnianą i nadanym poprzedniego dnia przez Przedsiębiorstwo "C" dla odbiorcy w NRF, wybuch pożar, który do tego stopnia uszkodził przesyłkę, iż sprzedano ją w kraju. Strona powodowa, u której "C" było ubezpieczone, dochodzi od pozwanego (z racji przelewu roszczenia odszkodowawczego ze strony "C") różnicy między wartością przesyłki (12.603,28 dolarów USA = 302.473,78 zł) a kwotą uzyskaną z jej sprzedaży w kraju (220.000 zł), czyli kwoty 82.478,72 zł.Sąd Powiatowy w Bydgoszczy oddalił powództwo, przytaczając następujące ustalenia i względy:Nadawca przesyłki wyścielił boki wagonu papierem falistym, chroniąc w ten sposób bele materiału przed zabrudzeniem. Drzwi wagonu nie były szczelne i w szpary między drzwiami a ścianą wagonu dostały się iskry od parowozu, od których zajął się papier falisty, a następnie sam materiał w górnych warstwach. Iskra pochodziła raczej z parowozów mijanych, gdyż lokomotywa ciągnąca wagon z przesyłką miała sprawne urządzenie przeciwiskrowe. Właściwe zabezpieczenie szpar przy drzwiach należało do nadawcy, a skoro ten ostatni przy zastosowaniu łatwopalnego papieru falistego naraził przesyłkę na zapalenie, to kolej zwolniona jest od odpowiedzialności na mocy art. 27 § 3 lit. b i c konwencji CIM.Strona powodowa, która zaskarżyła wyrok Sądu Powiatowego rewizją, zarzuciła naruszenie powyższych przepisów oraz przepisów DKP i domagała się zmiany wyroku oraz uwzględnienia powództwa bądź też orzeczenia w myśl art. 388 § 1 k.p.c.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 6.VII.1967 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy iskra z przejeżdżającego obok pociągu parowozu stanowi szczególne niebezpieczeństwo w rozumieniu art. 27 § 3 pkt b i c konwencji CIM wówczas, gdy od tej iskry zapaliła się bawełna załadowana w krytym wagonie?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.c.) i zważył, co następuje:Nie jest sporne między stronami, że omawianą przesyłkę kolej przewoziła za bezpośrednim listem przewozowym za granicę. Spór z takiego przewozu w komunikacji międzynarodowej, gdy jedną ze stron jest przewoźnik, należy do drogi sądowej z mocy rozp. Rady Ministrów z dnia 31.I.1964 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 24), chociaż obie strony są jednostkami gospodarki uspołecznionej.Ze względu na charakter tego przewozu mają zastosowanie przepisy Konwencji Międzynarodowej o Przewozie Towarów Kolejami (CIM), ogłoszonej w załączniku do Dz. U. z 1964 r. Nr 44. Według art. 27 § 1 tejże Konwencji kolej odpowiada za szkodę, powstałą wskutek uszkodzenia towaru (co w sprawie zachodzi), przez cały czas od przyjęcia towaru do przewozu aż do wydania. Dalsze paragrafy tego przepisu wymieniają wyjątki od zasady z § 1. W szczególności § 3 przewiduje zwolnienie kolei od odpowiedzialności, jeżeli uszkodzenie powstało ze szczególnych niebezpieczeństw, wynikłych między innymi wskutek braku lub wadliwości opakowania, jeżeli towary ze względu na swe naturalne właściwości, w razie braku lub w razie wadliwego opakowania, są narażone na uszkodzenie (§ 3 lit. b), jak również wskutek samego załadowania oraz wadliwego załadowania towarów przez nadawcę stosownie do właściwych postanowień lub na podstawie umów zawartych z odbiorcą (§ 3 lit. c).Powyższe przepisy odpowiadają treścią odpowiednim postanowieniom art. 96 dekretu z 24.XII.1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 3, poz. 7 - w skrócie DKP), różnią się zaś od nich głównie tym, że eksonerację kolei uzależniają od "szczególnego niebezpieczeństwa" (a więc nie zwykłego, jak DKP) wynikłego z braku opakowania, wadliwego opakowania, załadowania przez nadawcę lub wadliwego załadowania. Wynika z tego, że wymagany jest bardzo bliski związek przyczynowy między samymi ostatnimi okolicznościami a uszkodzeniem przesyłki.Taki związek w rozpatrywanym wypadku nie zachodzi, gdyż ani wyłożenie wnętrza wagonu papierem falistym, ani złożenie bel bawełny blisko ścian i drzwi wagonu nie mogły same przez się doprowadzić do zapalenia się przesyłki. Sąd Powiatowy zgodnie z opinią biegłego N. wyłączył też samozapalenie się przesyłki i ustalił, że zajęła się ona od iskry pochodzącej z parowozu.Iskra taka nie została wymieniona wśród przyczyn zwalniających kolej od odpowiedzialności wymienionych w art. 27 § 3 CIM (ani wśród okoliczności wymienionych w art. 96 DKP). Iskrzenie się parowozu nie należy też do okoliczności, których kolej nie mogła uniknąć i których skutkom nie mogła zapobiec. Sprawne urządzenie przeciwiskrowe lokomotywy ciągnącej pociąg, w skład którego wchodził wagon ze sporną przesyłką, świadczy właśnie o czymś przeciwnym. Ponieważ zaś iskrzenie się parowozów nie jest czymś wyjątkowym, również z tej przyczyny iskry z przejeżdżającego parowozu nie można uznać za szczególne niebezpieczeństwo w rozumieniu powołanych wyżej przepisów.Wywód powyższy zawiera odpowiedź na pytanie przedstawione przez Sąd Wojewódzki, ale sam przez się nie może on przesądzać o rozstrzygnięciu sprawy. Dlatego też Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania na mocy art. 391 § 1 k.p.c.Przyczyną oddalenia powództwa było, jak wyżej wspomniano, niezabezpieczenie szpar przy drzwiach wagonu. Zabezpieczenie tych szpar przed przedostaniem się iskier należało - zgodnie z pkt 3 § 3 załącznika nr 10 do art. 27 ust. 4 pkt 4 DKP - do obowiązków nadawcy przesyłki. Przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż według art. 14 § 2 CIM sposób załadowania towarów do przewozu określają przepisy obowiązujące na stacji nadania. Wprawdzie według ust. 2 § 2 powyższego przepisu, jeżeli towar załadowuje nadawca, on odpowiada za wszystkie skutki wadliwego załadowania, jednakże gdy nie samo niezabezpieczenie drzwi przed przedostaniem się iskier było przyczyną szkody, lecz iskra od parowozu, to nie można przypisać nadawcy (a tym samym i ubezpieczycielowi) wyłącznej odpowiedzialności za szkodę. Wyłącza to też przepis art. 12 § 3 CIM, według którego niezastosowanie się przez nadawcę do przepisów dotyczących zabezpieczenia towaru od uszkodzenia upoważnia kolej do odmowy przyjęcia przesyłki do przewozu.Z powyższego wynika, że niezabezpieczenie szpar przy drzwiach wagonu przed przedostaniem się iskier nie uzasadniało oddalenia powództwa. Dlatego też wyrok Sądu Powiatowego podlegał uchyleniu (art. 388 § 1 k.p.c.).Omówione wyżej niezabezpieczenie szpar wagonu pozostaje jednak w związku przyczynowym z uszkodzeniem przewożonej bawełny, gdyż właściwe zabezpieczenie (np. azbestowym kocem) ochroniłoby przesyłkę przed spaleniem. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy oceni stopień przyczynienia się nadawcy do szkody i będzie mógł zastosować przepis art. 158 § 2 k.z. (art. 362 k.c.).Przy ustalaniu wysokości odszkodowania Sąd Powiatowy uwzględni cenę bawełny wyrażoną w złotych (ale nie wynikającą z przeliczenia dolarów, jak tego chce strona powodowa), która obowiązywała w miejscu i czasie jej nadania do przewozu, a to zgodnie z art. 31 CIM, z którego wynika, że w razie zaginięcia towaru (a tym samym w razie jego uszkodzenia) oblicza się jego wartość według ceny obowiązującej w miejscu i czasie przyjęcia towaru do przewozu.