I CR 631/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia St. Gross (sprawozdawca).Sędziowie: J. Kamiński, Zb. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii S. i Barbary S. przeciwko Rzymsko-Katolickiemu Kościołowi Parafialnemu w W. o 28 025 zł za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 9 stycznia 1961 r. uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego dla Warszawy-Pragi z dnia 24 marca 1960 r. i sprawę przekazał ostatnio wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStanisław S. od 1918 r. pełnił funkcje organisty w pozwanym Rzymsko-Katolickim Kościele Parafialnym w W. Pismem z dnia 6 maja 1957 r. Komisja Muzyki Kościelnej i Spraw Organizacyjnych Archidiecezji zawiadomiła S., że naczelne władze kościelne zatwierdziły projekt podwyższenia wynagrodzenia organistów zatrudnionych w 20 parafiach na terenie m.st. Warszawy (w tym również i w pozwanej parafii) do 2500 zł miesięcznie. Zgodnie z treścią tego pisma poszczególni proboszczowie zostali zobowiązani do zawarcia umów o pracę określających zakres obowiązków organistów objętych podwyżką wynagrodzenia. Stanisław S. zwracał się kilkakrotnie do proboszcza pozwanej parafii o wykonanie zarządzenia Kurii Metropolitalnej i podwyższenie mu wynagrodzenia za pracę, jednak żądania jego nie odniosły skutku.W dniu 23 grudnia 1958 r. Stanisław S. zmarł.Powódki Maria i Barbara S., córki i spadkobierczynie zmarłego wystąpiły 22 grudnia 1959 r. z pozwem przeciwko wymienionemu poprzednio Kościołowi Parafialnemu o zasądzenie 28 025 zł jako różnicy między rzeczywiście wypłaconym a należnym ich spadkodawcy wynagrodzeniem za okres od 1 maja 1957 r. (od kiedy zgodnie z poleceniem naczelnych władz kościelnych miało ono ulec podwyższeniu do 2500 zł miesięcznie) do dnia 23 grudnia 1958 r. jako daty śmierci Stanisława S.Sąd Powiatowy dla Warszawy-Pragi wyrokiem z dnia 24 marca 1960 r. powództwo oddalił na tej podstawie, że polecenie nadrzędnych władz kościelnych, wobec niedojścia do skutku nowej umowy ze Stanisławem S. nie stworzyło na jego rzecz żadnych uprawnień. Stanowisko to zaakceptował również Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy, który wyrokiem z dnia 9 stycznia 1961 r. oddalił rewizję powódek, wniesioną od wyroku Sądu Powiatowego.W dniu 7 lipca 1961 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, oparta na zarzucie naruszenia art. 441 kod. zob. z wnioskiem o uchylenie 'omówionych poprzednio wyroków obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu dla Warszawy-Pragi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko zaskarżonych wyroków opiera się wyłącznie na tym, że kontrahentem umowy o pracę był proboszcz właściwej parafii, całkowicie natomiast pomija fakt, że członkowie hierarchii kościelnej, reprezentujący poszczególne kościelne jednostki organizacyjne, są powiązani ze sobą stosunkiem podwładności i zwierzchnictwa. Takie stanowisko jest oczywiście niesłuszne, gdyż notoryczny fakt ścisłego podporządkowania duchownych, sprawujących zarząd spraw kościoła na niższym szczeblu, decyzjom organów diecezji, a przede wszystkim jej ordynariusza, nie pozwala uważać poleceń tych organów za obojętne z punktu widzenia korzyści i praw osób, które pozostają z kościelnymi jednostkami organizacyjnymi w stosunkach prawnych.Skoro zatem, co jest w sprawie niesporne, zapadła decyzja ordynariusza w sprawie podwyższenia wynagrodzenia, związanego ze stanowiskiem spadkodawcy powódek, jako organisty pozwanej parafii, nie sposób podzielić poglądu o obu zaskarżonych wyroków, jakoby decyzja ta była obojętna dla praw pracownika, którego dotyczyła, i aby jej skuteczność - w zakresie poprawy bytu tego pracownika - miała zależeć wyłącznie od tego, czy proboszcz reprezentujący pozwaną parafię zechce decyzji tej podporządkować się.Jest przy tym rzeczą charakterystyczną, że sądy wykazały w tym względzie dalej posunięty rygoryzm niż organy kościelne. Jak to bowiem wynika z pisma Kurii Metropolitalnej z dnia 27 stycznia 1959 r., na które powoływały się powódki w swej rewizji od wyroku Sądu Powiatowego, Kuria bynajmniej nie uznaje roszczeń powódek za bezzasadne, skoro stwierdza w swym piśmie, że ich "definitywne omówienie" ma nastąpić przy opuszczeniu przez powódki mieszkania służbowego.Wbrew stanowisku zaskarżonych wyroków nie mogła mieć także znaczenia decydującego dla negatywnego rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że zgodnie z poleceniem wyższych organów kościelnych proboszcz miał z organistą zawrzeć nową umowę o pracę za wyższym wynagrodzeniem, co nie nastąpiło.Skoro bowiem, jak to wynika z poprzednich rozważań, proboszcz miał obowiązek zawarcia takiej umowy, spadkodawcy powódek służyło tym samym prawo do jej zawarcia. Niewykonanie zaś przez proboszcza ciążącego na nim obowiązku zawarcia umowy, zobowiązuje z mocy art. 239 k.z. parafię do wyrównania szkody wyrządzonej uchybieniem temu obowiązkowi, tzn. do uzupełnienia wynagrodzenia organisty do wysokości odpowiadającej stawce oznaczonej przez naczelne organy kościelne. Gdy więc strona pozwana nie tylko nie wykazała, że niezawarcie nowej umowy jest następstwem okoliczności, za które nie odpowiada, ale nawet żadnych twierdzeń w tym zakresie nie zgłosiła, słuszny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że oddalenie powództwa nastąpiło z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, a w szczególności z naruszeniem art. 239 i 441 k.z.Mimo stwierdzenia obrazy prawa materialnego Sąd Najwyższy nie mógł jednak zasądzić powództwa, skoro sądy wskutek zajęcia omówionego wyżej błędnego stanowiska prawnego nie dokonały sprawdzenia twierdzeń powódek, co do wysokości należnego odszkodowania, a w związku z tym na mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.