I CR 634/90

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Dyrektora i Rady Pracowniczej Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. z/s w B. z udziałem Wojewody w S., Dyrektora Zakładu Rolniczego i Rady Pracowniczej Zakładu Rolnego w R., Dyrektora i Rady Pracowniczej Zakładu Remontowo-Budowlanego w B. o uchylenie zarządzenia Wojewody w S. i zabezpieczenie wniosku, na skutek rewizji i zażalenia wnioskodawców na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w B. (Sąd Gospodarczy) z dnia 21 czerwca 1990 r. VI GNs 1/90 - oddalił rewizję i zażalenie; nie obciążył wnioskodawców kosztami postępowania rewizyjnego i zażaleniowego.Uzasadnienie faktyczneDyrektor i Rada Pracownicza Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. z/s w B. wnieśli o uchylenie zarządzenia nr 32/90 Wojewody w S. z 2 maja 1990 r. w sprawie podziału Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. na dwa przedsiębiorstwa: Państwowe Gospodarstwo Rolne G. i Państwowe Gospodarstwo Rolne R.Sąd Wojewódzki w B. - Sąd Gospodarczy postanowieniem z 21 czerwca 1990 r. oddalił wniosek, stwierdziwszy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 z późn. zm.) przedmiotowe zarządzenie wydał organ uprawniony i że wniosek postępowania odwoławczego w trybie art. 61 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy z 1981 r. Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że brak pouczenia w zarządzeniu nr 32/90 co do sposobu i terminu zaskarżenia tego zarządzenia, w konsekwencji czego dyrektor wniósł sprzeciw po terminie, zaś rada pracownicza sprzeciwu w ogóle nie wniosła, jest bez znaczenia dla kwestii otwarcia drogi sądowej w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że wniosek dyrektora o przywrócenie terminu został przez organ założycielski oddalony.Postanowienie to zostało zaskarżone wspólną rewizją przez Dyrektora i Radę Pracowniczą Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. z/s w B., w której - zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów art. 25 ust. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z 9 marca 1990 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 99) oraz § 28 i 36 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170 ze zm.) - wnoszą o jego zmianę przez uchylenie zaskarżonego zarządzenia Wojewody w S. i przekazanie sprawy wg właściwości Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej względnie Wojewodzie w S. do ponownego rozpoznania.Postanowieniem z 21 czerwca 1990 r. (pkt II) Sąd Wojewódzki zarazem oddalił wniosek o wydanie zarządzenia tymczasowego, wychodząc z założenia, że uwzględnienie tego wniosku nie wchodziło w rachubę z uwagi na wygaśnięcie uprawnień wnioskodawców ukształtowania spornego stosunku prawnego przez Sąd. Ponadto Sąd Wojewódzki podkreślił, że wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie wobec nieuwiarygodnienia roszczenia, w szczególności nie wykazania, że wnioskodawcom grożą "nieodwracalne szkodliwe skutki gospodarcze".Powyższe postanowienie w części dotyczącej zarządzenia tymczasowego wnioskodawcy zaskarżyli zażaleniem, w którym domagają się uwzględnienia przedmiotowego wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja na uwzględnienie nie zasługuje, aczkolwiek z przyczyn nieco innych niż przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.Jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku w składzie 7 sędziów z 21 października 1983 r. III PRN 1/83 (OSNCP z 1984 r. nr 6, poz. 95) zarządzenia czy inne akty dokonywane w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski nie mają charakteru decyzji administracyjnych i w związku z tym nie stosuje się do nich przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Stosunki te regulowane są wyłącznie przez ustawę z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych i wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze z 30 listopada 1981 r. Odmienne w tej mierze stanowisko wnioskodawców prezentowane w rewizji nie jest przeto prawidłowe. Nie przesądza to jednak trafności ich wywodów co do wymogu doręczenia zarządzenia Wojewody w S. 2 maja 1990 r. zarówno dyrektorowi przedsiębiorstwa, jak i radzie pracowniczej.Zgodnie z art. 61 ust. 1 o przedsiębiorstwach państwowych dyrektorowi przedsiębiorstwa oraz radzie pracowniczej przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu w stosunku do decyzji organu sprawującego nadzór nad przedsiębiorstwem, przy czym wedle ustępu 2 tegoż artykułu sprzeciw wraz z uzasadnieniem wnosi się do organu, który decyzje wydał w terminie 7 dni od daty jej przekazania. Z kolei art. 61 ust. 3 tej ustawy stanowi, że w razie podtrzymania decyzji przez organ, do którego sprzeciw został skierowany, dyrektorowi oraz radzie pracowniczej przysługuje prawo wniesienia w ciągu 7 dni sprawy do Sądu. Dla analizowanego problemu istotny jest też § 28 wymienionego już rozporządzenia wykonawczego. Zgodnie z nim zarządzenia, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, a więc m.in. dotyczące podziału przedsiębiorstwa państwowego, doręcza się przedsiębiorstwom objętym postępowaniem wraz z uzasadnieniem prawnym, ekonomicznym i organizacyjnym. Z powyższego widać, że żaden z przepisów ustawy z 1981 r. oraz rozporządzenia wykonawczego nie statuuje expressis verbis obowiązku organu założycielskiego doręczenia decyzji dotyczących praw przedsiębiorstwa państwowego - odrębnie dyrektorowi i radzie pracowniczej. Istnienie takiego obowiązku można jednak wydedukować z brzmienia całych tych aktów normatywnych. W świetle nich, a zwłaszcza ustawy z 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, dyrektora, jak i radę pracowniczą uważać należy - ogólnie rzecz ujmując - za równoważne organy przedsiębiorstwa państwowego, którym to organom niezależnie od siebie a częstokroć w sposób konkurencyjny, przysługuje szereg uprawnień i kompetencji w zakresie działania tego przedsiębiorstwa. W konsekwencji skoro w myśl art. 61 ust. 1 powyższej ustawy prawo wniesienia sprzeciwu w stosunku do decyzji organu nadzorczego przysługuje dyrektorowi oraz radzie pracowniczej, zaś zgodnie z ustępem 2 tegoż artykułu termin do złożenia sprzeciwu liczy się od dnia przekazania decyzji organowi uprawnionemu, to tym samym trzeba uznać, że automatycznie niejako po stronie organu nadzorczego (założycielskiego) zachodzi obowiązek doręczenia swojej decyzji oddzielnie obu tym organom przedsiębiorstwa państwowego. Zajęcie innego stanowiska prowadziłoby do niezrozumiałego uprzywilejowania jednego z tych organów (w praktyce dyrektora przedsiębiorstwa), a siłą rzeczy i do dyskryminacji drugiego z nich.W sprawie niniejszej poza sporem jest, że zarządzenie Wojewody w S. z 2 maja 1990 r. w kwestii podziału PGR w G. nie zostało doręczone Radzie Pracowniczej tegoż Gospodarstwa. W tej sytuacji, wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, nie ma podstaw do stwierdzenia, że uprawnienie Rady Pracowniczej PGR w G. do wszczęcia sprawy sądowej wygasło z uwagi na zaniechanie wniesienia sprzeciwu. Jest wręcz odwrotnie, gdyż termin do złożenia sprzeciwu przez wymienioną Radę nie rozpoczął w ogóle swego biegu wobec - używając sformułowania ustawy - nie przekazania jej zarządzenia Wojewody w S. z 2 maja 1990 r. wraz z uzasadnieniem. Faktyczne zapoznanie się przez Radę Pracowniczą z tym zarządzeniem i jego uzasadnieniem - w związku z udostępnieniem tego zarządzenia przez dyrektora - w niczym nie zmienia omawianej kwestii, gdyż nie niweczy ono obowiązku organu nadzorczego (założycielskiego) doręczenia jej przedmiotowej decyzji. Obowiązek ten nadal obciąża uczestniczącego w sprawie Wojewodę. Skoro tak, to wniesienie przez Radę Pracowniczą sprawy do Sądu bez uprzedniego wyczerpania pozasądowego trybu odwoławczego było przedwczesne i z tego właśnie względu wniosek jej podlegał oddaleniu. Rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji, mimo częściowego błędnego uzasadnienia, było zatem prawidłowe i dlatego też rewizja Rady Pracowniczej nie mogła odnieść oczekiwanego skutku. Na podstawie więc art. 387 w zw. z art. 13 § 2 kpc podlegała ona oddaleniu.Marginesowo wypada podkreślić, że nie ma jakichkolwiek przeszkód, by organ założycielski (Wojewoda w S.) za sprzeciw Rady Pracowniczej uznał wniosek wszczynający niniejszą sprawę sądową, skoro wniosek ten wyczerpuje istotę sprzeciwu i zarazem został doręczony temu organowi (k. 51). Okoliczność zaś, że sprzeciw został złożony przed doręczeniem decyzji z uzasadnieniem nie przekreśla skuteczności tej czynności. Po doręczeniu zarządzenia z 2 maja 1990 r. Rada Pracownicza będzie mogła ewentualnie w terminie tygodniowym uzupełnić złożony sprzeciw. W razie natomiast negatywnego załatwienia sprzeciwu Rada Pracownicza uzyska możność ponownego skierowania sprawy do Sądu.Jeżeli chodzi zaś o rewizję złożoną przez Dyrektora, to jest ona chybiona. Zaakceptować bowiem należy stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wobec spóźnionego złożenia sprzeciwu i tym samym nie wyczerpania pozasądowego trybu odwoławczego, merytoryczne rozpoznanie wniosku nie wchodziło w rachubę. Z tego względu rewizja Dyrektora podlegała oddaleniu (art. 387 w zw. z art. 13 § 2 kpc).W tych warunkach zbyteczne i bezprzedmiotowe jest ustosunkowywanie się przez Sąd Najwyższy do innych zarzutów zawartych we wspólnej rewizji obu wnioskodawców.Wobec oddalenia rewizji wnioskodawców, a w konsekwencji i uprawomocnienia się postanowienia Sądu Wojewódzkiego co do oddalenia wniosku, oddalić należało też i ich zażalenie dotyczące postępowania zabezpieczającego, jako że wydanie zarządzenia tymczasowego przestało być aktualne (art. 397 § 2 w zw. z art. 387 i 13 § 2 kpc).Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.Z uwagi na charakter rozpoznawanej sprawy i zaistniałe w niej okoliczności, dotyczące zwłaszcza postępowania Wojewody w S. w zakresie obowiązku doręczenia przedmiotowego zarządzenia obu zainteresowanym organom Przedsiębiorstwa, Sąd Najwyższy uznał za stosowne w odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego i zażaleniowego zastosować art. 102 kpc.