I CR 69/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zbigniewa Ż. przeciwko (...) Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w P. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 28 stycznia 1987 r.:zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo; zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje. Uzasadnienie faktycznePowód, po sprecyzowaniu żądania, wniósł o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli następującej treści: "(...) Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa w P. wyraża zgodę na dokonanie przez Zbigniewa Ż. zamiany lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ul. (...) w P. na mieszkanie nr (...) przy ul. (...) w W. zajmowane przez Mieczysława O.". Żądanie to powód uzasadnił tym, że pogarszający się stan zdrowia zmusza go zgodnie z zaleceniem lekarzy do zmiany mieszkania. Tymczasem pozwana, której jest członkiem i w której budynku zajmuje lokal mieszkalny, odmawia wydania zezwolenia na zamianę mieszkania, o jakie ubiega się.Pozwana nie uznała powództwa. Podniosła, że zajmowany przez powoda lokal mieszkalny został wybudowany w ramach środków finansowych przekazanych przez (...) Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w P. i został przydzielony powodowi jako pracownikowi tych zakładów. Okoliczność ta sprawia, że ze względu na unormowanie zawarte w § 6 w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 196) nie jest możliwa zamiana przez powoda mieszkania na lokal nie pozostający w dyspozycji pozwanej, w sytuacji gdy (...) Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w P. nie zrzekły się przysługującego im prawa skierowania do pozwanej kolejnego pracownika w celu przydziału mu lokalu mieszkalnego wybudowanego w ramach środków finansowych przekazanych przez te zakłady. Sąd Rejonowy w Płocku na podstawie art. 18 § 1 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Płocku.Sąd Wojewódzki w Płocku wyrokiem z dnia 28 stycznia 1987 r. uwzględnił powództwo. Sąd ten ustalił, że należący do zasobów pozwanej lokal mieszkalny zajmowany przez powoda został wybudowany w ramach środków finansowych przekazanych przez (...) Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w P. i że lokal ten w dniu 6 czerwca 1974 r. został przydzielony powodowi jako pracownikowi tych zakładów, skierowanemu przez nie do pozwanej w celu przydziału tego lokalu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powód spełnia przesłanki do dokonania takiej zamiany mieszkania, o jaką ubiega się przewidziane w statucie pozwanej i w wydanym na podstawie tego statutu regulaminie przyjmowania członków, przydziału i zamiany mieszkań. Przeszkody do dokonania tej zamiany nie stanowią też przepisy § 6 w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych. Pracownik skierowany przez zakład pracy do spółdzielni mieszkaniowej i przyjęty w poczet członków, któremu przydzielono lokal mieszkalny, zrywa bowiem więź łączącą go z zakładem pracy, staje się takim samym członkiem jak inni i przysługują mu identyczne prawa. Przyjęcie, że zakład pracy jest władny skutecznie sprzeciwić się zamianie mieszkania, prowadziłoby do sytuacji, w której powód miałby zdecydowanie węższe uprawnienia do zamiany mieszkania w porównaniu z innymi spółdzielcami.W rewizji od wymienionego wyroku pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niezastosowanie § 6 w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych oraz sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez ustalenie, że powód spełnia przesłanki do zamiany mieszkań, o jaką ubiega się, w sytuacji gdy w nowym lokalu ma mu przypaść powierzchnia mieszkania mniejsza od dopuszczalnej normy mieszkalnej, i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że spółdzielczy lokal mieszkalny, który zajmuje powód, został wybudowany w ramach środków finansowych przekazanych pozwanej przez (...) Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w P. i w 1974 r. został przydzielony powodowi na podstawie skierowania tych Zakładów. Lokal ten przydzielony więc został w trybie uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad przydziału mieszkań (M. P. Nr 60, poz. 397) i należy on do lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji zakładów pracy w rozumieniu przepisów rozdziału 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału mieszkań. W myśl § 9 ust. 3 powołanego rozporządzenia do lokali takich mają odpowiednie zastosowanie przepisy § 6 tego rozporządzenia. To odpowiednie zastosowanie do tych lokali wymienionych przepisów oznacza, że w razie zwolnienia przez członka spółdzielni lokalu, zakład pracy może skierować do spółdzielni w celu przydziału tego lokalu innego pracownika (§ 6 ust. 1), z wyjątkiem sytuacji, gdy: 1) przydzielono członkowi spółdzielni mieszkaniowej w drodze zamiany lokal pozostający w dyspozycji tej spółdzielni; 2) przydzielono zwolniony lokal osobie, której przysługiwało roszczenie określone w art. 221 § 1 prawa spółdzielczego; 3) przeniesiono własnościowe prawo do lokalu na inną osobę (§ 6 ust. 2) i że spółdzielnia mieszkaniowa jest obowiązana zawiadomić zakład pracy o zwolnieniu lokalu, który to obowiązek nie dotyczy jedynie trzech wyżej wymienionych przypadków zwolnienia lokalu (§ 6 ust. 3) oraz że wszystkie te wskazane zasady stosuje się również do lokali spółdzielczych wybudowanych w ramach środków finansowych lub nakładów inwestycyjnych przekazanych przez zakłady pracy i przydzielonych w trybie uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad przydziału mieszkań (§ 6 ust. 4).Przedstawione unormowanie wskazuje, że lokale mieszkalne, których ono dotyczy, pozostają w dyspozycji zakładów pracy w tym sensie, że w razie zwolnienia lokalu - z wyjątkiem zwolnienia w trzech wskazanych przypadkach - zakład pracy może skierować do spółdzielni mieszkaniowej innego pracownika w celu przydziału tego lokalu. Możliwość skorzystania przez zakład pracy z tego uprawnienia zapewnia obowiązek spółdzielni zawiadomienia zakładu pracy o zwolnieniu lokalu. Unormowanie to dotyczy także przypadku zwolnienia lokalu w razie jego zamiany na lokal nie pozostający w dyspozycji spółdzielni. Przypadek ten bowiem nie został wymieniony w ust. 2 § 6 rozporządzenia. Wyjątkowy charakter tego przepisu, który enumeratywnie określa przypadki odstępstwa od zasady wyrażonej w ust. 1 § 6 rozporządzenia, nie pozwala na jego wykładnię rozszerzającą.Ratio legis takiej regulacji jest zapewnienie zajmowania lokali mieszkalnych wybudowanych przy udziale środków finansowych zakładów pracy przez pracowników tych zakładów. W razie zwolnienia lokalu należącego do kategorii lokali, o których mowa, powinien on być przydzielony innemu pracownikowi skierowanemu do spółdzielni mieszkaniowej przez zakład pracy w celu przydziału, a nie innej osobie, nie związanej z zakładem pracy. Jest to szczególnie ważne w obecnej sytuacji, gdy z jednej strony zakłady pracy odczuwają dotkliwy brak odpowiednich pracowników, a istotnym czynnikiem umożliwiającym ich pozyskanie jest zapewnienie im mieszkania, a z drugiej strony istnieją bardzo ograniczone możliwości rozwoju budownictwa lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji zakładów pracy. Realizacja wyżej wskazanej myśli przewodniej omawianej regulacji prawnej niewątpliwie prowadzi do uszczuplenia uprawnień, jakie przysługują członkom spółdzielni mieszkaniowych, którym przydzielone zostały - na podstawie skierowania zakładu pracy - lokale mieszkalne wybudowane w ramach przekazanych przez te zakłady środków finansowych, w porównaniu z uprawnieniami przysługującymi innym członkom spółdzielni mieszkaniowych. Uszczuplenie to wyraża się w szczególności w ograniczeniu możliwości zamiany lokalu zajmowanego przez członka tylko do zamiany na lokal pozostający w dyspozycji tej spółdzielni, w której dyspozycji pozostaje także lokal dotychczas zajmowany przez członka. Jako wynikające z przepisów rozporządzenia wydanych na podstawie ustawy i w celu jej wykonania, wynika ono z obowiązujących przepisów prawa. Należy przy tym zaznaczyć, że nie jest ono wyrazem naruszenia zasady równości praw przysługujących obywatelom. Pracownik skierowany do spółdzielni mieszkaniowej w celu przydziału lokalu mieszkalnego wybudowanego w ramach przekazanych przez zakład środków finansowych z reguły otrzymuje przydział lokalu po oczekiwaniu, którego czas jest wielokrotnie krótszy od oczekiwania na przydział lokalu pochodzącego z powszechnego budownictwa spółdzielczego. Pracownik taki korzysta też zwykle z udzielonego mu przez zakład pracy na dogodnych warunkach kredytu przeznaczonego na zaspokojenie wkładu mieszkaniowego lub budowlanego, wnoszonego do spółdzielni mieszkaniowej. Znajduje się więc on w sytuacji pod pewnymi względami korzystniejszej od sytuacji innych członków spółdzielni mieszkaniowej.W konkluzji dotychczasowych rozważań należy stwierdzić, że zamiana lokalu mieszkalnego pozostającego w dyspozycji spółdzielni mieszkaniowej, a wybudowanego w ramach przekazanych przez zakład pracy środków finansowych i przydzielonego - na podstawie skierowania tego zakładu - jego pracownikowi, na lokal nie pozostający w dyspozycji tej spółdzielni powoduje naruszenie przepisu § 6 w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 196). W takim wypadku spółdzielnia mieszkaniowa może więc odmówić udzielenia zezwolenia na zamianę lokalu (art. 53 ust. 3 prawa lokalowego). W omawianej sytuacji - jak to powszechnie jest przyjęte - spółdzielnia mieszkaniowa, a nie zakład, jest dysponentem lokalu w rozumieniu art. 53 ust. 1 prawa lokalowego, którego zezwolenie jest wymagane na zamianę lokalu. Zamiana lokalu, o jakiej mowa, nie spowodowałaby natomiast naruszenia § 6 w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału mieszkań jedynie wówczas, gdyby zakład pracy zrzekł się przysługującego mu uprawnienia skierowania do spółdzielni mieszkaniowej w celu przydziału lokalu innego pracownika albo gdyby pracownikiem skierowanym przez zakład pracy była osoba zajmująca dotychczas lokal nie pozostający w dyspozycji spółdzielni mieszkaniowej, będący właśnie przedmiotem zamiany. Taka - raczej wyjątkowa - sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie zachodzi. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma (...) Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych w P. jednoznacznie wynika, że Zakłady te oświadczyły, iż w razie zwolnienia przez powoda zajmowanego przez niego lokalu mieszkalnego, zamierzają skierować do pozwanej w celu przydziału tego lokalu innego pracownika. Mieczysław O. nie jest też pracownikiem wymienionych Zakładów, którego Zakłady te kierują do pozwanej w celu przydziału mu lokalu dotychczas zajmowanego przez powoda.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. oraz art. 98 k.p.c. orzekł jak w sentencji.