I CR 735/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej Wielobranżowej w U. przeciwko Józefowi K. o 7555,87 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warsz. z dnia 30 kwietnia 1959 r., zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla województwa warszawskiego do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneŻądając w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty 7555,87 złotych, powódka wyjaśniła, że pozwany, będąc członkiem powodowej spółdzielni, nie rozliczył się z nią i pozostał dłużny do-chodzoną kwotę.Pozwany nie uznał powództwa i kwestionował prawidłowość rozliczenia.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, co do kwoty 7187,79 zł, w pozostałej zaś części wobec cofnięcia pozwu postępowanie umorzył.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego obciążenie pozwanego dochodzoną kwotą powstało stąd, że pozwany dostarczył powodowi pióra wieczne, za które Główna Komisja Cen ustaliła następnie ceny niższe od wskazanych przez pozwanego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego pozwany będąc członkiem powodowej spółdzielni nie mógł z tą spółdzielnią zawierać umowy o wyższe ceny za pióra, aniżeli ustalone przez Główną Komisję Cen, bowiem te ostatnie ceny obowiązywały powodową spółdzielnię i dlatego też obowiązywały i pozwanego jako członka tejże spółdzielni, wobec czego Sąd uznał roszczenie powódki odnośnie kwoty 8187 zł 59 gr w oparciu o opinię biegłego księgowego za udowodnioną.W rewizji pozwany wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku względnie o oddalenie powództwa wprost, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu obrazę przepisów postępowania przez nierozważenie okoliczności wskazujących, że strony obowiązywała umowna cena piór po 28 zł za sztukę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że Sąd Wojewódzki z samego faktu, że pozwany był członkiem powodowej Pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej wysnuł wniosek o bezskuteczności umowy zawartej między stronami w przedmiocie wysokości cen za wykonane przez pozwanego towary, o ile następnie Państwowa Komisja Cen ustali na te towary ceny niższe.Pogląd ten nie został przez Sąd Wojewódzki dostatecznie uzasadniony i jest co najmniej wątpliwy.Jak wynika z treści opinii biegłego księgowego, pozwany wykonał i dostarczył zamówione pióra w pierwszej połowie 1954 r. i wystawił dwa rachunki na kwotę 33 000 zł każdy, datowane 30 czerwca 1954 r. Rachunki te zostały następnie przez powódkę pokryte przelewami w ciągu 1954 r. Dopiero pod datą 31 grudnia 1954 r., a więc po uregulowaniu rachunków powódka obciążyła pozwanego różnicą cen w wysokości 25 466 zł (k. 44 akt). Natomiast decyzja Państwowej Komisji Cen w sprawie zatwierdzenia cen na pióra produkcji pozwanego została wydana dopiero 23 kwietnia 1955 r., zaś protokół uzgodnienia sald powodowej spółdzielni oraz odbiorcy piór, Spółdzielni pracy "Przybory Szkolne", w wyniku którego powódka doksięgowała z datą wsteczną 30 listopada 1954 r. między innymi różnicę wyceny piór wiecznych w kwocie 28 620 zł - nosi datę 14 października 1954 r.Z zestawienia powyższych dat zdaje się wynikać, że obciążenie pozwanego różnicą cen nastąpiło po obustronnym wykonaniu umowy. Gdyby więc cena dostarczonych piór została objęta umową, czy to wyraźną czy dorozumianą, nie do przyjęcia byłby pogląd, że strona powodowa mogłaby po wykonaniu umowy zmienić w sposób jednostronny umówioną wysokość cen choćby nawet w oparciu o decyzję Komisji Cen ustalającą ceny niższe. Decyzja Komisji Cen nie może bowiem dotyczyć transakcji już wykonanych, a odmienne stanowisko wprowadzałoby w stosunkach między spółdzielniami pomocniczymi a ich członkami niepewność obrotu, uniemożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie tych spółdzielni.W świetle powyższych rozważań istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miałoby ustalenie, czy cena piór została między stronami umówiona. Gdyby tak było, wówczas obniżenie ceny mogłoby być usprawiedliwione jedynie w wyjątkowym wypadku, jeśliby umówiona cena znacznie odbiegała od zwykłych cen rynkowych.Jeśli natomiast okazałoby się, że cena umówiona nie była, i że, jak to w sposób dowolny i bez należytego uzasadnienia przyjmuje biegły księgowy, pozwany wystawiał rachunki w wysokości ceny przez niego kalkulowanej, a ostateczne wyrównanie rozliczenia następowało po uzyskaniu zatwierdzenia ceny przez Wojewódzką Komisję Cen, wówczas wymagałaby ustalenia wysokość przeciętnych cen, jakie kształtowały się na pióra w okresie dokonania transakcji, to jest w czerwcu 1954 r. i dla ustalenia takich cen konieczne byłoby zasięgnięcie opinii biegłego. Oparcie się natomiast tylko na decyzji Państwowej Komisji Cen z dnia 23 kwietnia 1955 r. o tyle byłoby nie uzasadnione, że po upływie blisko roku od wykonania umowy ceny piór mogły ulec zmianie, a późniejsze zmiany cen po dostarczeniu piór nie mogą obciążać pozwanego. Wymagałoby również sprawdzenia twierdzenie pozwanego, że w roku 1954 ceny piór nie podlegały zatwierdzeniu przez Komisję Cen oraz że pióra produkcji pozwanego były sprzedawane przez nabywcę po cenach znacznie wyższych.Tych wszystkich okoliczności Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, przyjmując w sposób dowolny bez należytego oparcia w materiale sprawy, że strony wiąże wysokość cen ustalona przez Państwową Komisję Cen w osiem miesięcy po wykonaniu umowy. Pogląd taki mógłby być uzasadniony jedynie w przypadku, gdyby członkowie spółdzielni, w danym wypadku pozwany, byli uprzedzeni o takim trybie postępowania i na to się godzili, co również wymagałoby ustalenia.W tym stanie rzeczy wobec niewyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy zaskarżony wyrok podlega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu.