I CR 932/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pawlak. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniego D. przeciwko Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej o uznanie uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów WSM za nieważną, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 24 czerwca 1955 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneRada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni uchwaliła w dniu 4 maja 1955 r. skreślenie powoda z listy członków spółdzielni, przytaczając jako podstawę tej decyzji "§ 11 lit. a)". Przytoczony przepis Statutu pozwanej Spółdzielni dotyczy wykluczenia ze spółdzielni w razie niewypełniania obowiązków członkowskich oraz niestosowania się do przepisów i regulaminów obowiązujących w Spółdzielni. Decyzja o skreśleniu powoda z listy członków nie wymienia, jakich obowiązków członkowskich powód nie wypełnił, ani nie wskazuje przepisów ustawowych, statutowych bądź regulaminowych, które powód miał przekroczyć. Wspomniany przepis § 11 nie przewiduje "skreślenia z listy członków", lecz wymienia podstawy wykluczenia ze spółdzielni. Uznać więc należy, że Rada Nadzorcza wykluczyła powoda ze spółdzielni.Pozwana Spółdzielnia pismem z dnia 7 maja 1953 r. zawiadomiła powoda o skreśleniu go z listy członków "decyzją Rady Nadzorczej na podstawie § 11 lit. a) statutu", nadmieniając, że od tej decyzji służy powodowi odwołanie do najbliższego Walnego Zgromadzenia Delegatów, zwołanego na dzień 16 maja 1953 r. Powód wniósł odwołanie, a odbyte w wymienionym dniu Walne Zgromadzenie Delegatów uchwaliło "utrzymać w mocy skreślenie" powoda z listy członków.Pismem z dnia 27 maja 1953 r. powód wezwał pozwaną do doręczenia mu konkretnie sformułowanych zarzutów mających uzasadniać wykluczenie go ze spółdzielni i żądał wezwania go na Walne Zgromadzenie, które ma rozpoznać jego odwołanie, by mógł je popierać.Uwzględniając powództwo Sąd Wojewódzki uznał za nieważną uchwałę Walnego Zgromadzenia Delegatów z dnia 16 maja 1953 r. w sprawie wykluczenia powoda ze spółdzielni, jako niezgodną z prawem i statutem spółdzielni. Sąd Wojewódzki ustalił, że zarówno uchwała Rady Nadzorczej z dnia 4 maja 1953 r., jak i wspomniana uchwała Walnego Zgromadzenia Delegatów nie zawierają uzasadnienia, gdyż nie przytaczają okoliczności faktycznych, które by usprawiedliwiały wykluczenie. Sąd Wojewódzki uznał za niewystarczające zawiadomienie powoda z dnia 7 maja 1953 r. o skreśleniu z listy członków i o prawie odwołania się do najbliższego Walnego Zgromadzenia Delegatów, które było zwołane na dzień 16 maja 1953 r. W zawiadomieniu tym bowiem nie przytoczono konkretnych zarzutów mających uzasadniać wykluczenie i nie uprzedzono powoda o jego prawie osobistego popierania odwołania na Walnym Zgromadzeniu Delegatów. Powód zaś, nie będąc delegatem, mógł przypuszczać, że bez wezwania nie będzie dopuszczony do udziału w tym Zgromadzeniu.Pozwana Spółdzielnia w rewizji zarzuca, że jej Statut nie przewiduje "konieczności szerszego uzasadnienia uchwał władz Spółdzielni". Zarzut ten polega na nieporozumieniu.W sprawie chodzi o uchwałę o wykluczeniu ze Spółdzielni, wobec czego należy pozostawić poza zakresem rozważań zagadnienie uzasadnienia uchwał innego rodzaju. Należy nadto stwierdzić, że zarówno uchwała Rady Nadzorczej, jak i uchwała Walnego Zgromadzenia Delegatów w sprawie wykluczenia powoda nie zawierają żadnego (nawet "węższego") uzasadnienia. Skarżąca zaś nie twierdzi, by uchwała o wykluczeniu nie wymagała uzasadnienia. Obowiązek należytego uzasadnienia takiej uchwały wynika z przepisów Statutu Spółdzielni, który dopuszczając prawo odwołania od uchwały wymaga zapewnienia możności urzeczywistnienia tego prawa zarówno przez umożliwienie zwalczania w odwołaniu konkretnych podstaw, mających uzasadniać wykluczenie, jak i przez prawo osobistego popierania odwołania przed Walnym Zgromadzeniem (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1955 r. 4 CR 1011/55). Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (jednolity tekst: Dz. U. z dnia 20 czerwca 1950 r. Nr 25, poz. 232) zarząd spółdzielni obowiązany jest przeto niezwłocznie zawiadomić członka o wykluczeniu, podając konkretnie sformułowane przyczyny wykluczenia oraz fakty i dowody mające uzasadniać te przyczyny. Dopiero na podstawie takich danych Walne Zgromadzenie w drodze jawnej krytyki, niezbędnej także ze względów wychowawczo-zapobiegawczych, może sprawę wszechstronnie rozważyć. Wszyscy uczestnicy Walnego Zgromadzenia powinni znać konkretne przesłanki wykluczenia nie tylko dla zapewnienia należytej ochrony praw odwołującego się, lecz przede wszystkim ze względu na dobro Spółdzielni, by mogli w związku z wykluczeniem - przy zachowaniu jawności życia społeczności spółdzielczej - sprawdzić, czy jej władze z całą starannością prowadzą sprawy Spółdzielni zgodnie z usprawiedliwionymi interesami członków jako współgospodarzy Spółdzielni. Dla dokonania powyższej kontroli konieczna jest wnikliwa znajomość spraw Spółdzielni, częstokroć niedostępnych dla osób trzecich, bliżej nie zorientowanych w działalności i stosunkach Spółdzielni.Walne Zgromadzenie obowiązane jest skontrolować, czy istnieją ważne przyczyny, od istnienia których Statut uzależnia wykluczenie ze Spółdzielni. Musi więc znać fakty i dowody, które mają wskazywać na takie przyczyny. Jednostronne ich przedstawienie przez organy Spółdzielni, czynne przy powzięciu kontrolowanej przez Walne Zgromadzenie decyzji o wykluczeniu, bywa niewystarczające. Zwalczanie zaś przez odwołującego się przesłanek wykluczenia i krytyczne ścieranie się poglądów w tym przedmiocie w atmosferze jawności wobec Walnego Zgromadzenia przyczynia się do wykrycia prawdy obiektywnej, przyczynia się do ujawnienia uchybień, niedociągnięć, a nieraz nawet nadużyć, i umożliwia szybkie zastosowanie środków zaradczych, do zarządzenia których Walne Zgromadzenie jest powołane. Kontrola Walnego Zgromadzenia musi więc być wszechstronna i szczególnie wnikliwa także ze względu na to, że sprawy dotyczące wykluczenia ze Spółdzielni - poza podłożem materialnym - z reguły dotyczą ochrony dobrego imienia członka dotkniętego wykluczeniem. Trzeba też pamiętać o tym, że wykluczenie może być stosowane do usuwania wartościowych aktywnych członków niewygodnych dla osób, które nie doceniają znaczenia krytyki i szerokiej demokratyzacji życia spółdzielczego.Z tych względów pełna, rzeczywista kontrola Walnego Zgromadzenia jest niezbędna i nie może jej zastąpić kontrola sądu, który wkracza dopiero w razie zaskarżenia uchwały Walnego Zgromadzenia w trybie art. 52 ustawy o spółdzielniach. Nadrzędna kontrola sądu ma uzupełniać kontrolę Walnego Zgromadzenia w zakresie sprawdzenia, czy istnieją ważne przyczyny, od istnienia których Statut uzależnia wykluczenie ze Spółdzielni. Aby Sąd mógł dokonać tego sprawdzenia, musi wiedzieć, jakimi przesłankami kierowała się Rada Nadzorcza i Walne Zgromadzenie. Obowiązane są one przeto przesłanki te przytoczyć w uzasadnieniu swych uchwał w sposób umożliwiający kontrolę. W niniejszej sprawie ani Rada Nadzorcza, ani Walne Zgromadzenie delegatów pozwanej Spółdzielni obowiązkowi temu nie uczyniły zadość, gdyż ograniczyły się do ogólnikowego powołania się na ogólnikowy przepis § 11 lit. a) Statutu, przez co ograniczyły prawo powoda do zwalczania ich uchwał w trybie odwoławczym. Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżone uchwały pozbawione są uzasadnienia.Wbrew wywodom rewizji zawiadomienie powoda pismem z dnia 7 maja 1953 r., że może odwołać się do zwołanego na dzień 16 maja 1953 r. Walnego Zgromadzenia Delegatów, nie zapewniało powodowi pełnej możności obrony jego praw nie tylko z przyczyn trafnie przytoczonych przez Sąd Wojewódzki. Doręczenie powodowi powyższego pisma nie zastąpiło zawiadomienia powoda o terminie rozpoznania jego odwołania. W dniu tego doręczenia odwołanie powoda przecież jeszcze nie istniało. Nadto zgodnie z § 11 Statutu pozwanej Spółdzielni powodowi przysługiwał - licząc od tegoż dnia - jednomiesięczny termin do wniesienia odpowiednio uzasadnionego odwołania. Przed upływem tego terminu powód pismem z dnia 27 maja 1953 r. zażądał doręczenia mu konkretnie sformułowanych zarzutów mających uzasadniać wykluczenie, by mógł w pełni skorzystać z prawa odwołania. Pozwana Spółdzielnia nie uczyniła zadość temu uzasadnionemu żądaniu. Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki uznał, że pozwana przez nieuzasadnienie uchwały o wykluczeniu i przez niezawezwanie powoda na Walne Zgromadzenie, które było powołane do rozstrzygnięcia odwołania, w sposób niezgodny ze Statutem ograniczyła powoda w możności obrony. W przytoczonym piśmie z dnia 27 maja 1953 r. powód słusznie zwrócił uwagę pozwanej, iż należy go wezwać na Walne Zgromadzenie, które ma rozpoznać jego odwołanie. Prawidłowo również Sąd Wojewódzki uznał, że powód nieprawnie na Walne Zgromadzenie nie został dopuszczony do obrony swych praw, tj. do osobistego popierania odwołania. Zaskarżona uchwała Walnego Zgromadzenia zapadła więc w sposób niezgodny ze Statutem Spółdzielni i z mocy art. 52 ust. 2 i 3 ustawy o spółdzielniach jest nieważna. Zarzut zaś rewizji, jakoby Sąd Wojewódzki uchybił art. 242 § 1 i art. 334 § 2 k.p.c. przez nierozważenie przytoczonych przed tym Sądem podstaw wykluczenia, jest chybiony. Uwzględnienie bowiem tego zarzutu prowadziłoby do wyłączenia pełnej kontroli Walnego Zgromadzenia i do ograniczenia praw powoda w zakresie obrony przed tym Zgromadzeniem. Uwzględnienie tego zarzutu mogłoby sprowadzać rolę sądu do jedynej instancji kontrolnej z pominięciem szerszej kontroli społeczności spółdzielczej, co jest niedopuszczalne ze względów wyżej wyłuszczonych.Z tych przyczyn rewizja, jako nieuzasadniona, z mocy art. 383 k.p.c. podlega oddaleniu.