I CSK 1866/24

I CSK 1866/24 POSTANOWIENIE 19 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A. S. i M. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Bydgoszczy o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Bydgoszczy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 grudnia 2023 r., I ACa 1086/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. (E.C.) UZASADNIENIE I CSK 1866/24 2 Zaskarżonym wyrokiem z 28 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanego Skarbu Państwa-Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Bydgoszczy od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z 1 lutego 2023 r., którym zasądzono solidarnie na rzecz powodów A. S. i M. S. od pozwanego kwotę 85 900 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 70 000 zł od 22 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 15 900 zł od 18 listopada 2022 r. do dnia zapłaty oraz oddalono powództwo w pozostałym zakresie (co do odsetek). Z ustaleń Sądu odwoławczego wynika, że powodowie M. S. i A. S. są współwłaścicielami na prawach wspólności ustawowej dwóch nieruchomości położonych w C. Pomimo objęcia tych nieruchomości różnymi księgami wieczystymi stanowią one funkcjonalną całość. W zakresie zagospodarowania przestrzennego dla miejsca ich położenia nie ma aktualnie opracowanego planu miejscowego. Ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy B. uchwalonego uchwałą Rady Gminy B. nr [...] z dnia 15 lutego 2007 r. wynika, że wskazane nieruchomości są przeznaczone na zabudowę mieszkaniową z towarzyszącymi usługami nieuciążliwymi (w tym usługi publiczne) oraz zabudowę letniskową i zagrodową. Sejmik Województwa dnia 25 października 2016 r. podjął uchwałę nr […] w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania (dalej: „o.o.u.”) dla lotniska wojskowego Łask, w której nastąpiło przesunięcie granic poszczególnych podobszarów oznaczonych wyodrębnionymi izoliniami, która to uchwała uchyliła poprzednią uchwałę w tym przedmiocie z dnia 9 lutego 2010 r. Nieruchomości powodów w całości znajdują się w podobszarze A, w którym zgodnie z § 8 i § 9 uchwały wprowadzono liczne ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu. Co więcej z § 10 uchwały wynika, że w podobszarze tym w istniejących oraz nowoprojektowanych budynkach należy zapewnić właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej, zgodnie z obowiązującymi normami, poprzez zastosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. Utrata wartości nieruchomości powodów w następstwie wprowadzenia o.o.u. wynosi 44 600,00 zł. Budynek powodów przed utworzeniem o.o.u. spełniał wymogi Prawa budowlanego w zakresie izolacyjności akustycznej. Zapewnienie odpowiedniego klimatu akustycznego po wprowadzeniu o.o.u. wymaga poniesienia dodatkowych nakładów mających na celu poprawę I CSK 1866/24 3 izolacyjności akustycznej przegród budowlanych. Wartość robót dostosowawczych niezbędnych do uzyskania pożądanego efektu podwyższonej izolacyjności akustycznej budynku powodów wynosi 41 300,00 zł. Pismem z 30 listopada 2018 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty odszkodowania w związku ze zmniejszeniem wartości ich nieruchomości oraz kosztami zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym spowodowanymi ustanowieniem o.o.u., lecz pozwany odmówił wypłaty. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany zarzucił naruszenie art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny, że konkretne ograniczenia dotyczące nieruchomości powodów, wynikające z wprowadzenia administracyjnoprawnych nakazów, zakazów i zaleceń w o.o.u., stały się przyczyną szkody - podstawą ubytku wartości nieruchomości - pomimo, że na okoliczność taką nie został przeprowadzony dowód z opinii biegłego, a ponadto nie wynika ona z przeprowadzonej opinii biegłego - operatu szacunkowego; art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (dalej: „p.o.ś.”) w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zasądzone odszkodowanie obejmuje spadek wartości nieruchomości powstały w związku z ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a p.o.ś., przewidzianych w powołanej wyżej uchwale; art. 136 ust. 3 p.o.ś. w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że na skutek wprowadzenia o.o.u. powód może żądać zwrotu nakładów koniecznych do zapewnienia prawidłowego klimatu akustycznego, podczas gdy z literalnego brzmienia art. 136 ust. 3 wynika, że na podstawie tego przepisu dopuszczalne jest jedynie dochodzenie roszczeń o zwrot już poniesionych kosztów nakładów obejmujących zabezpieczenia akustyczne; art. 481 § 1 k.c. w zw. z. art. 363 § 2 k.c. oraz art. 455 k.c. w zw. z art. 129 ust. 2 oraz 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. poprzez błędną wykładnię polegającą na niewłaściwej ocenie momentu, w którym wymagalny stał się obowiązek zapłaty świadczenia w zasądzonej wysokości, z czym wiąże się bezzasadne przypisanie pozwanemu opóźnienia w jego spełnieniu od 22 grudnia 2018 r. Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 p.o.ś. oraz na I CSK 1866/24 4 oczywistą zasadność skargi wynikającą z naruszenia: art. 481 § 1 k.c. w zw. z. art. 363 § 2 k.c. oraz art. 455 k.c. w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. oraz 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. Skarżący wskazuje, że należności zostały zasądzone z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od grudnia 2018 r., w sytuacji gdy oszacowanie spadku wartości nieruchomości i kosztów zapewnienia właściwego klimatu akustycznego nastąpiło według poziomu cen z 2022 r. W odpowiedzi na skargę strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania bądź o jej oddalenie, a ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona i tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Skarga kasacyjna nie w każdej zatem sprawie może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego I CSK 1866/24 5 w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Skarżący wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., lecz nie zachodzą one w sprawie. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać zarzucanego naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ. i z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest przy tym oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której wskazane naruszenie spowodowało wydanie oczywiście wadliwego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i powołane tam orzeczenia). I CSK 1866/24 6 Jeśli chodzi o problematykę dotyczącą obniżenia wartości nieruchomości wskutek wprowadzenia o.o.u., to wypowiadał się już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 kwietnia 2024 r., III CZP 56/23, w której stwierdził, że właścicielowi nieruchomości, której wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia o.o.u., przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., nawet gdy nieruchomość ta nie jest dotknięta szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a tej ustawy. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił przyczyny, które spowodowały wydanie uchwały w zwykłym składzie pomimo, że w tej materii miał wypowiedzieć się Sąd Najwyższy w powiększonym składzie (III CZP 3/23). W uzasadnieniu uchwały z 12 kwietnia 2024 r., III CZP 56/23 Sąd Najwyższy odniósł się do występujących w orzecznictwie rozbieżności i zaprezentował w tej materii również własne stanowisko. Wyjaśniono m.in., że utworzenie o.o.u., z uwagi na zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 135 ust. 1 p.o.ś., legalizuje działalność portu lotniczego, w sytuacji gdy nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem tego lotniska. Legalizacja ta skutkuje tym, że właściciel nieruchomości położonej w o.o.u. nie może skutecznie żądać zaniechania negatywnego oddziaływania na jego nieruchomość, o ile nie zostaną przekroczone dopuszczalne po utworzeniu o.o.u. normy hałasu określone w stosownej uchwale. Jednak dopuszczalny wskutek wprowadzenia o.o.u. poziom hałasu w odniesieniu do takiej nieruchomości jest wyższy, aniżeli w stosunku do nieruchomości znajdujących się poza tym obszarem. W przypadku nieruchomości zabudowanych domami mieszkalnymi nawet zapewnienie im właściwego klimatu akustycznego (art. 136 ust. 3 p.o.ś.) może nie być wystarczające, zwłaszcza jeśli chodzi o korzystanie z takich elementów budynku jak balkony, tarasy, a także przy korzystaniu z budynku przy otwartych oknach. Poza tym w przypadku nieruchomości gruntowych zabudowanych, korzystanie z nieruchomości dotyczy także gruntu. W związku z tym, skoro nie jest możliwe - przy zwiększonym dopuszczalnym poziomie hałasu - takie korzystanie z nieruchomości zabudowanej, jak w przypadku nieruchomości, ale znajdujących się poza o.o.u., to zmniejszenie wartości nieruchomości podpada pod szkodę, o której mowa w art. 129 ust. 2 in fine p.o.ś. I CSK 1866/24 7 W odniesieniu do problematyki unormowanej w art. 136 ust. 3 p.o.ś. - który stanowi, że w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych budynków, szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś., są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie - należy zauważyć, że wprawdzie Sąd Najwyższy w zwykłym składzie w dniu 28 października 2022 r. podjął uchwałę, że właścicielowi nieruchomości położonej w strefie ograniczonego użytkowania, nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały poniesione (III CZP 100/22, zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22), jednakże w składzie Sądu Najwyższego uczestniczyli sędziowie wadliwie powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego (tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa; stanowisko w tej materii Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przedstawił m.in. w postanowieniach I CSK 747/23 i III CZ 280/23). Po drugie, stany faktyczne w tamtych sprawach były inne i dotyczyły lotnisk cywilnych. Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest o.o.u. utworzony w związku z działalnością lotniska wojskowego, a zatem chodzi o priorytetowy interes publiczny (względy bezpieczeństwa ogólnonarodowego), który nie może być realizowany kosztem części jednostek; zgodnie z art. 64 ust. 2 własność podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej. Niezależnie od tego w odniesieniu do kwestii roszczenia odszkodowawczego z tytułu kosztów zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w przypadku hałasu związanego z działalnością lotnisk cywilnych wypowiedział się też ostatnio Sąd Najwyższy w wyroku z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23. Według ustaleń faktycznych Sądów meriti nieruchomość stanowiąca współwłasność powodów znajduje się w strefie A o.o.u. utworzonego uchwałą Sejmiku Województwa Łódzkiego z 25 października 2016 r. Paragraf 9 tej uchwały wprowadza w strefie A zakaz budowy m.in. budynków jednorodzinnych, jak również zakaz zmiany sposobu użytkowania obiektów budowlanych w całości lub w części I CSK 1866/24 8 na budynki mieszkalne jedno - i wielorodzinne; zmiana sposobu użytkowania budynków w całości lub w części na cele mieszkaniowe oraz budowa nowych budynków mieszkalnych są dopuszczalne, gdy takie obiekty budowlane są realizowane jako towarzyszące innym funkcjom i na warunkach określonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku, na warunkach określonych w decyzji o warunkach zabudowy. Ponadto dla położonych w strefie A budynków wprowadzono wymóg zapewnienia właściwego klimatu akustycznego, zgodnie z obowiązującymi normami, poprzez zastosowanie odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W przedmiotowej sprawie budynek został oddany do użytku w latach 80-tych ub. wieku (k. 73). W takiej sytuacji faktycznej literalna wykładnia art. 136 ust. 3 p.o.ś. pozbawia właścicieli nieruchomości budynkowych, którzy wznieśli budynek mieszkalny na długo przed wprowadzeniem o.o.u., możliwości zapewnienia w nich właściwego klimatu akustycznego, zwłaszcza ze względu na swoją sytuację finansową. Ponadto skoro wprowadzenie o.o.u. nastąpiło w związku z ważnym interesem publicznym, a zarazem - tak jak w tej sprawie - i ogólnonarodowym, to taką sytuację należy kwalifikować też jako swoisty rodzaj wywłaszczenia. W stanie faktycznym sprawy wykładnia językowa tego przepisu, wedle której właściciel nieruchomości nie może żądać odszkodowania odpowiadającego kosztom zapewnienia w znajdującego się na niej budynku właściwego klimatu akustycznego, przed ich poniesieniem, byłaby sprzeczna również z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Wprowadzenie o.o.u., skutkujące koniecznością zapewnienia w budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego, a tym samym i koniecznością poniesienia stosownych wydatków, w stanie faktycznym sprawy prowadzi do powstania po stronie powodów szkody (i stanowi także ingerencję w prawo współwłasności poprzez jego ograniczenie), bowiem w celu należytego i niezakłóconego korzystania, zmuszeni są te koszty ponieść, co nie miałoby miejsce, gdyby nie działalność lotniska, która przez wprowadzenie o.o.u. została w odniesieniu do wywoływanego hałasu zalegalizowana i powodowie nie mogą domagać się zakazania tej działalności w zakresie przekraczającym normatywny poziom hałasu (jak dla nieruchomości poza strefą A). I CSK 1866/24 9 Nadmienić trzeba, że nie zostało wykazane, że zapewnienie budynkowi właściwego klimatu akustycznego poprzez poniesienie nakładów w wysokości ustalonej w tej sprawie, skutkowałoby tym, że obniżenie wartości nieruchomości byłoby mniejsze od ustalonego w tej sprawie. Wszak jak wspomniano wyżej, zapewnienie budynkowi właściwego klimatu akustycznego nie dotyczy korzystania z takich części budynku, jak tarasy balkony (a także przy otwartych oknach) oraz nie dotyczy korzystania z nieruchomości gruntowej wokół budynku. Co do tzw. zasady rekurencji szerzej wypowiedział Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23. Jeśli zaś chodzi o problem odsetkowy, eksponowany w ramach przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, to należy zwrócić uwagę, że w apelacji nie było stosownego zarzutu w tej materii. Wprawdzie jest to zagadnienie związane z prawem materialnym, które Sąd odwoławczy w granicach zaskarżenia, stosuje z urzędu (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55), ale w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego w odniesieniu do roszczenia odsetkowego nie powiązano z art. 378 § 1 k.p.c., który określa zakres kognicji sądu odwoławczego. Ponadto w apelacji nie podniesiono stosownych zarzutów skierowanych przeciwko podstawie faktycznej Sądu pierwszej instancji w zakresie ustaleń co do daty wymagalności dochodzonych przez powodów roszczeń (k. 294). Z powołanej wyżej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r. wynika, że naruszeń prawa procesowego sąd odwoławczy nie uwzględnia z urzędu. W konsekwencji brak podstaw do podzielenia tezy skarżącego, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna w przestawionym wyżej rozumieniu przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego I CSK 1866/24 10 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie– jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). (E.C.) r.g.